II PR 233/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Stypułkowska. Sędziowie: T. Kasiński (sprawozdawca), M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Powszechnej Spółdzielni Pracy Usług Wielobranżowych w T. przeciwko Alojzemu F. i Wincentemu P. o odszkodowanie na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 13 marca 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia żądała od obu pozwanych kwoty 129.663,82 zł, twierdząc, że pozwany F. jako kierownik techniczny Spółdzielni, pozwany zaś P. jako kierownik robót nie rozliczyli się z pobranego materiału oraz podali w fakturach wyższe ceny robocizny, przez co wyrządzili Spółdzielni szkodę w wymienionej kwocie.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo, ustaliwszy następujący stan faktyczny:Pozwany P. jako pracownik powodowej Spółdzielni w okresie od 1 lipca do 30 października 1967 r. prowadził jej zakład usługowy na tzw. zryczałtowanym rozrachunku. Zgodnie z zawartą przez strony umową pozwany zobowiązany był do płacenia określonego ryczałtu miesięcznego do kasy Spółdzielni. W wymienionym zakładzie wykonywano zlecone Spółdzielni roboty posadzkarskie na rzecz uspołecznionych jednostek i za wykonane roboty wystawiano za pośrednictwem Spółdzielni faktury dla zleceniodawców. W toku wykonywania tych prac Spółdzielnia udostępniała pozwanemu niezbędne materiały, za które pozwany zobowiązany był zapłacić po zrealizowaniu faktury. Wystawione przez pozwanego faktury nie były kwestionowane przez zleceniodawców i należne z tych faktur kwoty zostały przez nich zapłacone, przy czym Spółdzielnia odliczyła z faktur ryczałt i równowartość pobranych materiałów z doliczeniem 10% kosztów zaopatrzenia. Przeprowadzone w następnych latach przez jednostkę nadrzędną lustracje stwierdziły, że pozwany P. w fakturach podał wyższą ilość zużytych materiałów i wyższe ceny robocizny, co spowodowało nadpłaty ze strony zleceniodawców w stosunku do rzeczywistej wartości wykonanych robót - w wysokości kwoty objętej żądaniem pozwu. Ustalenia lustratorów stanowiły podstawę do wszczęcia postępowania karnego, a następnie do wniesienia aktu oskarżenia. Sąd Powiatowy w Tarnowskich Górach postanowieniem z dnia 3 lutego 1971 r. umorzył postępowanie w stosunku do pozwanych na podstawie amnestii.Sąd Wojewódzki w świetle tych ustaleń uznał powództwo za nieuzasadnione, przyjmując, że w wyniku działalności pozwanych nie powstała dla powodowej Spółdzielni żadna szkoda, pozwany P. bowiem zapłacił przewidziany w umowy ryczałt za okres objęty sporem i zapłacił równowartość pobranego materiału.Suma wynikająca z podania w fakturze wyższych kwot mogłaby, zdaniem Sądu I instancji, stanowić jedynie szkodę jednostek zlecających wykonanie robót, które zapłaciły całą należność objętą fakturami, wobec czego - gdyby przyjąć, że poniosły one jakąkolwiek szkodę - jedynie te jednostki byłyby legitymowane czynnie w procesie.Istnienie nadpłat jest zresztą wątpliwe, gdyż zależy od interpretacji obowiązujących norm i kosztorysowania.Powodowa Spółdzielnia wniosła rewizję od tego wyroku, opierając ją na zarzucie naruszenia prawa materialnego i niewyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.Rewizję należało uznać za uzasadnioną.Według bezspornych twierdzeń stron pozwany P. był pracownikiem powodowej Spółdzielni i do obowiązku jego należało kierowanie zakładem usługowym, wykonującym roboty remontowe na podstawie umów zawieranych przez Spółdzielnię z osobami trzecimi. Zgodnie z zasadami tzw. zryczałtowanego rozrachunku wynagrodzenie za świadczoną dla Spółdzielni pracę zależało od ilości wykonywanych robót i stanowiło pewien procent kwot z wystawionych faktur, pozostający po odliczeniu ryczałtu, równowartości pobranych materiałów oraz kosztów zaopatrzenia.Jednakże przy tym systemie wynagrodzenia powód był obowiązany wyliczyć się z pobranych materiałów i materiały nie zużyte do robót zwrócić Spółdzielni, przy czym przysługiwał mu określony udział w należnościach płaconych przez zleceniodawców tylko stosownie do rzeczywiście wykonanych robót oraz do należycie wystawionych faktur. Umowa o pracę nie dawała mu natomiast prawa do pobierania jakichkolwiek dalszych korzyści, w szczególności prawa do ewentualnych nadpłat zleceniodawców. Nadpłaty takie byłyby nienależnym świadczeniem dokonanym na rzecz powodowej Spółdzielni jako kontrahenta umowy, ona więc obowiązana jest zwrócić nadpłacone kwoty wierzycielom albo - w razie sprekludowania ich roszczeń - postąpić z nadpłaconymi kwotami zgodnie z obowiązującymi przepisami w ramach dyscypliny finansowej obowiązującej w spółdzielczości.Z tych przyczyn, wbrew poglądowi Sądu I instancji, powodowa Spółdzielnia jest legitymowana do wystąpienia z żądaniem zwrotu przez pozwanych bezprawnie pobranych kwot lub zapłaty odszkodowania za straty wyrządzone wskutek nierozliczenia się z materiałów Spółdzielni, roszczenie jej zaś podlegało merytorycznemu rozpoznaniu.Sąd Wojewódzki powinien był także zbadać zasadność zarzutów pozwanych, że pobrane materiały i ceny robocizny zostały prawidłowo rozliczone w fakturach, odmienne zaś ustalenia lustratora wynikają z błędnego stosowania przez niego norm zużycia materiałów i cenników. Wprawdzie protokół lustratora, jeśli został sporządzony zgodnie z wymaganiami ustalonymi przez Centralny Związek Spółdzielni, jest dokumentem publicznym (art. 63 § 1 ustawy z dnia 17 stycznia 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach), nie wyłącza to jednak możności dowodu, że ocena lustratora dokonana w protokole i oparte na niej wyliczenia lustratora nie odpowiadają faktycznemu stanowi rzeczy (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 14.X.1958 r. I CR 947/57, RPE 1950, z. 4) lub opierają się na nieuzasadnionej wykładni obowiązujących przepisów (art. 252 k.p.c.).Wobec braku w tym zakresie ustaleń zaskarżony wyrok podlegał, zgodnie z art. 388 § 1 k.p.c., uchyleniu z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd I instancji powinien ponownie przesłuchać świadka Z.C. w celu wyjaśnienia prawidłowości dokonanego przez niego rozliczenia i ustosunkować się do zgłoszonych przez pozwanych zarzutów, a w razie wątpliwości zasięgnąć opinii biegłego z zakresu robót posadzkarskich. Jeżeliby w wyniku tych dowodów okazało się, że pozwani podali w fakturze wyższe kwoty i że istnieją podstawy do uwzględnienia powództwa, Sąd Wojewódzki w drodze sygnalizacji (art. 4 k.p.c.) zawiadomi o tym Wojewódzki Związek Spółdzielni Pracy, jako jednostkę nadrzędną nad powodową Spółdzielnią, w celu dopilnowania, by ewentualnie sprekludowane kwoty zostały użyte zgodnie z ich przeznaczeniem i zachowaniem dyscypliny finansowej.