III CR 1233/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ludwika W. przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewódzkiej Komendzie MO w K. o zapłatę 80.000 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda i pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 26 czerwca 1958 r.,w uwzględnieniu rewizji powoda zaskarżony wyrok w części oddalającej i orzekającej o kosztach procesu uchylił i sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania przekazał; rewizję pozwanego oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód Ludwik W. w pozwie wniesionym w dniu 4.XI.1957 r. domagał się zasądzenia od Skarbu Państwa - Wojewódzkiej Komendy MO w K. 38.000 zł tytułem skapitalizowanej renty za osiem lat oraz 42.000 zł tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną, podnosząc, że dnia 10 marca 1945 r. na zabawie tanecznej w S. został postrzelony przez będącego na służbie milicjanta G., wskutek czego stracił lewe oko i stał się w 50% trwale niezdolnym do pracy, przy czym jakkolwiek pracuje za pełnym wynagrodzeniem jako pracownik umysłowy PKP, to jednak wskutek utraty oka nie mógł objąć lepiej płatnego stanowiska. Pozwany Skarb Państwa wniósł o oddalenie powództwa, zaprzeczając twierdzeniu pozwu i podnosząc zarzut przedawnienia z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych (Dz. U. Nr 54, poz. 243) oraz zarzut powagi rzeczy osądzonej.Sąd Wojewódzki w Krakowie wyrokiem z dnia 26.VI.1958 r. zasądził od pozwanego na rzecz powoda 6.000 zł z 8% od dnia 4.XI.1957 r., oddalając powództwo w pozostałej części.Sąd ustalił, że dnia 10.VI.1945 r. na zabawie tanecznej w S. powód został postrzelony przez będącego na służbie milicjanta G., że wskutek tego postrzelenia utracił on lewe oko, stając się trwale niezdolnym do pracy w 25%, oraz że w okresie leczenia otrzymywał zasiłek chorobowy jako kontraktowy pracownik umysłowy PKP, po tym zaś okresie stale pracował w PKP za normalnym wynagrodzeniem. Ponadto Sąd ustalił, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 26.X.1949 r. zasądzono na rzecz powoda od G. 200.000 zł w dawnej walucie tytułem zadośćuczynienia za ból fizyczny i krzywdę moralną, oddalono zaś resztę powództwa przeciwko temu pozwanemu z tym uzasadnieniem, że skoro powód nadal pracuje na stanowisku urzędnika PKP za wynagrodzeniem normalnym, to żadnej szkody w zarobkach wskutek utraty oka nie poniósł, że natomiast powództwo przeciwko Skarbowi Państwa zostało w całości oddalone ze względu na brak w tym czasie podstawy prawnej odpowiedzialności Państwa za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu tzw. aktów władczych.Na podstawie tych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że bieg przedawnienia, na który się strona pozwana powołała, uległ przerwie przez wytoczenie powództwa w sprawie I C 373/48 przed Sądem Okręgowym w Krakowie i zaczął biec na nowo z dniem uprawomocnienia się wyroku dnia 26.X.1949 r., w dniu więc wytoczenia obecnego powództwa 4.XI.1957 r. roszczenie powoda nie było jeszcze przedawnione.Jeśli zaś chodzi o zarzut rzeczy osądzonej, to zdaniem Sądu Wojewódzkiego wyrok b. Sądu Okręgowego w Krakowie oddalający powództwo przeciwko Skarbowi Państwa nosi podwójny charakter. W części przewyższającej roszczenie zasądzone przeciwko G. powództwo przeciwko Skarbowi Państwa oddalono nie tylko wskutek braku ustawy przewidującej odpowiedzialność Państwa za szkodę powstałą w związku z działalnością jego organów o charakterze władczym, ale także dlatego, że b. Sąd Okręgowy uznał i w tej części powództwo merytorycznie za nieuzasadnione. Dlatego też zarzut powagi rzeczy osądzonej w tej części jest rzeczywiście uzasadniony. Natomiast w części, w której powództwo w poprzednim procesie przeciwko G. zostało uznane za uzasadnione, należy przyjąć, że powództwo przeciwko Skarbowi Państwa oddalono na razie, a to do czasu wydania odpowiednich ustaw.