III CO 13/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Teresy S. o stwierdzenie praw do spadku po Pawle K. i Anastazji K., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 9 kwietnia 1964 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy w sprawie o stwierdzenie praw do spadku gospodarstwa rolnego w wypadku istnienia spadkobierców wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt l-4 ustawy z dnia 29.VI.1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz. 168) należy stwierdzić prawa do spadku wszystkich tych osób, czy też spadkobiercy wymienieni w kolejno bliższych punktach wyłączają od dziedziczenia spadkobierców wymienionych w dalszych punktach?"udzielił następującej odpowiedzi:"Każdy spadkobierca wymieniony w art. 5 ust. 1 w punktach 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu, podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz. 168) jest uprawniony do dziedziczenia gospodarstwa rolnego i nikt z nich nie wyłącza drugiego. To samo dotyczy spadkobierców zachowujących prawo dziedziczenia na podstawie art. 24 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 powołanej ustawy."Uzasadnienie faktyczneArt. 5 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz. 118), regulując dziedziczenie gospodarstwa rolnego nie czyni tego w oderwaniu od zasad prawa spadkowego, nie zawiera bowiem własnych norm co do tego, kto w ogóle wchodzi w rachubę jako spadkobierca konkretnego spadku. Art. 5 zmienia zasady dziedziczenia ustanowione w prawie spadkowym tylko o tyle, że wyłącza spośród spadkobierców wskazanych przez prawo spadkowe osoby nie odpowiadające warunkom przewidzianym w tym przepisie. Norma z art. 5 nie określa też wysokości udziałów tych spadkobierców, którzy stosownie do tego przepisu dziedziczą gospodarstwo rolne, pozostawiając to zagadnienie również przepisom prawa spadkowego. W świetle cyt. przepisu spadkobiercą uprawnionym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego może być tylko osoba powołana do spadku według zasad prawa spadkowego.Art. 5 ustawy, wymieniając spadkobierców uprawnionych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, czyni to w taki sposób, że określa w ustępie 1 w czterech punktach przesłanki wymagane od spadkobierców. Kolejność, w jakiej wymienione są te przesłanki, nie jest równoznaczna z pierwszeństwem do dziedziczenia Każda z przesłanek objętych punktami 1, 2, 3 i 4 ust. 1 art. 5 uprawnia bezwzględnie do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Ujęcie przesłanek w kilku punktach nastąpiło z przyczyn techniczno-redakcyjnych, a kolejność poszczególnych przesłanek unormowanych w punktach od 1 do 4, aczkolwiek jest wyrazem pewnych założeń ustawodawcy, nie miała jednak na celu ustanowienia między nimi pierwszeństwa, co wynika zarówno z rozważań przytoczonych na wstępie, jak i z całokształtu brzmienia art. 5.Natomiast przesłanka dziedziczenia gospodarstwa rolnego ustanowiona w ustępie 3 art. 5 nie jest równorzędna, może bowiem być zrealizowana tylko w braku spadkobierców określonych w art. 5 ust. 1 pkt 1 i 2. Ale ta nierównorzędność wynika z odmiennego brzmienia art. 5 ust. 3, gdy tymczasem brzmienie ust. 1 art. 5 nie daje podstawy do wniosku, żeby spadkobierca wymieniony w pierwszym punkcie wyłączał dalszych itd.Tak samo równorzędne są przesłanki zachowania prawa dziedziczenia wymienione w punktach 1, 2 i 3 ust. 2 art. 24 ustawy.Z tych zasad Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi przytoczonej w sentencji.