II K 541/57

Uzasadnienie faktyczneUstawodawca, wprowadzając przepis art. 4 m.k.k. do naszego ustawodawstwa, pozostawił judykaturze sprecyzowanie elastycznej granicy oddzielającej paragraf 1 od paragrafu 2. Ta granica ma jednak ogromne praktyczne znaczenie ze względu na bardzo surową sankcję przewidzianą w § 1.Przepis art. 4 jest umieszczony w rozdziale I dekretu o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa, zatytułowanym: "Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu publicznemu".Nie oznacza to jednak, by przestępstwo to koniecznie musiało mieć charakter przestępstwa skierowanego przeciwko ludowemu ustrojowi naszego Państwa. Przeciwnie, nic poza umieszczeniem tego przepisu w rozdziale I dekretu nie wskazuje na to, by do istoty tego przepisu należał zamiar kontrrewolucyjny sprawcy. Zresztą w rozdziale tym znajdują się przepisy dotyczące innych przestępstw, nie będących a przynajmniej nie koniecznie będących przestępstwami przeciwko ustrojowi Państwa, jak np. art. 12 i 14 m.k.k. Toteż wszelkie sugestie w tym kierunku, że do istoty przestępstwa z art. 4 § 1 m.k.k. jest potrzebny zamiar kontrrewolucyjny, są pozbawione podstawy ustawowej.Praktyka sądowa słusznie poszła w tym kierunku, że przechowywanie broni nie nadającej się do użytku w pewnych konkretnych przypadkach może stanowić przypadek mniejszej wagi. Te okoliczności przedmiotowe, które uprawdopodabniają, że sprawca nie mógł użyć sam lub dostarczyć możliwości użycia przez inne osoby przechowywanej broni dla celów społecznie niebezpiecznych, uznawane są w praktyce sądowej za kryterium uzasadniające przyjęcie przypadku mniejszej wagi.Natomiast pozostaje dotąd w praktyce sądowej otwarta kwestia wpływu okoliczności podmiotowych do przyjęcia przypadku mniejszej wagi.Na okoliczności podmiotowe przy ocenie czy zachodzi przypadek mniejszej wagi, zwracało wprawdzie uwagę orzecznictwo Najwyższego Sądu Wojskowego, jednakże w tym znaczeniu, że o ile broń była przechowywana przez członka organizacji kontrrewolucyjnej, to wówczas nie należało uważać takiego przechowywania broni za przypadek mniejszej wagi (Postanowienie Zgromadzenia Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego z 24 marca 1953 r. sygn. Zg. Og. 35/53).Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 marca 1957 r. sygn. IV K 110/57 wyraził pogląd, że "przypadek mniejszej wagi z art. 4 § 2 m.k.k. zachodzi wówczas, gdy przechowywanie broni palnej bez zezwolenia ze względu na osobowość sprawcy i całokształt okoliczności sprawy nie stanowi zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego".Zagadnienie przypadku mniejszej wagi zachodzi również i w kodeksie karnym z 1932 r. (art. 257 § 2). I tu orzecznictwo Sądu Najwyższego w okresie międzywojennym przyjmuje, że przypadek mniejszej wagi "ocenia się nie tyle z punktu widzenia przedmiotowych skutków przestępstwa, ile ze względu na osobę i przestępną wolę sprawcy, przedstawiającego wskutek tego mniejsze lub większe niebezpieczeństwo dla porządku prawnego, przy czym oczywiście i stan zdrowia może wywierać wpływ na tę ocenę" (orzeczenie z 26 marca 1935 r. Zb. O. 472/35).Również i w literaturze prawniczej można spotkać pogląd, że o tym czy zachodzi przypadek mniejszej wagi decydować mogą okoliczności podmiotowe. Makarewicz w komentarzu do art. 257 § 2 k.k. pisze: "Dla sędziego wytyczną przy ocenie, co jest przypadkiem mniejszej wagi, muszą być te same zasady, które kierować nim mają przy wymiarze kary w ogóle a więc (art. 54) pobudki, stopień rozwoju umysłowego i charakter sprawcy, dotychczasowe życie, zachowanie się po spełnieniu przestępstwa itd.". (Makarewicz, Kodeks Karny z komentarzem, wyd. 1938 r., str. 587). To kryterium okoliczności wpływających na wymiar kary jest trafne przede wszystkim dlatego, że zarówno § 2 art. 257 k.k. jak i § 2 art. 4 m.k.k. nie zawierają jakichś dodatkowych znamion przestępstwa, różniących je od paragrafów pierwszych tych artykułów, a dotyczą wyłącznie zagadnienia stosowania odmiennej sankcji karnej.Opierając się na powyższych przesłankach można stwierdzić, że nie tylko okoliczności przedmiotowe jak np. niezdatność użytkowa broni ale i okoliczności podmiotowe jak charakter sprawcy, motywy, dla których broń przechowywał, dotychczasowe życie sprawcy przed przechowywaniem broni i jego zachowanie się po przestępstwie, mogą stanowić o tym czy zachodzi w danej konkretnej sprawie przypadek mniejszej wagi, czy nie.