II PR 210/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska. Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Danuty T. i Doroty T. przeciwko Skarbowi Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 15 grudnia 1972 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneW sprawie jest niesporne, że w dniu 19.VII.1970 r. w czasie akcji przeciwpowodziowej zginął Andrzej T., mąż i ojciec powódek. Był on pracownikiem WPHS w C. oraz członkiem Ochotniczej Straży Pożarnej w P. Do tragicznego wypadku doszło podczas czynności zmierzających do ratowania Mostu Wolności na rzece Olzie w C.W związku ze śmiercią Andrzeja T. jego żona i córka otrzymały odszkodowanie w wysokości świadczeń przysługujących z ustawy wypadkowej na podstawie § 1 ust. 2 pkt 4 oraz § 2 ust. 2 rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. w sprawie określenia wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy i wypadkami w zatrudnieniu oraz w sprawie świadczeń z tytułu niektórych wypadków dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 23, poz. 170). Państwowy Zakład Ubezpieczeń wypłacił powódkom odpowiednie kwoty w ciężar Skarbu Państwa. Ponadto otrzymały one od PZU świadczenia przysługujące im z tytułu ubezpieczenia członków ochotniczych straży pożarnych i ich rodzin oraz dwukrotnie zapomogi po 10.000 zł od Prezydium PRN i Prezydium MRN w C. oraz Prezydium WRN w K.W niniejszym procesie powódki domagają się pokrycia przez Skarb Państwa - Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. reszty poniesionej przez nie szkody na tej podstawie, że śmierć Andrzeja T. nastąpiła w wyniku zawinionego działania funkcjonariuszy państwowych. Mianowicie wobec złego stanu mostu i wysokiej fali powodziowej, osoby kierujące akcją nie powinny były dopuścić do tego, aby członkowie ochotniczej straży pożarnej znajdowali się na moście, zwłaszcza bez żadnego zabezpieczenia. W wyniku tych zaniedbań pięć osób poniosło śmierć w nurtach rzeki.Strona pozwana podniosła zarzut niedopuszczalności drogi sądowej, a jedynie z ostrożności procesowej zakwestionowała winę funkcjonariuszy państwowych. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz córki zmarłego 5.000 zł (art. 446 § 3 k.c.) oraz na rzecz obu powódek rentę uzupełniającą po 600 zł miesięcznie (art. 446 § 2 k.c.), a w pozostałym zakresie powództwo oddalił.Rozstrzygnięcie to opiera się na ustaleniu, że osoby kierujące akcją przeciwpowodziową z ramienia Prezydium PRN w C. nie powinny były dopuścić członków ochotniczej straży pożarnej na Most Wolności, nie dając im żadnego zabezpieczenia. W wyniku tych zaniedbań doszło do śmiertelnego wypadku Andrzeja T. z winy funkcjonariuszy Komitetu Przeciwpowodziowego, działającego przy Prezydium PRN w C., co uzasadnia odpowiedzialność Skarbu Państwa za wyrządzoną powódkom szkodę z mocy art. 417 k.c. Skarb Państwa bowiem, jako to wyjaśnił Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 24.III.1971 r. III PZP 27/70 (OSNCP 1971, z. 7-8, poz. 122), może być zobowiązany zarówno do świadczeń z ustawy wypadkowej, jak i do świadczeń odszkodowawczych cywilnoprawnych, jeżeli szkoda pozostaje także w związku z działalnością jednostki organizacyjnej innej niż ta, która zatrudniała poszkodowanego w czasie wypadku przy pracy. Wypadek, któremu uległ denat, jest zrównany z wypadkiem przy pracy.Skarb Państwa złożył rewizję od powyższego wyroku, zarzucając nieważność postępowania wobec niedopuszczalności drogi sądowej (art. 368 pkt 2 w zw. z art. 369 pkt 1 k.p.c.) oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału (art. 368 pkt 4 k.p.c.). Skarżący żąda zmiany zaskarżonego wyroku przez odrzucenie pozwu albo przez oddalenie powództwa w całości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut niedopuszczalności drogi sądowej nie jest uzasadniony. W myśl § 1 ust. 2 pkt 4 b rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Pracy i Płac z dnia 25 lipca 1969 