III CR 1288/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bendetson (sprawozdawca). Sędziowie: K. Kwapiszewski, R. Czarnecki.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stanisława K. przeciwko Stanisławowi M. o zapłatę 2.000 zł, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 17 września 1958 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWedług twierdzeń pozwu wniesionego w dniu 18 lutego 1958 r. przez Stanisława K. przeciwko Stanisławowi M. pozwany rozpoczął w swojej wytwórni produkowanie szczególnego rodzaju taboretów, wkraczając w ten sposób - wbrew przepisom art. 111 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych (Dz. U. Nr 39, poz. 384; zmiana: Dz. U. z 1953 r. Nr 10, poz. 63; z 1945 r. Nr 58, poz. 334; z 1948 r. Nr 24, poz. 164 i Nr 47, poz. 428; z 1951 r. Nr 23, poz. 175) - w zakres wyłączności wynikającej z zarejestrowania przez powoda wzoru użytkowego "stołka z drabinką", który został zgłoszony do rejestracji w dniu 5 kwietnia 1956 r. i dla którego uzyskano wydane przez Urząd Patentowy świadectwo ochronne z dnia 9 maja 1957 r. Po powzięciu wiadomości o prowadzeniu produkcji wspomnianych taboretów powód pismem z dnia 2 listopada 1957 r. zwrócił się do pozwanego o porozumienie się w kwestii dalszego kontynuowania powyższej produkcji i o uiszczenie wynagrodzenia szkody spowodowanej naruszeniem prawa wzmiankowanej wyłączności. Jednakże pozwany początkowo nie zareagował zupełnie na powyższe pismo, następnie zaś - pomimo sprawdzenia w Urzędzie Patentowym, że omawiane świadectwo ochronne zostało rzeczywiście wydane - odmówił zaprzestania produkcji omawianych taboretów.Opierając się na przytoczonych powyżej twierdzeniach, powód wystąpił z żądaniem zasądzenia na swoją rzecz od pozwanego sumy 2.000 zł z tytułu odszkodowania oraz wydania zakazu dalszego prowadzenia produkcji powyższych taboretów i nakazu zniszczenia tych, które znajdują się jeszcze w wytwórni pozwanego.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, wyjaśniając m.in., 1) że nie korzystał ze wzoru zarejestrowanego przez powoda, lecz ze wzoru zamieszczonego w ulotce reklamowej, którą przesłano mu z Anglii; 2) że wzór produkowanego przez niego taboretu różni się w sposób istotny od wzoru "stołka z drabinką", którego dotyczy zastrzeżenie ochronne wyjednane przez powoda, ponieważ taboret nie ma tzw. "zastrzału", objętego wspomnianym zastrzeżeniem.W związku ze złożonym ponadto przez pozwanego oświadczeniem, że z chwilą doręczenia mu pozwu zaprzestał produkcji wspomnianych taboretów i nie domaga się zasądzenia z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, powód ograniczył wysunięte w pozwie żądanie tylko do zasądzenia sumy 2.000 zł.Wyrokiem z dnia 17 września 1958 r. Sąd Wojewódzki w Katowicach powództwo oddalił, opierając powyższe rozstrzygnięcie przede wszystkim na ustaleniu, że pozwany korzystał ze wzoru firm zagranicznych otrzymanego od szwagra swojego z Anglii, i że wzór produkowanego przez pozwanego taboretu nie jest identyczny ze wzorem zarejestrowanym na rzecz powoda, gdyż taboret ten nie miał tzw. "zastrzału", który wraz z innymi cechami "stołka z drabiną" został objęty zastrzeżeniem ochronnym, dotyczącym wzoru użytkowego zarejestrowanego na rzecz powoda.Sąd Wojewódzki nadmienił ponadto, że żądanie pozwu należy uznać za kolidujące z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym, gdyż uwzględnienie tego żądania prowadziłoby do zapewnienia powodowi korzyści majątkowych z cudzej pracy bez realnych z jego strony wkładów, i że przeciwko uwzględnieniu powyższego żądania przemawia także okoliczność, iż omawiany wzór stołka z drabinką znany był za granicą i dostępny był dla