II K 760/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner (sprawozdawca). Sędziowie: J. Dorsz, M. Barciszewski. Prokurator: H. Furmankiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Pawła N. oskarżonego z art. 230 § 2 k.k. oraz Uliany O. i Włodzimierza N. oskarżonych z art. 240 k.k., po rozpoznaniu złożonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 7 maja 1958 r., na mocy art. 375 k.p.k.utrzymał w mocy zaskarżony wyrok (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 7 maja 1958 r. skazani zostali:1)Paweł N. z art. 230 § 2 k.k. na 6 lat więzienia za to, że w zamiarze uszkodzenia ciała uderzył Denisa O. kamieniem w głowę, powodując u niego pękniecie opony twardej, zmiażdżenie mózgu oraz wgłębienia kości sklepienia czaszki, w następstwie czego nastąpiła śmierć;2)Uliana O. i Włodzimierz N. z art. 240 k.k.: Uliana O. na 2 lata więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania kary na przeciąg 3 lat, a Włodzimierz N. na 3 lata więzienia - za to że wzięli udział w bójce, w wyniku której Denis O. poniósł śmierć.Od powyższego wyroku oskarżeni założyli rewizję.Rewizja oskarżonego Pawła N. zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu niesłuszne uznanie, że oskarżony w zamiarze zadania uszkodzenia ciała uderzył Denisa O. kamieniem, co spowodowało jego śmierć, a w związku z tym przyjęcie nietrafnej kwalifikacji prawnej z art. 230 § 2 k.k. Zdaniem rewizji wyjaśnienia współoskarżonej Uliany O. nie są prawdziwe, co stwierdza też w uzasadnieniu wyroku Sąd Wojewódzki, a zatem nie można na tych wyjaśnieniach opierać wyroku skazującego. Ponadto gdyby nawet przyjąć, że kamieniem uderzył Denisa O. oskarżony Paweł N., to bezpośrednio przedtem Denis O. uderzył widłami w głowę Włodzimierza N., co usprawiedliwia działanie oskarżonego Pawła N., jako podjętej w obronie koniecznej Włodzimierza N. i własnej.W konkluzji rewizja zawiera wniosek o zakwalifikowanie czynu oskarżonego Pawła N. z art. 240 k.k. albo 230 § 1 k.k. w związku z art. 21 § 2 k.k. i wymierzenie odpowiednio łagodniejszej kary lub o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Rewizja oskarżonej Uliany O. zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu mylną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegającą na uznaniu, że oskarżona Uliana O. bezprawnie wzięła udział w bójce, chociaż broniła ona tylko przed napastnikami swego męża, który w bójce utracił życie, i swego syna, który został w bójce zraniony. Oskarżona nie mogła zachować się biernie, widząc niebezpieczeństwo grożące jej najbliższym, skazanie zaś jej w powyższej sytuacji - jak wywodzi rewizja - sprzyja negatywnej postawie społeczeństwa wobec zagadnienia czynnego zwalczania objawów chuligaństwa.W konkluzji rewizja zawiera wniosek o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i uniewinnienie oskarżonej Uliany O.Rewizja oskarżonego Włodzimierza N. zarzuca Sądowi Wojewódzkiemu błędną ocenę okoliczności przyjętych za podstawę wyroku, polegającą na ustaleniu, że oskarżony Włodzimierz N. uderzył Mikołaja O. bez wskazania, na jakich dowodach ustalenie to zostało oparte. Ponadto Sąd Wojewódzki nie rozważył, że oskarżony Włodzimierz N. nie mógł przewidywać, iż do zajścia pomiędzy nim a Mikołajem O. włączą się inni uczestnicy oraz że wyniknie bójka z dalszymi jej następstwami. Wreszcie wymierzona kara jest zdaniem rewizji rażąco surowa i nie uwzględnia okoliczności rodzinnych oskarżonego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzuty rewizji oskarżonego Pawła N. nie są uzasadnione. Ustalenia Sądu dotyczące przypisania mu przestępstwa z art. 230 § 2 k.k. opierają się nie tylko