r. (Dz. U. Nr 23, poz. 170) za zrównany z wypadkiem przy pracy uważa się wypadek, któremu uległ pracownik poza zatrudniającym go zakładem pracy, jeżeli wypadek ten zdarzył się w związku z udziałem w akcji ratowniczej, w ramach przynależności pracownika do ochotniczej straży pożarnej działającej poza zakładem pracy.Andrzej T., pracownik WPHS, jako członek Ochotniczej Straży Pożarnej w P. poniósł śmierć w lipcu 1970 r. podczas ochrony Mostu Wolności na rzece Olzie. Dlatego też rodzina jego otrzymała świadczenia określone w art. 10-13 ustawy wypadkowej od PZU w ciężar Skarbu Państwa (§ 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia). W tym wypadku Skarb Państwa występuje jako podmiot praw i obowiązków, które dotyczą części mienia ogólnonarodowego nie będących pod zarządem innych państwowych osób prawnych (art. 34 k.c.). Wchodzi on w tym zakresie na miejsce zakładu pracy. Zrównanie pewnych wypadków z wypadkami przy pracy ma ten skutek, że poszkodowani w obu przypadkach pozostają w tej samej sytuacji prawnej.Artykuł 22 ustawy wypadkowej nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu odszkodowania - na podstawie przepisów prawa cywilnego - od innej jednostki gospodarki uspołecznionej, jeżeli szkoda wyrządzona osobie poszkodowanej nie została zaspokojona z ustawy wypadkowej. Zasada ta odnosi się w tej samej mierze do wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy. Zgodnie więc z poglądem prawnym wyrażonym w tym przedmiocie w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 24.III.1971 r. III PZP 27/70, należy dojść do wniosku, że poszkodowany w wypadku zrównanym z wypadkiem przy pracy może dochodzić - w drodze procesu cywilnego - odszkodowania od tej jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa, w której nie był zatrudniony, a której funkcjonariusze wyrządzili mu szkodę, nie pokrytą świadczeniami z ustawy wypadkowej.Andrzej T. poniósł śmierć, chroniąc własność społeczną. Działał on w poczuciu obowiązku obywatelskiego, a nie zawodowego czy służbowego, i dlatego art. 127 § 3 k.c. nie ma w sprawie zastosowania. Denat był członkiem ochotniczej straży pożarnej i w tym charakterze został skierowany na Most Wolności w ramach mobilizacji sił niezbędnych do walki z żywiołem.Nie jest uzasadniony także zarzut sprzeczności istotnych ustaleń Sądu Wojewódzkiego z treścią zebranego w sprawie materiału. Ustalenia bowiem Sądu Wojewódzkiego są zgodne z wynikami postępowania dowodowego, a w szczególności z opinią biegłego mgra inż. J.G., który wyraźnie stwierdził, że "w opisanych okolicznościach należało uniemożliwić wejście na most komukolwiek, a więc także członkom ochotniczych straży pożarnych". Nie podważa powyższej oceny opinia biegłego inż. J., złożona w postępowaniu karnym, który dał wyraz swojemu przekonaniu, że most mógł być eksploatowany jeszcze przez 3 lata. Jednakże w czasie zagrożenia powodziowego most ten powinien być zamknięty dla ludzi, podobnie jak to miało miejsce po stronie czechosłowackiej. Kierując zatem akcją ratowniczą, inż. Ł. nie powinien był dopuścić do tego, aby strażacy w krytycznym czasie znajdowali się na moście. Szczególnym zaniedbaniem członków Komitetu Przeciwpowodziowego było nieubezpieczenie strażaków ochotniczej straży pożarnej ani linami ratowniczymi, ani w żaden inny sposób, co pociągnęło za sobą śmierć pięciu osób. Skarb Państwa - Prezydium PRN w C. ponosi więc odpowiedzialność na podstawie art. 417 k.c. za szkodę, którą poniosły powódki.Wysokość odszkodowania nie jest kwestionowana w rewizji. Ustalenia i wnioski Sądu I instancji są w tym zakresie również zgodne z wynikami postępowania dowodowego.Wobec tego, że zarzuty rewizyjne okazały się nieuzasadnione, nie ma zaś podstaw, które należałoby brać pod rozwagę z urzędu, Sąd Najwyższy - na mocy art. 387 k.p.c - oddalił rewizję i przyznał powódkom od strony pozwanej zwrot kosztów postępowania rewizyjnego (art. 98 i 108 § 1 k.p.c.).