III CO 85/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku S.M. o dział spadku po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego postanowieniem z dnia 9 grudnia 1963 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy prawomocne orzeczenie w sprawie działowej, nakazujące sprzedaż majątku rolnego przez licytację i podział uzyskanej w ten sposób sumy pomiędzy uczestników postępowania, które zostało wydane przed wejściem w życie aktualnie obowiązujących przepisów i dotychczas nie zostało wykonane, stanowi jako res iudicata przeszkodę dla rozpoznania ponownego wniosku w przedmiocie działu"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Prawomocne orzeczenie w sprawie działowej nakazujące sprzedaż majątku rolnego przez licytację i podział uzyskanej w ten sposób sumy między uczestników postępowania, które zostało wydane w 1934 r. i dotychczas nie zostało wykonane, nie stanowi przeszkody dla rozpoznania zgłoszonego w 1958 roku wniosku w przedmiocie działu.Uzasadnienie faktyczneW toku postępowania o dział spadku po J.O., wszczętego na wniosek S.M. z dnia 11.IX.1958 r. okazało się - a okoliczność ta jest niesporna między uczestnikami postępowania - że Sąd Grodzki w Warszawie w sprawie o dział tegoż spadku orzeczeniem z dnia 31.III.1934 r. Nr C. 3858/33 nakazał sprzedaż spadkowej nieruchomości rolnej przez licytację i podział uzyskanej ceny między spadkobierców w częściach oznaczonych w tym orzeczeniu. Orzeczenie to uprawomocniło się, jednakże nigdy nie zostało wykonane, zaś znaczna część nieruchomości została w międzyczasie wywłaszczona, a odszkodowanie w kwocie 18.867 zł wpłacono do depozytu sądowego. Sąd Powiatowy w Wołominie rozpoznając wniosek S.M. o dział spadku uznał, iż orzeczenie wydane w 1934 r. pozbawione jest znaczenia, albowiem od tego czasu zmienił się skład masy spadkowej oraz zmienili się uczestnicy postępowania i w związku z tym - postanowieniem z dnia 17.I.1963 r. Nr NS 688/62 - dokonał działu majątku spadkowego po J.O. w drodze podziału tego majątku w naturze. W związku z rewizją niektórych uczestników postępowania Sąd Wojewódzki dla województwa warszawskiego w Warszawie postanowieniem z dnia 9.XII.1963 r. Nr III Cr 672/63 przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przedstawione w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego zrodziły się stąd, że jego zdaniem, z jednej strony prawomocne wyroki wydane w sprawach cywilnych przez sądy polskie w okresie międzywojennym w zasadzie mają powagę rzeczy osądzonej (art. 367 k.p.c.), z drugiej jednak strony wyroki te w poszczególnych przypadkach nie mogłyby być już wykonane ze względu na zmianę przepisów "prawa. Dotyczy to w szczególności zmian przepisów o dział spadku wprowadzonych zarówno art. 162 dekretu o postępowaniu spadkowym, jak i ustawy z dnia 25.VI.1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz. 168) oraz Kodeksem cywilnym z dnia 23.IV.1964 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 93) i przepisami wprowadzającymi tenże kodeks (Dz. U. Nr 16, poz. 94).Jednakże w niniejszej sprawie zagadnienie wpływu zmian ustrojowych i prawnych na prawomocne wyroki cywilne wydane przez sądy polskie w okresie międzywojennym nie wymaga rozważenia z następujących przyczyn: na podstawie prawomocnego orzeczenia działowego z dnia 31.III.1934 r. służyło spadkobiercom J.O. wzajemnie wobec siebie roszczenie o sprzedaż licytacyjną spadkowej nieruchomości rolnej i o wypłacenie oznaczonej w tym orzeczeniu ułamkowej części ceny sprzedaży. Roszczenia takie uległy w myśl obowiązującego w owym czasie art. 2262 Kodeksu Napoleona przedawnieniu 30-letniemu. Termin ten uległ jednakże skróceniu do lat 20 z mocy art. 281 k.z., i art. XLIII p. 2 przepisów wprowadzających k.z. z tym, że bieg jego winien być liczony od dnia 1.VII.1934 r. (art. XLIII p. 2 i art. 1 przepisów wprowadzających k.z.). Dalsze skrócenie tego terminu do lat 10 z mocy art. 105 p.o.p.c. z 1950 r. w niniejszym przypadku nie ma zastosowania ze względu na art. XIX p. 2 przepisów wprowadzających p.o.p.c. Tak więc roszczenia spadkobierców oparte na tym orzeczeniu uległy przedawnieniu w dniu 1.VII.1954 r. Skoro zaś wnioskodawczyni w swych pismach procesowych powoływała się na upływ czasu należało zarzut ten uwzględnić (art. 106 p.o.p.c.).Z tych względów Sąd Najwyższy uznał, iż w przedstawionych okolicznościach, należy udzielić odpowiedzi jak na wstępie. Przy rozpoznaniu rewizji Sąd Wojewódzki winien ponadto uwzględnić zmiany przepisów prawnych o dziale spadkowych nieruchomości rolnych, jakie nastąpiły po wydaniu zaskarżonego postanowienia.