III PZP 24/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Rejman, J. Tyszka.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jerzego P., Zbigniewa S., Romana Z. i Kwiryna J. przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Elektrycznych "E." w G. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 12 maja 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sama okoliczność posiadania przez pracowników na kierowniczych stanowiskach w przedsiębiorstwach budowlano-montażowych uprawnień budowlanych upoważniających do kierowania budową, właściwych dla danego typu robót, jest wystarczającą przesłanką - według układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. (pkt 1, s. 57) - do pobierania dodatku w wysokości 300 zł miesięcznie?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Uzasadnienie faktyczneWszyscy powodowie zatrudnieni w pozwanym Przedsiębiorstwie wystąpili o zasądzenie dla nich określonych kwot obliczonych jako dodatek do wynagrodzeń podstawowych po 300 zł miesięcznie z tytułu posiadania uprawnień budowlanych. Dwóch powodów zatrudnionych jest na stanowisku kierownika zespołu rozruchowego, jeden na stanowisku mistrza rozruchu i jeden na stanowisku kierownika zakładu produkcji pomocniczej. Powodowie opierają swoje roszczenia na postanowieniach części II załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy w budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. (Wydawnictwo Związkowe CRZZ, Warszawa 1964). Punkt 1 postanowień zamieszczonych pod tabelą płac ma brzmienie następujące: "Poza wynagrodzeniem wynikającym z tabeli pracownicy na kierowniczych stanowiskach w przedsiębiorstwach budowlano-montażowych posiadający uprawnienia budowlane upoważniające do kierowania budową, właściwe dla danego typu robót, otrzymują dodatek do wynagrodzeń podstawowych w wysokości 300 zł miesięcznie".Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa.Według treści podniesionych zarzutów dodatek za uprawnienia budowlane przysługuje tylko pracownikom zatrudnionym na kierowniczych stanowiskach w bezpośrednim wykonawstwie (produkcji podstawowej) oraz sprawującym kontrolę nad bezpośrednim wykonawstwem. Powodowie nie zajmowali i nie zajmują stanowisk odpowiadających powyższym warunkom. Pracownicy rozruchu mają odrębną tabelę wynagrodzeń zgodnie z przepisami zarządzenia nr 180 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 14 października 1957 r. w sprawie wynagrodzenia pracowników, zatrudnionych przy pracach rozruchowych (...) (Dz. Urzęd. MB i PMB Nr 7, poz. 42). Przepis § 3 ust. 5 tego zarządzenia wyklucza w szczególności możliwość przyznania dodatku za uprawnienia budowlane. Pozwane Przedsiębiorstwo zarzuca też, że układ zbiorowy nie przewiduje spornych dodatków ani dla pracowników rozruchu, ani dla pracowników produkcji pomocniczej.Pozwane Przedsiębiorstwo wyjaśniło, że powyższe zarzuty oparte są na stanowisku resortowego ministerstwa, które to stanowisko znalazło odbicie w piśmie Zjednoczenia Przedsiębiorstw Elektrycznych "E" w W. z dnia 6 listopada 1964 r.Sąd Powiatowy uznał, że powodom przysługuje dodatek 300 zł miesięcznie i uwzględnił powództwo. "Uwagi" zamieszczone na s. 58 układu zbiorowego wyjaśniają, że dodatek 300 zł miesięcznie dla pracowników na stanowiskach kierowniczych posiadających uprawnienia budowlane przysługuje nie tylko pracownikom zatrudnionym w bezpośrednim wykonawstwie, ale również odpowiednim pracownikom pionu technicznego, sprawującym kontrolę nad bezpośrednim wykonawstwem. Wyrok Sądu Powiatowego opiera się na opinii biegłego inż. Z.F. według której wszyscy powodowie wykonują prace wymagające uprawnień budowlanych. Zdaniem biegłego charakter pracy powodów w grupie rozruchowej odpowiada określeniom "nadzór" i "kontrola wykonawstwa", ponieważ w elektrotechnice jest to sprawdzanie wykonania urządzeń przed i podczas włączania ich do pracy. Praca zaś w produkcji pomocniczej nie różni się w elektrotechnice od bezpośredniego wykonawstwa.W rewizji