obywateli polskich jeszcze przed zgłoszeniem go przez powoda do rejestracji. Jak to bowiem ustalił Sąd na podstawie katalogu firmy zagranicznej przedstawionego przez pozwanego, wzór wspomnianego stołka został umieszczony w tym katalogu w roku 1956, a wzór, dla którego powód uzyskał świadectwo ochronne, jest identyczny ze wspomnianym modelem zagranicznym.W rewizji powód domagał się zmiany zaskarżonego wyroku w ten sposób, żeby zasądzić od pozwanego na rzecz powoda sumę 2.000 zł z procentami od dnia 2 listopada 1957 r., bądź uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut rewizji, że gdyby nawet rzeczywiście jak to ustalił Sąd Wojewódzki, wzór stołka z drabinką, dla którego przez zarejestrowanie w Urzędzie Patentowym powód uzyskał na mocy art. 87 § 1 powołanego rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. prawo wyłącznego korzystania, był identyczny z jednym spośród modeli znanych już za granicą mniej więcej w tym samym czasie, w którym nastąpiło zarejestrowanie wspomnianego wzoru, to okoliczność powyższa byłaby pozbawiona istotnego znaczenia przy ocenie zasadności dochodzonego w sprawie niniejszej roszczenia.Zważyć bowiem wypadnie, że jak wynika z zestawienia art. 90 ust. 1 powołanego rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. z ust. 2 tegoż artykułu, nie uważa się wzoru za nowy i rejestracja jego jest nieważna tylko wówczas, gdy "w czasie zgłoszenia w Urzędzie Patentowym był on już - w istotnych swoich znamionach - opublikowany albo na ziemiach, które weszły w skład Polski, stosowany lub na widok publiczny wystawiony w sposób o tyle jasny i jawny, że znawca mógł go w przemyśle stosować". Istotne jest przy tym, że - w myśl art. 132 i n. powołanego rozporządzenia - do orzekania o nieważności rejestracji wzoru powołany jest wyłącznie Urząd Patentowy (wydział spraw niespornych) i że w konsekwencji do czasu wydania przez ten Urząd decyzji orzekającej o nieważności danego wzoru korzysta on z ochrony prawnej, przewidzianej w obowiązujących w tym względzie przepisach.Wynika stąd, że niezależnie nawet od tego, iż w sprawie niniejszej brak jest wystarczających danych, z których można by wnioskować, żeby zachodziły dostateczne przesłanki do uznania nieważności rejestracji omawianego wzoru - zwłaszcza że fakt, iż model stołka z drabinką znany był za granicą, nie mógłby stanowić sam przez się przeszkody do jego rejestracji w kraju, nie zostało zaś ustalone, aby model ten był opublikowany bądź stosowany w Polsce albo wystawiony na widok publiczny - podkreślić należy, że sąd powszechny nie byłby w żadnym razie powołany do orzekania o nieważności wspomnianej rejestracji. Sąd ten mógłby co najwyżej - w razie zgłoszenia przez pozwanego zarzutu przewidzianego w art. 112 ust. 1 powołanego rozporządzenia, że prawo z rejestracji omawianego wzoru nią istnieje - zawiesić w myśl powyższego przepisu postępowanie do czasu rozstrzygnięcia sporu dotyczącego tej kwestii przez Urząd Patentowy, oznaczając odpowiedni termin, w ciągu którego skarga do powyższego Urzędu ma być wniesiona.Skoro więc zarzut taki nie został w ogóle zgłoszony, a pozwany ograniczył się jedynie do twierdzenia, że wzór produkowanego przez niego taboretu nie jest identyczny ze wzorem stołka z drabiną, dla którego powód uzyskał wydane przez Urząd Patentowy świadectwa ochronne, to nie mogło być uznane za trafne zajęte w zaskarżonym wyroku stanowisko, iż przy ocenie słuszności dochodzonego w sprawie niniejszej roszczenia należało m.in. wziąć pod uwagę, że model omawianego stołka z drabinką znany już był - według ustaleń poczynionych przez Sąd Wojewódzki - za granicą w czasie, gdy wzór tego stołka został zgłoszony do rejestracji