II PR 290/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Glabisz. Sędziowie: S. Rejman (sprawozdawca), J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Czesława A., Józefa B., Lesława M., Antoniego P., Tadeusza C. i Andrzeja P. przeciwko Zjednoczeniu Budownictwa w R. o zapłatę wynagrodzenia, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Powiatowego w Rzeszowie z dnia 26 listopada 1969 r.,1) przejął sprawę do rozpoznania;2) oddalił rewizję,Uzasadnienie faktycznePowodowie są pracownikami Zarządu Inwestycji Zjednoczenia Budownictwa w R. Jeden z nich jest naczelnym inżynierem tego Zarządu, a pozostali są zatrudnieni na stanowiskach inspektorów nadzoru. Wynagrodzenie ich zostało ustalone zgodnie z uchwałą nr 132 Rady Ministrów z dnia 4.V.1964 r. (M.P. Nr 32, poz. 140). Wszyscy powodowie posiadają uprawnienia budowlane i w związku z tym domagają się zasądzenia od strony pozwanej dodatku w wysokości 300 zł miesięcznie, przewidzianego w załączniku nr 2 do układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r.Pozwane Zjednoczenie zajmuje stanowisko, że powodom dodatek ten nie przysługuje, ponieważ nie pracują oni w przedsiębiorstwie budowlano-montażowym. Zarząd Inwestycji nie jest przedsiębiorstwem w rozumieniu dekretu z dnia 26.X.1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111). Jest on natomiast zgłoszony w Biurze Rejestru Przedsiębiorstw Ministerstwa Finansów jako wewnętrzna jednostka organizacyjna Centrali Zjednoczenia, działająca według zasad wewnętrznego pełnego rozrachunku gospodarczego, w ramach tzw. wspólnych przedsięwzięć gospodarczych.Postanowienia części II załącznika nr 2 do Układu zbiorowego pracy w budownictwie nie odnoszą się do pracowników zatrudnionych w zjednoczeniach, co wynika z § 2 ust. 1 protokołu dodatkowego z dnia 14.IV.1958 r. do powyższego Układu w sprawie stosowania niektórych jego postanowień w centralnych zarządach (zarządach) budownictwa, w biurach projektów i w wojewódzkich zarządach budownictwa terenowego.Pozwane Zjednoczenie powstało na skutek przekształcenia Zarządu budownictwa w R.Sprawa została początkowo skierowana przez powodów do Terenowej Komisji Rozjemczej, która oddaliła ich wniosek, ale Zarząd Główny ZZ Prac. Min. Bud. i Przem. Mat. Bud. orzeczenie to uchylił z tym uzasadnieniem, że terenowe komisje rozjemcze rozpoznają spory wynikające ze stosunków pracy w przedsiębiorstwach uspołecznionych. Zarząd zaś Inwestycji nie jest przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 1 dekretu o zakładowych komisjach rozjemczych. Wnioskodawcy więc mogą dochodzić swoich roszczeń w postępowaniu sądowym.Sąd Powiatowy, do którego powodowie wnieśli pozew, przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w trybie art. 18 § 1 k.p.c., gdyż powstała wątpliwość, czy Zarząd Inwestycji, działający przy Zjednoczeniu Budownictwa w R. na rozrachunku gospodarczych, należy uważać za przedsiębiorstwo, a jeśli nie, to czy powodom należałby się dodatek przewidziany w załączniku nr 2 do Układu zbiorowego pracy w budownictwie z tego tytułu, że faktycznie wykonują oni funkcje inspektorów nadzoru lub że sprawują nadzór nad inspektorami nadzoru.Sąd Wojewódzki odmówił jednak przyjęcia sprawy do rozpoznania i zwrócił ją Sądowi Powiatowemu (art. 18 § 2 k.p.c.), który oddalił powództwo. Sąd I instancji powołał się na cytowane wyżej orzeczenie Zarządu Głównego ZZ Prac. Min. Bud. i Przem. Mat. Bud., w którym został wyrażony pogląd, że Zarząd Instytucji nie jest przedsiębiorstwem, oraz na pismo