III CO 43/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Czarnej przeciwko E.D., R.K. i S.M. o zapłatę kwoty 28.646,45 zł po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym z dnia 12 kwietnia 1961 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy prekluzja z art. 473 k.z. ma zastosowanie w stosunku do członków Zarządu Spółdzielni "Samopomoc Chłopska".udzielił następującej odpowiedzi:Art. 473 k.z. nie ma zastosowania do odpowiedzialności członków Zarządu Spółdzielni wynikającej z przepisu art. 45 ust. 1 ustawy o spółdzielniach z 29 października 1920 r. (Dz. U. Nr 25, poz. 230).Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od pozwanych na jej rzecz kwoty 28.646.45 zł. Kwota ta stanowi część niedoboru jaki spowodował kierownik sklepu powódki w Czarnej F.K., co do którego powództwo o zapłatę wymienionej kwoty zostało w sprawie II C 788/56 przez Sąd Wojewódzki oddalone z uwagi na to, że pozwani, którzy wówczas byli członkami zarządu powódki nie stworzyli mu takich warunków pracy, w których miałby on możność pełnej i wyłącznej kontroli nad powierzonym mu mieniem.Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa.Sąd Powiatowy w Dębicy wyrokiem z dnia 29 lutego 1960 r. sygn. C. 336/59 oddalił powództwo z powodu prekluzji roszczenia powódki z mocy art. 473 k.z.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyła powódka rewizją.Uzasadnienie prawneSąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 21 października 1961 r. sygn. III Cr 1051/60 odroczył rozpoznanie tej sprawy i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następującej treści zagadnienie prawne: czy prekluzja z art. 473 k.z. ma zastosowanie w stosunku do członków Zarządu Spółdzielni "Samopomoc Chłopska". Sąd Najwyższy udzielając na postawione pytanie odpowiedzi negatywnej zważył co następuje:Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na postawione zagadnienie prawne jest zależne od uprzedniego wyjaśnienia kwestii, czy członkostwo zarządu spółdzielni jest świadczeniem pracy, czy też sprawowaniem swoistej władzy. Otóż w tej materii Sąd Najwyższy w orzeczeniach z dnia 24 czerwca 1954 r. sygn. 1 C 1110/53 i z dnia 26 kwietnia 1955 r. sygn. 1 CR 382/54 wyjaśnił, że pełnienie funkcji członka zarządu spółdzielni jest przejawem czynnego udziału w samorządzie spółdzielczym, a nie podporządkowania służbowego, które cechuje stosunek pracownika do pracodawcy. Członkostwo zarządu spółdzielni nie należy więc uważać za świadczenie pracy lecz jest ono wykonywaniem swoistej władzy, polegającej na zarządzaniu sprawami spółdzielni. Zarząd reprezentuje spółdzielnię i jest jej organem kierowniczym w wykonywaniu swoistego władztwa w zakresie samorządu spółdzielczego.Zarząd podporządkowuje sobie pracowników spółdzielni i kontroluje ich działalność z racji swego stanowiska, na które został w drodze wyboru powołany przez wyborców.Za zaniedbanie swych obowiązków jakie nakłada na niego statut spółdzielni zarząd ponosi odpowiedzialność cywilną, która została uregulowana w przepisie art. 45 ustawy o spółdzielniach z 29 października 1920 r. (Dz. U. z 20 czerwca 1950 r. Nr 25 poz. 230).Nie można więc stosować do odpowiedzialności za szkody wynikłe z nienależytego wykonywania obowiązków przez członków zarządu wynikających z ich statutowej działalności przepisu art. 473 k.z., który przewiduje prekluzje roszczeń wynikających z umowy o pracę po upływie roku od dnia zakończenia stosunku pracy. Źródłem bowiem powołania danej osoby na członka zarządu spółdzielni jest wybór dokonany przez członków spółdzielni, a nie umowa o pracę. Inaczej przedstawia się natomiast sprawa odpowiedzialności członków zarządu za niedopełnienie obowiązków wynikających z umowy o pracę, jeżeli taka została z nimi przez spółdzielnię zawarta. Otóż za uchybienia wynikające z umowy o pracę członek zarządu odpowiada wówczas nie na mocy art. 45 ustawy o spółdzielniach lecz na podstawie art. 239 k.z. i w tym wypadku przepis art. 473 k.z. może mieć zastosowanie do tego rodzaju roszczeń pracodawcy, jeżeli wystąpiłby z powództwem na drogę sądową po upływie jednego roku od ukończenia stosunku pracy.W tym bowiem przypadku źródłem odpowiedzialności członka zarządu spółdzielni byłaby zawarta między nim a spółdzielnią umowa o pracę a nie byłaby wynikiem sprawowania władzy w samorządzie spółdzielni mającym swe źródło w wyborze przez członków spółdzielni.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił na postawione pytanie prawne odpowiedzi przytoczonej w sentencji uchwały.