II PR 348/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Rejman. Sędziowie: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), W. Glabisz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zygmunta F. przeciwko Spółdzielni Pracy "A." w N. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 28 marca 1969 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowód, powołując się na przepis § 39 ust. 1 statutu pozwanej Spółdzielni, według którego walne zgromadzenie wybiera co roku w miejsce ustępujących członków jedną trzecią część członków rady, domagał się uchylenia uchwały walnego zgromadzenia z dnia 7 czerwca 1968 r., mocą której wybrano dwóch zamiast czterech członków rady, stanowiących 1/3 jej składu. Powód żądał także uchylenia wszystkich twierdząc, że kierownictwo Spółdzielni prowadzi niegospodarną i nieracjonalną działalność.Pozwana Spółdzielnia przyznała, że zaskarżona uchwała zapadła z uchybieniem cytowanego przepisu statutu, a to na skutek błędu popełnionego w czasie wyborów członków rady na walnym zgromadzeniu w 1967 r., kiedy to dokonując wyboru czterech członków na okres trzyletniej kadencji i dwóch w miejsce ustępujących w czasie trwania kadencji, zapomniano zaznaczyć, co do dwóch członków, że kadencja ich upływa po roku. Ponadto pozwana Spółdzielnia zaproponowała zawarcie ugody, na podstawie której powód cofnie pozew, a Spółdzielnia poniesie koszty postępowania, gdyż podjęła już czynności mające na celu naprawienie wspomnianego błędu w zakresie rotacji członków rady.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie:Jakkolwiek zaskarżona uchwała walnego zgromadzenia zapadła z uchybieniem § 39 ust. 1 statutu, to jednak w myśl art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach samo uchybienie przepisowi statutu nie uzasadnia żądania uchylenia uchwały walnego zgromadzenia w drodze sądowej. Musi ono nadto naruszać prawa tego członka, który żąda jej uchylenia. Powód natomiast, poza ogólnikowymi zarzutami, co do niegospodarności kierownictwa Spółdzielni, nie wykazał, żeby owa "niegospodarność" występowała w wyniku podjęcia zaskarżonej uchwały bądź by uchwała ta groziła pozwanej Spółdzielni kontynuowaniem wadliwej działalności, a także nie wykazał, jakie konkretne jego indywidualne uprawnienia zostały tą uchwałą naruszone lub zagrożone. Cytowany przepis ustawy o spółdzielniach i ich związkach, jako stwarzający wyjątek od zasady samorządności, nie może być interpretowany rozszerzająco, nieskorzystanie zaś przez Centralny Związek, który znał treść zaskarżonej uchwały, z uprawnień przysługujących mu z mocy art. 39 § 1 ustawy wskazuje na to, że uchwała ta uchybiała jedynie przepisom formalnym, nie wywierając wpływu na gospodarkę Spółdzielni. Ponadto pozwana Spółdzielnia podjęła już czynność zmierzającą do naprawienia przeoczenia z 1967 r. Powód natomiast, protestując przeciwko uchwale walnego zgromadzenia z 1968 r., nie wysunął żadnych propozycji naprawienia powyższego przeoczenia, mimo że uchylenie uchwały walnego zgromadzenia dotyczące wyboru dwóch członków nie uzdrowiłoby - ze względu na upływ czasu - sytuacji gospodarczej w Spółdzielni, przeciwnie, wprowadziłoby tylko chaos w jej działalności.Powód wnosi w rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku i o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia z dnia 7 czerwca 1968 r. albo o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zarzucając, że jego interes prawny w zaskarżeniu tej uchwały polega na tym, aby pozwana Spółdzielnia funkcjonowała w sposób prawidłowy oraz aby na jej czele stały organy wybrane w sposób zgody ze statutem i zasadami praworządności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Ustawa o spółdzielniach i ich związkach z dnia 17 lutego 1961 r. wprowadziła w art. 1 zasadę, że spółdzielnia jest zrzeszeniem samorządnym. Zasada ta została skonkretyzowana w szeregu przepisów ustawy realizujących demokratyczny sposób zarządzania spółdzielnią. Znajduje