III CO 4/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl (sprawozdawca). Sędziowie: K. Kwapiszewski, P. Stępień.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wiktorii K. przeciwko Państwowemu Związkowi Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 15 czerwca 1960 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:1)"Czy sądy są właściwe do rozstrzygnięcia sporów o wysokość czynszu za najem lokali użytkowych?"2)"Czy na zasadzie § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28.X.1948 r. o właściwości władz i postępowaniu przy ustalaniu wysokości czynszu oraz przy wymiarze i ściąganiu wpłat na FGM (Dz. U. Nr 49, poz. 375 i Dz. U. Nr 37, poz. 167) organy czynszowe administracyjne są powołane do rozstrzygnięcia sporów o wysokość czynszu najmu także za lokale użytkowe?"udzielił następującej odpowiedzi:"Sądy powszechne nie są właściwe do rozstrzygania sporów o wysokość czynszu za najem lokali użytkowych, albowiem rozstrzyganie tego rodzaju sporów należy do właściwości władz czynszowych".Uzasadnienie faktyczneWedług twierdzeń zawartych w pozwie pozwany wynajmował u powódki od szeregu lat dom parterowy wraz z przynależnościami na cele biurowe i składowe. W związku z wadliwie obliczoną powierzchnią użytkową przedmiotu najmu powódka pobierała od pozwanego w okresie od 1.III.1953 r. do 30.VI.1957 r. czynsz o 309,37 zł miesięcznie niższy od wynikającego z ustawy. Powódce należy się z powyższego tytułu kwota 16.087 zł 24 gr. Powódka w sporze tym domaga się jedynie zapłaty przez pozwanego kwoty 14.000 zł.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.Sąd Powiatowy w Dąbrowie Tarnowskiej wyrokiem z dnia 31.XII.1958 r. C 512/57 oddalił powództwo. Wyrok ten zaskarżyła powódka rewizją.Sąd Wojewódzki w Krakowie, rozpoznając rewizję powódki, postanowieniem z dnia 15.XII.1959 r. III Cr 1438/59 odroczył rozpoznanie sprawy i przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozstrzygnięcia wyżej przedstawione zagadnienie prawne, na które Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneUdzielając powyższej odpowiedzi, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawowym zagadnieniem, od którego rozstrzygnięcia zależała treść odpowiedzi na postawione przez Sąd Wojewódzki pytanie prawne - to kwestia, czy przepis § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 29.IX.1948 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 375) o właściwości władz i postępowaniu przy ustalaniu wysokości czynszu oraz przy wymiarze i ściąganiu wpłat na FGM odnosi się tylko do lokali mieszkalnych, czy też obejmuje swym zasięgiem również właściwość władz związanych z ustaleniem wysokości czynszu za lokale użytkowe.Wątpliwości w tym względzie mogły powstać stąd, że dekret o najmie lokali z 28.VII.1948 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 259) ustalił jedynie stawki czynszu za lokale mieszkalne. W wykonaniu tegoż dekretu ukazało się cytowane wyżej rozporządzenie Rady Ministrów z 29.X.1948 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 375) odnoszące się w zakresie czynszów tylko do lokali mieszkalnych. Co się tyczy lokali użytkowych, dekret o najmie lokali w brzmieniu pierwotnym pozostawił kwestie związane z ustaleniem wysokości czynszu swobodnej dyspozycji stron. Dopiero w toku dalszej nowelizacji dekretu o najmie lokali poddano również lokale użytkowe w zakresie ustalenia wysokości czynszu przepisom tegoż dekretu. W związku z tym zostało wydane rozporządzenie w dniu 25.III.1953 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 76) w sprawie czynszów za lokale użytkowe i wpłat na FGM. W § 16 tegoż rozporządzenia sprawy związane z ustaleniem czynszów za lokale użytkowe przekazane zostały organom czynszowym powołanym na podstawie dekretu o najmie lokali, których określenie nastąpiło w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29.IX.1948 r. o właściwości władz i postępowaniu przy ustalaniu wysokości czynszu.Do czasu wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25.III.1953 r. nie zachodziła żadna wątpliwość, że spory o ustalenie wysokości czynszu za lokale użytkowe należały do drogi sądowej. Z chwilą wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25.III.1953 r. spory o wysokość czynszu przeszły do właściwości władz administracyjnych i przez czas obowiązywania tego rozporządzenia nie było wątpliwości, że w omawianej tu materii droga procesu cywilnego jest niedopuszczalna.Zagadnienie właściwości władz w sporach o wysokości czynszu za lokale użytkowe stało się dyskusyjne z chwilą zastąpienia rozporządzenia z 25.III.1953 r., nowym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29.VII.1957 r. (Dz. U. Nr 48, poz. 229), które z kolei zostało zastąpione nowym rozporządzeniem z 25.VII.1958 r. w sprawie czynszów za lokale użytkowe i wpłat na FGM (Dz. U. Nr 50, poz. 245 wraz z dalszą zmianą z 1959 r.). Oba te rozporządzenia nie przejęły treści § 16 uchylonego rozporządzenia z 25.III.1953 r. (Dz. U. Nr 19, poz. 76). W związku z tym powstała wątpliwość, czy ustawodawca, pomijając w rozporządzeniach z 29.VII.1957 r. i 25.VII.1958 r. treść § 16 rozporządzenia z 25.III.1953 r., chciał uchylić właściwość władz administracyjnych w zakresie sporów o wysokość czynszu za lokale użytkowe, czy też przez przeoczenie spowodował w tym zakresie lukę w przepisach prawnych.Mając na względzie kierunek rozwoju przepisów o najmie lokali, które zmierzały do jednolitego uregulowania właściwości władz w zakresie zagadnień związanych z najmem lokali tak mieszkalnych, jak i użytkowych, należy odrzucić koncepcję, by ustawodawca chciał wąski zakres zagadnień czynszowych związanych z lokalami użytkowymi wyłączyć spod kompetencji władz czynszowych. Dlatego jedynie logicznym wnioskiem jest stwierdzenie, że ustawodawca, mając uregulowane zagadnienie właściwości władz w rozstrzyganiu sporów o wysokość czynszu w § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 29.IX.1948 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 375), uznał za zbędne dublowanie przepisów w tym zakresie i dlatego w rozporządzeniu z dnia 29.VII.1957 r. i 25.VII.1958 r. nie przejął treści § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25.III.1953 r.Przytoczone względy przemawiają przeciwko tezie, by w omówionej materii była luka w ustawie.Dlatego też przyjąć należy, że § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29.IX.1948 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 375), jakkolwiek wydany został z powołaniem się m.i. na przepis art. 13 dekretu o najmie lokali, który zamieszczony został w rozdziale I Działu II zawierającym przepisy z zakresu czynszu o najmie lokali mieszkalnych, reguluje właściwość władz nie tylko w sporach o wysokość czynszu za lokale mieszkalne, ale również za lokale użytkowe. Odmienna interpretacja odpowiednich przepisów sprzeciwiałaby się zarówno ich wykładni systematycznej, jak i historycznej.