od powyższego wyroku strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez oddalenie powództwa, a ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuty rewizyjne sprowadzają się do powtórzenia stanowiska reprezentowanego przez pozwaną w pierwszej instancji oraz do tego, że Sąd Powiatowy powierzył biegłemu rozstrzygnięcie zagadnień wykładni przepisów prawa, natomiast nie rozważył i nie rozstrzygnął tych zagadnień samodzielnie.Sąd Wojewódzki odroczył rozpoznanie sprawy i przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne w sformułowaniu przytoczonym w sentencji niniejszej uchwały.Brzmienie pytania oraz uzasadnienie postanowienia Sądu Wojewódzkiego wskazuje na to, że przedstawione wątpliwości dotyczą treści i znaczenia "Uwag" zamieszczonych pod przepisami części II załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy w budownictwie."Uwagi", o których mowa, stanowią obowiązującą wykładnię postanowień układu zbiorowego pracy w budownictwie, podjętą w trybie § 70 układu, który przewiduje, że ogólnie obowiązująca wykładnię postanowień układowych ustalają we wzajemnym porozumieniu strony podpisujące układ. Stwierdzenie powyższe wynika z pisma Zarządu Głównego ZZPB i PHD z dnia 22.VI.1966 r. Nr 1140/E/7732/66, skierowanego do Sądu Najwyższego w sprawie I PR 492/66 (OSNCP 3/1967, poz. 60).Zagadnienie dodatków za uprawnienia budowlane nasuwa w istocie wątpliwości wyjaśnione - przynajmniej częściowo - przez wykładnię zawartą w omawianych "Uwagach". Wyjaśnienia uzgodnione przez strony podpisujące układ zbiorowy nie wykraczają poza granice wykładni skomplikowanego stanu prawnego dotyczącego postanowień płacowych. Wykładnię tę należy zatem uznać za obowiązującą, skoro nie zawiera ona wyjaśnień nie dających się pogodzić z treścią przepisów układowych. Wątpliwości dotyczące dodatków za uprawnienia budowlane wyłaniają się z wielu postanowień płacowych. W szczególności § 3 załącznika nr 2 do układu zbiorowego postanawia, że tabela płac zawarta w tym załączniku określa wynagrodzenia podstawowe (tabela nie dotyczy zatem premii i dodatków). W tabeli nie figurują w ogóle pracownicy wykonujący prace związane z rozruchem maszyn, urządzeń i instalacji. Wynagrodzenie tych pracowników określa zarządzenie Ministra Budownictwa i PMB nr 18 z dnia 14 października 1957 r. Zarządzenie to znajduje się w wykazie obowiązujących resortowych aktów normatywnych (Dz. Urzęd. MB i PMB z 1964 r. Nr 8, poz. 22).W świetle postanowień układowych budzi również wątpliwości kwestia dodatku dla kierownika zakładu produkcji pomocniczej, reprezentującej - jak to wynika z nazwy - wyróżniony dział prac przedsiębiorstwa (produkcja podstawowa, produkcja pomocnicza, usługi).Przytoczone okoliczności przemawiają za tym, że na pytanie Sądu Wojewódzkiego należy odpowiedzieć negatywnie. Wiążąca w tej sprawie odpowiedź (art. 391 § 2 k.p.c) oznacza, że literalne brzmienie punktu 1 załącznika nr 2 do układu zbiorowego pracy - przytoczone jako założenie zagadnienia przedstawionego przez Sąd Wojewódzki - nie wyjaśnia w pełni spornego problemu i kwestii zasadności roszczeń powodów.W związku z powyższym można by dodać, że w sprawie będzie wymagało wyjaśnienia, czy powodów należy uważać za zatrudnionych w bezpośrednim wykonawstwie, a ewentualnie - czy sprawują oni kontrolę nad bezpośrednim wykonawstwem. Wykładnia bowiem ustalona przez obie strony, które zawarły układ zbiorowy, prowadzi do rozróżnienia (w rozumieniu przepisów płacowych) budowlanego wykonawstwa bezpośredniego od wykonawstwa innego rodzaju i dowodzi, że nie wszyscy pracownicy pionu technicznego uprawnieni są do dodatku.Na tle opinii biegłego, który zajął się także interpretacją załącznika nr 11 do układu zbiorowego, wypadałoby zauważyć, że wymienienie załączników od 1 do 11 nie rozstrzyga jeszcze kwestii, czy każdy z tych załączników odnosi się do wszystkich osób zatrudnionych a wyliczonych w załączniku nr 11 i czy każdy zatrudniony przy wyliczonych pracach ma prawo do dodatku.