na wyjaśnieniu współoskarżonej Uliany O., ale na zeznaniach świadków Mikołaja O., Olgi O., Katarzyny Z. i Mikołaja Z., którzy w sposób jasny i stanowczy stwierdzili, że to oskarżony Paweł N. zadał Denisowi O. cios kamieniem w głowę. Tak samo nie można się zgodzić z twierdzeniem rewizji, że w chwili, gdy oskarżony Paweł N. rzucał kamieniem, istniało jakieś bezpośrednie zagrożenie jego osoby czy też współoskarżonego Włodzimierza N. Widły były już wtedy Denisowi O. odebrane i brak jest podstawy do przyjęcia, że wytworzyła się sytuacja uzasadniająca działanie w obronie koniecznej. Sąd Wojewódzki rozważył wszelkie okoliczności łączące się z wymiarem kary, zastosowana zaś represja odpowiada przewinieniu, w związku z czym rewizję oskarżonego Pawła N. należało w całości uznać za nieuzasadnioną.Sąd Najwyższy nie podzielił też wywodów rewizji oskarżonej Uliany O. Rewizja słusznie wywodzi, że można wyobrazić sobie wypadek, kiedy wmieszanie się do zajścia następuje wyłącznie w celu obrony jednego z uczestników. Jeżeli ten, kogo się broni jest w sytuacji przewidzianej w art. 21 § 1 k.k., a więc znajduje się w stanie bezprawnego i bezpośredniego zagrożenia, udzielający zaś pomocy ograniczy się tylko do koniecznych czynności obrończych, to nie może on odpowiadać z art. 240 k.k. nawet wówczas, gdyby czynności te polegały na zaatakowaniu napastników, albowiem tego rodzaju działanie znajduje się pod ochroną art. 21 § 1 k.k.Jednakże w sprawie niniejszej, jak trafnie ustalił Sąd Wojewódzki, nie można uznać, aby oskarżona Uliana O. działała w ramach obrony koniecznej. Na miejsce bójki przybyła jednocześnie ze swym mężem, który ciosem wideł w głowę wyeliminował z dalszej bójki Włodzimierza N. Brak jest podstaw do przyjęcia, aby w tej fazie Uliana O. mogła uważać swego męża czy też syna za zagrożonych. Ponadto działanie jej polegało na godzeniu kołkiem we Włodzimierza N. oraz na uderzeniu kamieniem w głowę Wiery N., a więc na zaatakowaniu osób, które nie przejawiły żadnej aktywnej działalności i którym nawet oskarżona Uliana O. nie przypisuje w swych wyjaśnieniach napaści na jej męża czy syna.W tych warunkach, wbrew wywodom rewizji, art. 21 k.k. nie ma do oskarżonej Uliany O. zastosowania, a w związku z tym przypisanie jej przestępstwa z art. 240 k.k. jest uzasadnione.Tak samo nieuzasadniona jest rewizja oskarżonego Włodzimierza N. Udział jego w bójce został stwierdzony zeznaniami świadków Mikołaja O., Olgi O. i Katarzyny Z. Zeznania te oceniane w sposób ostrożny ze względu na powiązania rodzinne, pozwalają jednak na ustalenie, że oskarżony Włodzimierz N. bił się z Mikołajem O. początkowo sam, a potem razem ze współoskarżonym Pawłem N. Oskarżony Włodzimierz N. jest prowokatorem całego zajścia: wszedł na pole Mikołaja O. i zaczepił go, występując z pretensją o trucie kur, co spowodowało spór i bójkę. Oskarżony Włodzimierz N. co najmniej powinien był przewidzieć, że napięta sytuacja i niezgoda sąsiedzka pomiędzy Pawłem N. a Mikołajem O., którą znał z rozmowy przeprowadzonej z Pawłem N., mogą spowodować poważniejsze zajście z nieobliczalnymi konsekwencjami dla zdrowia i życia, co przy tak zwanej kombinowanej winie z art. 240 k.k. (umyślność udziału w bójce i nieumyślność winy co do następstw tego udziału - art. 15 § 2 k.k.) jest wystarczające do przypisania omawianego występku. Zastosowany wymiar kary w stosunku do oskarżonego Włodzimierza N. nie może być uznany za surowy w stopniu rażącym, jeżeli się zważy, że wynikiem bójki była śmierć człowieka oraz że to właśnie oskarżony Włodzimierz N. zainicjował zajście.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego utrzymał w mocy.