ona wyraz między innymi w wybieralności wszystkich organów spółdzielni i w odwoływaniu ich przez organy dokonujące wyboru (art. 31 § 2, 40 § 4, 45 § 2 i 3).Trafnie podnosi skarżący, że zaskarżona uchwała walnego zgromadzenia uchybia przepisowi statutu przewidującemu rotację członków rady. Szeroki zakres uprawnień rady, będącej organem wewnętrznej kontroli, wymaga właściwego doboru jej członków oraz kontroli jej działalności przez walne zgromadzenie.Przepis § 39 ust. 1 statutu pozwanej Spółdzielni, dotyczący rotacji członków rady, konkretyzuje uprawnienia walnego zgromadzenia w zakresie wymiany członków rady i związanej z nią oceny ich działalności.Ustanowiona przez ustawę o spółdzielniach i ich związkach zasada samorządności spółdzielni przejawia się także i w tym, że sprawy dotyczące spółdzielni i jej członków powinny być załatwiane przede wszystkim w ramach samorządu spółdzielczego. Znajduje to wyraz w przepisach wymienionej ustawy, wedle których spory wynikające ze stosunku członkostwa rozpatrywane są przede wszystkim w trybie wewnątrzspółdzielczym (art. 29 i 30), a także w powierzeniu centralnym związkom spółdzielczym uprawnień w zakresie nadzoru i kontroli nad spółdzielniami (art. 162), gdyż z mocy art. 39 organy centralnego związku mogą uchylić uchwałę walnego zgromadzenia spółdzielni sprzeczną z prawem, statutem lub uchwałami nadrzędnych organizacji spółdzielczych, i to na wniosek członka spółdzielni, jej statutowych organów lub z własnej inicjatywy.Przepis art. 38 § 2 cyt. ustawy - odmiennie, niż to czyniła poprzednio obowązująca ustawa o spółdzielniach (art. 52 ust. 2) - uprawnia członka spółdzielni do zaskarżenia do sądu uchwały walnego zgromadzenia naruszającej prawo, statut oraz uchwały w całości właściwych związków lub Rady Naczelnej tylko wtedy, gdy prawa jego zostały przez tę uchwałę naruszone.Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 30 stycznia 1965 r. III CO 75/63 (OSN 1966, poz. 9) uznał, że sąd może uchylić uchwałę walnego zgromadzenia nie tylko wtedy, gdy jej wadliwości miały wpływ na prawa członka, lecz także wtedy, gdy mogły mieć taki wpływ.Zasady demokracji wewnątrzspółdzielczej i ścisła więź zachodząca między sytuacjami spółdzielni i jej członków daje uprawnienie sądowi - na podstawie przepisu art. 38 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach - uchylenia także takiej uchwały walnego zgromadzenia, która dotyczy nie tylko praw podmiotowych członka, ale również ogólnych spraw organizacyjnych lub gospodarczych spółdzielni, pod warunkiem jednak, że wykazana zostanie więź zachodząca między tymi sprawami, a naruszeniem bądź zagrożeniem sfery praw cywilnych członka wynikających z członkostwa. Sądy bowiem są uprawnione do rozpoznawania spraw cywilnych członków spółdzielni wynikających z członkostwa - zarówno majątkowych jak niemajątkowych - natomiast od czuwania nad przestrzeganiem praworządności i gospodarności przez spółdzielnię powołane są nadrzędne organizacje spółdzielcze.W świetle powyższych wyjaśnień należy uznać rewizję za nieuzasadnioną, gdyż Sąd Wojewódzki niewadliwie ustalił, że powód nie skonkretyzował zarzutów pod adresem działalności gospodarczej organów pozwanej Spółdzielni i nie wykazał, żeby zaskarżona uchwała walnego zgromadzenia (ograniczająca w 1968 r. rotację członków rady z czterech do dwóch) miała lub mogła mieć wpływ na sytuację gospodarczą Spółdzielni i zagrażała interesom powoda jako członka Spółdzielni. Zważyć nadto należy - czego zresztą powód nie kwestionuje - że pozwana Spółdzielnia opracowała i realizuje plan "uzdrowienia" systemu rotacji członków swych organów zgodnie ze statutem, co w 1970 r. doprowadzi do ustąpienia całej rady i nowego jej wyboru z oznaczeniem okresów kadencji poszczególnych członków oraz że w celu umożliwienia szybszego załatwienia tej sprawy dwaj członkowie rady już zrzekli się swych mandatów na rok przed upływem kadencji.Z tych względów rewizja z mocy art. 387 k.p.c. podlega oddaleniu.