III CR 268/61

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Henryka J. przeciwko Zakładowi Badań i Pomiarów o ustalenie, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Gliwicach z dnia 4 marca 1960 r., uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Gliwicach do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku skierowanym do zakładowej komisji rozjemczej w dniu 12 czerwca 1959 r. powód domagał się ustalenia, że wypowiedzenie przez niego umowy o pracę w dniu 4 października 1958 r. z zachowaniem trzymiesięcznego okresu, nastąpiło z winy zakładu pracy.Decyzją z dnia 19 sierpnia 1959 r. zakładowa komisja rozjemcza wniosek powoda pozostawiła bez rozpoznania, motywując swe stanowisko przekroczeniem terminu z art. 6 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. z 1954 r. Nr 10, poz. 35).W związku z odwołaniem się powoda od powyższej decyzji, Zarząd Główny Związku Zawodowego Energetyki PRL orzeczeniem z dnia 5 października 1959 r. decyzję zakładowej komisji rozjemczej uchylił i sprawę przekazał tejże komisji do merytorycznego rozpoznania. W motywach swej decyzji Zarząd Główny podkreślił, że skoro komisja rozjemcza - pomimo spóźnionego zgłoszenia wniosku - przystąpiła do merytorycznego badania sprawy, to w takich warunkach nie mogło już nastąpić odrzucenie wniosku z powodu uchybienia przez powoda terminu do jego zgłoszenia.Zakładowa komisja rozjemcza rozpoznając merytorycznie spór uchwałą (mylnie nazwaną orzeczeniem) z dnia 27 października 1959 r. stwierdziła, że wobec braku jednomyślności sprawa nie została rozstrzygnięta w postępowaniu rozjemczym, przy czym powód na podstawie art. 10 ust. 2 cytowanego dekretu z dnia 24 listopada 1954 r. zażądał przekazania sprawy do postępowania sądowego.Postanowieniem z dnia 4 marca 1960 r. I C 3946/59 Sąd Powiatowy w Gliwicach umorzył postępowanie w części przeprowadzonej przed Sądem oraz przekazał akta sprawy zakładowej Komisji rozjemczej w celu rozpoznania spóźnionego zgłoszenia wniosku.Wymienione postanowienie Sądu Powiatowego zaskarżył Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną zarzucając naruszenie interesu Państwa Ludowego, § 32 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie składu, sposobu powoływania i funkcjonowania zakładowych komisji rozjemczych i komisji rozjemczych przy terenowych organach związków zawodowych oraz trybu postępowania przed tymi komisjami i trybu postępowania odwoławczego (Dz. U. z 1954 r. Nr 18, poz. 68) i na zasadzie art. 396-398 wniósł o uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego w Gliwicach z dnia 4 marca 1960 r. i przekazanie sprawy temuż Sądowi do merytorycznego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jak można wnioskować z treści motywów, Sąd Powiatowy reprezentuje pogląd, że Zarząd Główny Związku Zawodowego nie był uprawniony do uwzględnienia spóźnionego zgłoszenia wniosku przed komisją rozjemczą, lecz powinien był przekazać sprawę tejże komisji w celu rozpoznania kwestii związanej z przywróceniem terminu.Orzeczenie Sądu Powiatowego uznać należy za błędne z następujących względów:Jest niesporne w niniejszej sprawie, że pierwotnie zakładowa komisja rozjemcza wniosek powoda uznała za spóźniony, jak również, że Zarząd Główny Związku Zaw. decyzję tę uchylił i sprawę przekazał komisji w celu merytorycznego rozpoznania. W ten sposób Zarząd Główny Zw. Zaw. uwzględnił spóźniony wniosek powoda, a uprawnienia w tym względzie Zarządu Głównego znajdują uzasadnienie w treści § 32 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1954 r. w sprawie składu, sposobu powoływania i funkcjonowania zakładowych komisji rozjemczych i komisji rozjemczych przy terenowych organach związków zawodowych oraz trybu postępowania przed tymi komisjami i trybu postępowania odwoławczego (Dz. U. z 1954 r. Nr 