Ministerstwa Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 21.VII.1967 r. Ministerstwo to zajmuje stanowisko, że ponieważ pracownicy jednostek organizacyjnych przedsięwzięć gospodarczych zjednoczeń wynagradzani są według zasad określonych w uchwale nr 132 Rady Ministrów z dnia 4.V.1964 r., która dodatku za uprawnienia budowlane nie przewiduje, przeto nie ma podstaw do przyznania go pracownikom Zarządu Inwestycji.Sąd Powiatowy dał wyraz swemu zapatrywaniu, że gdyby podzielić stanowisko powodów, to za sprawowanie nadzoru otrzymywaliby oni podwójne wynagrodzenie: raz z tytułu uposażenia, a drugi raz w formie premii.Zarząd Inwestycji nie jest zresztą przedsiębiorstwem budowlano-montażowym, a tylko komórką administracyjną Zjednoczenia i dlatego brak podstaw do wypłacania powodom dodatku, o którym mowa w sprawie.W rewizji od tego wyroku powodowie domagają się jego zmiany i uwzględnienia powództwa bądź uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Rewizja została oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego oraz istnienia sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału (art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c.).Sąd Wojewódzki odroczył rozprawę i na mocy art. 391 § 1 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"Czy pracownikom mającym uprawnienia budowlane a pracującym na stanowisku inspektorów nadzoru lub na stanowisku kierowniczym w Zarządzie Inwestycji Własnych utworzonym przy Zjednoczeniach Budownictwa nie przysługuje dodatek za posiadane uprawnienia budowlane w wysokości 300 zł miesięcznie, identycznie jak według załącznika nr 2 do Układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r. pracownikom inżynieryjno-technicznym, zatrudnionym w przedsiębiorstwach budowlano-montażowych na stanowiskach kierowniczych, a mającym uprawnienia budowlane, skoro chodzi o pracowników zatrudnionych w pionie Ministerstwa Budownictwa sprawujących kontrolę nad bezpośrednim wykonawstwem?".Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, Zarząd Inwestycji strony pozwanej jest również przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 33 § 1 k.c., natomiast bez znaczenia jest to, że Zarząd Inwestycji jest tylko komórką organizacyjną, a nie samoistnym przedsiębiorstwem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy doszedł do następujących wniosków.W sprawie jest niesporne, że powodowie są pracownikami Zarządu Inwestycji Zjednoczenia Budownictwa, które zostało utworzone w wyniku przekształcenia Zarządu Budownictwa w R. Posiadając uprawnienia budowlane, domagają się oni zasądzenia od strony pozwanej dodatku w wysokości 300 zł miesięcznie. Powołują się przy tym na ust. 1 cz. II załącznika nr 2 do Układu zbiorowego pracy w budownictwie z 1958 r. Przepis ten stanowi, że poza wynagrodzeniem wynikającym z tabeli pracownicy na kierowniczych stanowiskach w przedsiębiorstwach budowlano-montażowych, posiadający uprawnienia budowlane upoważniające do kierowania budową, właściwe dla danego typu robót, otrzymują dodatek do wynagrodzeń podstawowych w wysokości 300 zł miesięcznie. Jak wynika z "uwagi" 1 do tego przepisu, dodatek, o którym mowa, przysługuje nie tylko pracownikom zatrudnionym w bezpośrednim wykonawstwie, ale również odpowiednim pracownikom pionu technicznego sprawującym kontrolę nad bezpośrednim wykonawstwem. Należy tu jednak mieć na uwadze protokół dodatkowy z dnia 16.IV.1958 r. do Układu zbiorowego pracy w budownictwie z 15.VII.1958 r., który dotyczy pracowników zatrudnionych m.in. w centralnych zarządach (zarządach) budownictwa resortu Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych (§ 1 pkt 1) oraz w wojewódzkich zarządach budownictwa terenowego, w których stosowany był dotychczas Układ zbiorowy pracy w budownictwie z dnia 7.V.1949 r. (§ 1 pkt 3). W myśl § 2 tego protokołu dodatkowego, pracowników, o których mowa w § 1 pkt 1 i 3, obowiązuje Układ zbiorowy pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r. z wyjątkiem przepisów zawartych w załącznikach od 1 do 11 tego Układu.W pismach angażujących powodów wynagrodzenie ich zostało ustalone zgodnie z uchwałą nr 132 Rady Ministrów z dnia 4.V.1964 r. (M.P. Nr 32, poz. 140). W myśl § 1 zarządzenia nr 341 Ministra Bud. i Przem. Mat. Bud. z dnia 27.XII.1965 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych przedsięwzięć gospodarczych zjednoczeń dotyczy ono pracowników zatrudnionych w działających przy zjednoczeniach resortu Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych jednostkach organizacyjnych przedsięwzięć gospodarczych zjednoczeń z wyjątkami, które w tej sprawie nie mają znaczenia. Zgodnie zaś z treścią § 2 cytowanego zarządzenia, pracowników zatrudnionych w jednostkach organizacyjnych, o których mowa w § 1, obowiązują przepisy uchwały nr 132 Rady Ministrów z dnia 4.V.1964 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w zjednoczeniach (jednostkach równorzędnych), grupujących państwowe przedsiębiorstwa przemysłowe i budowlano-montażowe, z uwzględnieniem przepisów tego zarządzenia.Protokół dodatkowy z dnia 14.VI.1964 r. do Układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15.III.1958 r. w sprawie wynagrodzenia pracowników zjednoczeń w § 2 też stanowi, że stosuje się do nich zasady wynagradzania określone w uchwale nr 132, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie przysługują im dodatki określone w § 14 pkt 1 i 2 (§ 9).Ten protokół dodatkowy wszedł w życie z dniem 1 lipca 1964 r. (§ 13) i w zakresie nim uregulowanym utraciły moc wszystkie dotychczasowe postanowienia układów zbiorowych pracy dotyczące wynagrodzenia pracowników zjednoczeń (§ 10). Wobec tego że nie dotyczy on dodatku za uprawnienia budowlane, przedstawiony wyżej stan sprawy nie uległ zmianie.Ani uchwała nr 132, ani zarządzenia nr 341, o których wyżej mowa, nie przewidują dodatku za posiadanie uprawnień budowlanych.Powoływanie się przez powodów na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17.IV.1967 r. III PZP 24/66 (OSNCP nr 11/1967, poz. 197) jest bezprzedmiotowe, gdyż dotyczy ona pracowników przedsiębiorstw budowlano-montażowych i rozstrzyga zagadnienie, czy samo posiadanie przez nich uprawnień budowlanych upoważnia do pobierania dodatku w wysokości 300 zł miesięcznie. W rozpoznawanej zaś sprawie powodowie nie są pracownikami przedsiębiorstwa budowlano-montażowego i dlatego art. 1 cz. II załącznika nr 2 do Układu zbiorowego pracy w budownictwie z 1958 r. nie ma do nich zastosowania. Ich wynagrodzenie jest ustalone według odmiennych zasad, przewidzianych w uchwale nr 132 Rady Ministrów i zarządzeniu nr 341 Ministra Bud. i Przem. Mat. Bud., które nie przewidują dodatku, o jaki toczy się niniejszy proces.Tak więc mimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego w ostatecznym wyniku odpowiada prawu.Udzielenie odpowiedzi na pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki przesądza o wyniku sprawy i dlatego - ze względu na ekonomię procesową - Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania (art. 391 § 1 in fine) i oddalił rewizję powodów (art. 387 k.p.c.).