I PR 313/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), W. Formański.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w T. przeciwko Stanisławowi M. o zapłatę, na skutek rewizji powodowej Spółdzielni od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Poznania w Poznaniu z dnia 9 sierpnia 1968 r. oraz na skutek przedstawienia do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego postanowieniem Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 19 listopada 1968 r.,przejąwszy sprawę do rozpoznania - uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania wymienionemu wyżej Sądowi Powiatowemu.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne dotyczy kwestii, czy w razie podwyższenia wymiaru podatków na skutek przekroczenia z winy pracownika spółdzielni, zatrudnionego w jej zakładzie usługowym na zasadach zryczałtowanego rozrachunku, limitu przerobu na rzecz zleceniodawców pozarynkowych roszczenie odszkodowawcze spółdzielni o uiszczeniu kwoty, o którą podatki uległy podwyższeniu, powstaje względem tego pracownika: a) już w momencie powstania obowiązku uiszczenia wyższych podatków, czy też dopiero b) z chwilą wydania przez wydział finansowy decyzji podwyższającej te podatki, czy wreszcie c) dopiero po ich zapłaceniu przez spółdzielnię?Pytanie dotyczy zasad zryczałtowanego rozrachunku określonych w uchwale Zarządu Głównego Centrali Rolniczej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" z dnia 27 marca 1964 r. (Informator CRS dla Spółdzielni nr 17/385/, poz. 77).Wymienione zagadnienie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego.Pozwany był zatrudniony od dnia 1.IX.1965 r. do dnia 30.XI.1966 r. w zakładzie usługowym malarstwa budowlanego na podstawie umowy o pracę, w której powołano się na wyżej wyszczególnione zasady zryczałtowanego rozrachunku.Decyzją Wydziały Finansowego Prezydium Rady Narodowej w N. z dnia 21.X.1967 r. wyłączono ten zakład spod zryczałtowanego opodatkowania za okres od dnia 1.X.1965 r. do dnia 31.X.1966 r. na skutek przekroczenia limitu przerobu na rzecz jednostek gospodarki uspołecznionej. Z tej też przyczyny na podstawie powyższej decyzji Wydział Finansowy decyzjami wstępnymi z dnia 18.XII.1967 r. podwyższył podatki od działalności wymienionego zakładu. Powodowa Spółdzielnia zapłaciła podwyższone podatki i dochodzi z tego tytułu od pozwanego zwrotu 53.637 zł z odsetkami i kosztami procesu.Sąd Powiatowy oddalił powództwo uznawszy, że poszukiwane pozwem roszczenie odszkodowawcze uległo skutkom rocznej prekluzji z art. 473 k.z., gdyż powstało ze wskazanej wyżej umowy o pracę w czasie jej obowiązywania, ale nie zostało wówczas ujawnione przez Spółdzielnię z tej przyczyny, że nie spełniała ona przewidzianego w tej umowie obowiązku bieżącej kontroli (nadzoru) miesięcznych i kwartalnych rozliczeń z działalności pozwanego dotyczącej prowadzenia zakładu usługowego. Sąd Powiatowy zaznaczył, że Spółdzielnia była obowiązana bieżąco nadzorować, czy zakład usługowy nie przekroczył dozwolonego limitu, i zawiadomić organ finansowy o stwierdzeniu takiego przekroczenia, co ograniczałoby podwyżkę podatków.Pozew wpłynął do Sądu Powiatowego dnia 19.VI.1968 r.W rewizji Spółdzielnia zarzuciła m.in., że poszukiwane przez nią roszczenie odszkodowawcze stało się wymagalne dopiero po rozwiązaniu umowy o pracę po uprawomocnieniu się decyzji organu finansowego, nie uległo więc skutkom prekluzji przewidzianej w art. 473 k.z., w chwili zaś wyłączenia zakładu spod zryczałtowanego opodatkowania (21.X.1967 r.) wysokość podwyższenia podatku była nie znana.Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie prawne ze względu na to, że w razie potwierdzenia pytania sformułowanego wyżej pod a) rewizja podlegałaby oddaleniu z mocy art. 473 k.z. ze względu na wniesienie pozwu po upływie roku od rozwiązania umowy o pracę. Natomiast w razie udzielenia odpowiedzi pozytywnej na pytanie sformułowane pod b) albo c), dochodzone pozwem roszczenie nie byłoby dotknięte skutkami wskazanej wyżej rocznej prekluzji przewidzianej w art. 473 k.z., gdyż nie stosuje się jej do roszczeń powstałych lub wymagalnych dopiero po ustaniu umownego stosunku pracy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Poszukiwane pozwem roszczenie odszkodowawcze nie uległo skutkom rocznej prekluzji z art. 473 k.z., gdyż nie obejmuje ona roszczeń, które stały się wymagalne po ustaniu umownego stosunku pracy.Wymagalność tego roszczenia nie mogła powstać przed oznaczeniem jego wysokości, to zaś oznaczenie nastąpiło dopiero z chwilą wymiaru podatków podlegających podwyższeniu na skutek utraty uprawnień do uiszczania zryczałtowanych podatków w następstwie przekroczenia wyżej wskazanego limitu. Już więc z tej przyczyny Sąd Powiatowy bezpodstawnie uznał, że poszukiwane pozwem roszczenie uległo skutkom rocznej prekluzji z art. 473 k.z.Sąd Najwyższy - przejąwszy sprawę do rozpoznania (art. 391 k.p.c.) - uchylił zaskarżony wyrok, jako wydany z naruszeniem art. 473 k.z., i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania (art. 368 pkt 1 i 388 k.p.c.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy rozpatrzy zarówno podstawy, na których Spółdzielnia oparła poszukiwane pozwem roszczenie, jak i zarzuty pozwanego co do zasady i wysokości tego roszczenia, a także rozstrzygnie wniosek stron dotyczące żądania zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego (art. 108 § 2 k.p.c.).