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżyły rewizją obie strony.Pozwany Skarb Państwa wnosi o zmianę tego wyroku i o odrzucenie pozwu bądź o oddalenie powództwa z przyznaniem kosztów procesu za obie instancje, zarzucając naruszenie art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. (Dz. U. Nr 54, poz. 243) oraz art. 367 k.p.c.Powód, zaskarżając wyrok w części oddalającej i orzekającej o kosztach procesu, domaga się zmiany wyroku w tej części i uwzględnienia powództwa w całości, ewentualnie - o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie art. 1, 3 i 5 cytowanej wyżej ustawy i sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału oraz uchybienia przep. art. 235, 231 i 242 § 1 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszów państwowych w wypadkach, w których Państwo nie ponosiło odpowiedzialności przed dniem wejścia w życie ustawy, wynagrodzenia szkody z powodu uszkodzenia ciała lub zdrowia nie można dochodzić, jeżeli byłoby ono już w dniu wejścia ustawy w życie przedawnione przy uwzględnieniu okresu dziesięcioletniego w wypadku, gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 18.VI.1959 r., wniesienie przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy pozwu przeciwko Skarbowi Państwa o wynagrodzenie szkody przerywa bieg terminów przedawnienia przewidzianych w art. 6 ust. 2 tejże ustawy.Skoro więc powód, jak to wynika z nie kwestionowanych przez pozwany Skarb Państwa ustaleń Sądu Wojewódzkiego, wniósł po raz pierwszy powództwo w dniu 16.II.1958 r., wyrok zaś w sprawie I C 375/48 b. Sądu Okręgowego w Krakowie został wydany w dniu 26.X.1949 r., to bieg 10-letniego terminu przedawnienia z art. 6 ust. 2 powołanej ustawy uległ przerwie i zaczął biec na nowo z dniem uprawomocnienia się tego wyroku. W dniu więc wniesienia powództwa w sprawie niniejszej, tj. w dniu 4.XI.1957 r., roszczenie powoda nie było przedawnione.Podniesiony zatem w rewizji zarzut pozwanego Skarbu Państwa, że Sąd I instancji naruszył art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 15.XI.1956 r., nie jest uzasadniony.Również zarzut nieuwzględnienia przez sąd I instancji powagi rzeczy osądzonej nie jest słuszny. Prawomocność bowiem orzeczenia oddalającego powództwo tylko z powodu braku odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy państwowych przed dniem wejścia w życie powołanej wyżej ustawy nie stoi na przeszkodzie wytoczeniu nowego powództwa, skoro ustawodawca w art. 6 dopuścił pod pewnymi warunkami w tym przepisie wymienionymi możność dochodzenia wynagrodzenia szkody. Z wyżej przytoczonych względów rewizja pozwanego Skarbu Państwa podlega oddaleniu.Natomiast uzasadnione są zarzuty powoda kwestionujące stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że wyrok b. Sądu Okręgowego w Krakowie w części dotyczącej kwoty ponad 6.000 zł jest objęty powagą rzeczy osądzonej. Z chwilą bowiem wejścia w życie ustawy z dnia 15.XI.1956 r. powód, jak już wyżej zaznaczono, ma możność - zgodnie z art. 6 ustawy - dochodzenia wynagrodzenia szkody wyrządzonej przed dniem wejścia w życie ustawy i to na zasadach wymienionych w art. 1-5 powołanej ustawy. Prawomocny więc wyrok b. Sądu Okręgowego oddalający powództwo w stosunku do Skarbu Państwa na tej podstawie, że w chwili wydawania tego wyroku brak było przepisów prawnych, które przewidywały odpowiedzialność Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy przy wykonywaniu tzw. aktów władczych - nie może w obecnym procesie, opartym na nowej podstawie prawnej, stanowić w całości o powadze rzeczy osądzonej. Roszczenie powoda do Skarbu Państwa jest niezależne od roszczenia przeciwko pozwanemu w pierwszym procesie G. Również rozmiar odszkodowania może przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności (art. 158 § 1 k.z.) kształtować się różnie wobec obu pozwanych. Dlatego też ograniczenie odszkodowania od Skarbu Państwa jedynie do kwoty, jaką przyznano powodowi w pierwszym procesie od bezpośredniego sprawcy szkody, bez wyjaśnienia szeregu okoliczności faktycznych, które powód przytacza w niniejszej sprawie, uzasadnia zarzut naruszenia art. 367, 235, 236, 242 § 1 k.p.c. oraz zarzut obrazy przepisów art. 1-3 cytowanej ustawy, a ponadto art. 158 § 1 k.z.Skoro więc ustalenia i wnioski Sądu I instancji co do samej zasady odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkodę, jakiej doznał powód na skutek występnego czynu milicjanta G., są prawidłowe i zresztą przez stronę pozwaną w rewizji nie kwestionowane oraz skoro rodzaj kalectwa, cierpień i krzywda moralna, jakiej powód doznał, uzasadnia w każdym bądź razie zasądzenie kwoty 6.000 zł tytułem zadośćuczynienia, to zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu należało uchylić, przesyłając sprawę w uchylonym zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.