III CO 87/54

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Stalinogrodzie postanowieniem z dnia 25 maja 1954 r. wydanym w sprawie z powództwa Polskiego Związku Wędkarskiego przeciwko Zakładom Przemysłu Wełnianego o zapłatę, do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. zagadnienia prawnego:"Czy z uwagi na art. 22 ust. (4) ustawy wodnej z dnia 19 września 1922 r. w brzmieniu rozporządzenia Ministra Robót Publicznych z dnia 13 kwietnia 1928 r. (Dz. U. Nr 62, poz. 574), według którego ustalenie faktu szkodliwego zanieczyszczenia wody należy do władzy wodnej. Sąd uprawniony jest dokonać powyższego ustalenia na podstawie opinii biegłego?"powziął uchwałę treści następującej:"Art. 22 ust. (4) zdanie pierwsze ustawy wodnej, według którego ustalenie faktu szkodliwego zanieczyszczenia wody należy do władzy wodnej, nie stoi, zasadniczo na przeszkodzie, by sąd w procesie o wynagrodzenie szkód wyrządzonych przez zanieczyszczenie wody w stopniu szkodliwym dla rybołóstwa ustalił stopień tego zanieczyszczenia samodzielnie w oparciu o opinię biegłego."Uzasadnienie faktyczneW sprawie I CR. 971/54 z powództwa Polskiego Związku Wędkarskiego przeciwko Zjednoczeniu Cukrowni Warszawskich, rozpoznawanej w dniu 22 grudnia 1954 r., Sąd Najwyższy z powołaniem się na art. 22, 23, 25, 45 i n. ustawy wodnej i art. 64 ustawy o rybołóstwie wypowiedział pogląd, że żądanie zakazu zanieczyszczania rzek w stopniu szkodliwym dla rybołóstwa nie podlega właściwości drogi sądowej.Jednocześnie Sąd Najwyższy w sprawie tej wyjaśnił, że interesy Polskiego Związku Wędkarskiego, naruszone na skutek zanieczyszczania wód w stopniu szkodliwym dla rybołóstwa, znajdują ochronę w art. 64 ust. 4 ustawy o rybołóstwie, który nakłada na zanieczyszczającego wodę obowiązek wynagrodzenia szkód, jakie przez to rybołóstwu wyrządza. Roszczenia o wynagrodzenie tych szkód podlegają rozpoznaniu przez sądy. Orzekając o roszczeniu odszkodowawczym sąd obowiązany jest rozważyć, czy nastąpiło naruszenie zasad ustawy wodnej i ustawy o rybołóstwie w zakresie dopuszczanego zanieczyszczenia wód. Ocena tej kwestii prejudycjalnej, jako przesłanki roszczenia odszkodowawczego, należy do obowiązków sądu. Następuje ona w oparciu o przepisy powołanych wyżej ustaw.W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 13 października 1951 r. w sprawie C. 427/51 ("Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Izby Karnej", zeszyt I z 1953 r.) wyjaśnione zostało, że "do stanów faktycznych uzasadniających zagadnienie prejudycjalne sąd stosuje każdą normę prawną, bez względu na to, do jakiej dziedziny ona należy, chyba że przepisy prawa stanowią inaczej. Polega to na zasadniczym obowiązku sądu stosowania w sprawach, do których rozpoznania i rozstrzygania jest powołany, każdej normy prawnej, mogącej dla rozstrzygnięcia sprawy mieć istotne znaczenie. Względami na tę zasadę i na jej wyżej wymieniony skutek tłumaczyć należy ustanowienie normy art. 191 k.p.c., która właśnie w kwestiach prejudycjalnych zezwala na zawieszenie postępowania, aby w ten sposób uniknąć rozbieżnych rozstrzygnięć".Art. 22 ust. (4) ustawy wodnej ("ustalenie faktu szkodliwego zanieczyszczenia wody należy do władzy wodnej"), który powołany został w przedstawionym Sądowi Najwyższemu pytaniu prawnym, określa tylko jeden z fragmentów postępowania władzy wodnej przy udzielaniu zezwolenia na zanieczyszczanie wód i nie stanowi bynajmniej normy, która by możliwość ustalenia faktu zanieczyszczenia jako przesłanki rozstrzygnięcia procesu odszkodowawczego pozostawiała wyłącznie właściwości władzy wodnej.Inną jest kwestia, czy sąd powinien skorzystać z art. 191 pkt 3) k.p.c. w wypadku, gdy toczy się postępowanie przed władzą wodną o zezwolenie na zanieczyszczenie wód, z którym związane jest określenie stopnia dopuszczalnego zanieczyszczenia (art. 64 ust. 2 i 3 ustawy o rybołóstwie). W takim wypadku celowość zawieszenia postępowania w toczącym się przed sądem procesie odszkodowawczym jest niewątpliwa, skoro zachodzi tutaj taka właśnie możliwość, o której wspomina powołana wyżej uchwała składu siedmiu sędziów, a mianowicie rozbieżnego rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnej, czy nastąpiło zanieczyszczenie wód w stopniu szkodliwym dla rybołóstwa. Pamiętać przy tym należy, że z mocy art. 64 ust. 4 ustawy o rybołóstwie w wypadku gdy istnieje zezwolenie władzy na zanieczyszczenie wody, wynagrodzenie szkód wyrządzonych rybołóstwu uzależnione jest od przekroczenia przez uprawnionego do zanieczyszczania wody stopnia jej zanieczyszczania określonego w zezwoleniu. Zależnie od okoliczności sprawy sąd może zastosować art. 192 § 2 k.p.c.Jeśli w procesie o wynagrodzenie szkód wyrządzonych rybołóstwu na skutek zanieczyszczenia wody strona pozwana powołuje udzielone jej zezwolenie władzy na zanieczyszczenie wody, sąd przy pomocy opinii biegłego samodzielnie ustali, czy istnieje przesłanka żądania odszkodowawczego w postaci przekroczenia stopnia zanieczyszczenia, które według udzielonego zezwolenia jest dopuszczalne.Samodzielne ustalenie przez sąd przy pomocy biegłych stopnia szkodliwości zanieczyszczenia wody następuje także i w tym wypadku, gdy strona pozwana żadnego zezwolenia nie posiada, o ile oczywiście sąd nie zastosuje art. 192 § 2 k.p.c. (o czym wyżej).