w Urzędzie Patentowym.Nie jest również trafny pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku, że uwzględnienie dochodzonego w sprawie niniejszej roszczenia, jako prowadzące do zapewnienia korzyści z cudzej pracy bez własnego wkładu, naruszałoby zasady współżycia społecznego w Państwie Ludowym. Wyrażając bowiem powyższe zapatrywanie, Sąd Wojewódzki nie tylko nie wziął pod uwagę, że omawiane roszczenie - gdyby twierdzenia, na których zostało ono oparte, okazały się prawdziwe - znajdowałoby podstawę prawną w obowiązujących dotychczas przepisach powołanego rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. (por. art. 111 i n. tegoż rozporządzenia), o których akceptacji przez prawodawstwo Polski Ludowej świadczy m. in. ich kilkakrotna nowelizacja w okresie po wyzwoleniu (m.in. również i w dekrecie z dnia 12 października 1950 r. o wynalazczości pracowniczej - Dz. U. z 1956 r. Nr 3, poz. 21; por. art. 32 tegoż dekretu), lecz ponadto nie uwzględnił również i tej okoliczności, że wspomniane roszczenie, jako posiadające charakter odszkodowawczy i zmierzające do ryczałtowego wyrównania strat poniesionych wskutek naruszenia ustawowo zagwarantowanego prawa wyłączności do korzystania z zarejestrowanego w sposób przepisany wzoru użytkowego, nie koliduje bynajmniej z podstawowymi założeniami obowiązującego w Polsce prawa cywilnego i całkowicie harmonizuje z zasadami tegoż prawa, które znalazły m.in. wyraz w art. 134 i nast. k.z.Przechodząc do podstawowego zarzutu rewizji, w którym został zakwestionowany wniosek Sądu Wojewódzkiego, że pozwany przez produkowanie wspomnianego taboretu nie naruszył przysługującego powodowi prawa wyłączności wynikającego z zarejestrowania wzoru stołka z drabinką, ponieważ model tego taboretu, ze względu na to, że nie zawierał tzw. "zastrzału", nie może być uważany za identyczny ze wzorem, dla którego powód uzyskał świadectwo ochronne - stwierdzić wypadnie, że Sąd Wojewódzki, przyjmując brak powyższej identyczności, nie wyjaśnił w sposób dostatecznie wszechstronny, czy różnica pomiędzy wzorami taboretu i stołka z drabinką, polegająca na niezamieszczeniu w pierwszym z nich omawianego "zastrzału", była o tyle istotna, iż produkowanie wzmiankowanego taboretu nie powinno być traktowane jako bezprawne wkroczenie w zakres wyłączności wynikającej z zarejestrowania wzoru użytkowego taboretu z drabiną. Wniosek ten oparł wprawdzie Sąd Wojewódzki na prawidłowym ustaleniu dotyczącym wzmiankowanej różnicy, ale skoro sam fakt istnienia tej różnicy nie może upoważniać do stwierdzenia, że model wspomnianego taboretu odbiegał w istotnych swoich znamionach od zarejestrowanego na rzecz powoda wzoru stołka z drabinką i przedstawiał w porównaniu do tego wzoru odmienną, a tym samym rzeczywiście nową postać tego samego przedmiotu (por. art. 87 ust. 1 w związku z art. 90 ust. 2 powołanego rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r.) oraz skoro wyjaśnienie tej kwestii wymaga posiadania wiadomości fachowych, to niezbędne było w celu należytego wyświetlenia powyższego punktu spornego przeprowadzenie - nawet z urzędu (art. 236 k.p.c.) - dowodu z opinii biegłego.Należy więc uznać, że przez zaniechanie zasięgnięcia wspomnianej opinii Sąd Wojewódzki dopuścił się naruszenia art. 218 § 1, 232 § 1 i 326 k.p.c., mogącego wywrzeć istotny wpływ na wynik sprawy.Z powyższych zasad, skoro zarzuty rewizji w ich podstawowym zakresie okazały się usprawiedliwione i skoro w celu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zachodzi konieczność przeprowadzenia dodatkowych dowodów oraz poczynienia na ich podstawie uzupełniających ustaleń, Sąd Najwyższy z mocy art. 384 k.p.c. orzekł jak w sentencji.