18, poz. 68). Przepis bowiem § 32 ust. 3 przewiduje wyjątkową sytuację dopuszczalności samodzielnego dokonywania przez Zarząd Główny zmian w decyzjach powziętych przez zakładowe komisje rozjemcze, a wspomniane uprawnienia Zarządu Głównego - z mocy cytowanego § 32 ust. 3 - zastrzeżone zostały właśnie dla sytuacji, w których komisja rozjemcza nie znalazłszy dostatecznych podstaw do uwzględnienia spóźnionego wniosku pracownika, wniosek ten jako sprekludowany pozostawiła bez rozpoznania. W tych wypadkach Zarząd Główny bez konieczności przekazania sprawy zakładowej komisji rozjemczej w celu ponownego rozważenia, czy nie zachodzą podstawy do uwzględnienia spóźnionego wniosku, we własnym zakresie uprawniony jest uwzględnić to spóźnienie, polecając jednocześnie komisji rozjemczej merytoryczne zbadanie sporu. Za taką wykładnią omawianego § 32 ust. 3 wypowiada się nauka procesu, według której użyte w § 32 ust. 3 określenie "uchyla decyzję komisji rozjemczej oraz przekazuje wniosek pracownika o rozpoznanie sprawy do komisji celem przeprowadzenia rozprawy", rozumieć należy jedynie w ten sposób, że Zarząd Główny - odmiennie niż komisja rozjemcza - może orzec, iż uwzględnia spóźniony wniosek pracownika (por. glosę Lipińskiego Kazimierza do orzeczenia Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 29 marca 1957 r. 4 CR 980/56 OSPiKA 1958/5 poz. 130). Za trafnością przytoczonego poglądu przemawia końcowa część dyspozycji § 32 ust. 3, a zwłaszcza zastrzeżone w niej uprawnienie Zarządu Głównego do przekazania sprawy komisji rozjemczej w celu przeprowadzenia rozprawy. Nie wymaga bliższego uzasadnienia, że przeprowadzenie rozprawy łączy się zawsze z badaniem meritum sporu, a nie rozważaniem wstępnych i incydentalnych kwestii, do jakich m.in. należy również zagadnienie dotyczące terminu zgłoszenia wniosku. Skoro więc Zarząd Główny przekazuje sprawy "celem przeprowadzenia rozprawy", a więc zbadania samej zasadności roszczenia pracownika, stąd jedynie logicznym musi być wniosek, że w takich wypadkach Zarząd Główny we własnym zakresie uwzględnia spóźnione żądanie pracownika.W tych warunkach nie można zgodzić się z zapatrywaniem zaskarżonego postanowienia, że Zarząd Główny uwzględniając spóźniony wniosek powoda przekroczył swe kompetencje. Pogląd ten w sposób wyraźny narusza przepis § 32 ust. 3 rozporządzenia z dnia 24 kwietnia 1954 r. Jest przy tym zupełnie obojętne, jakimi motywami kierował się Zarząd Główny, wydając decyzję z dnia 5 października 1959 r. Nie wdając się bowiem w ocenę zasadności tych motywów, stwierdzić trzeba, że decydujące znaczenie posiada jedynie sentencja powyższej decyzji uwzględniająca spóźnione zgłoszenie wniosku i że decyzja ta wiązała sąd powszechny, który w żadnym razie nie był uprawniony do jej kontrolowania. Z jednej bowiem strony terminy przewidziane w art. 6 dekretu z dnia 24 listopada 1954 r. dotyczą wyłącznie stadium postępowania rozjemczego, z drugiej zaś do kognicji sądów powszechnych, jako nie sprawujących nadzoru nad orzecznictwem ani komisji rozjemczych, ani zarządów głównych, nie może należeć kontrola prawidłowości zapadłych przed tymi organami decyzji czy orzeczeń.W tym stanie rzeczy postanowienie Sądu Powiatowego umarzające postępowanie sądowe oraz przekazujące akta sprawy zakładowej komisji rozjemczej w celu podjęcia decyzji w przedmiocie rozpoznania spóźnionego wniosku powoda narusza wymienione na wstępie przepisy prawa, skoro decyzją Zarządu Głównego z dnia 5 października 1959 r. spóźnione zgłoszenie wniosku zostało już przez właściwy w tym względzie organ uwzględnione, przy czym powyższe postanowienie jest prawomocne.Orzeczenie Sądu Powiatowego narusza nadto interes Państwa Ludowego, ponieważ pozbawia powoda możności dochodzenia pretensji wynikających ze stosunku pracy, choćby z tego względu, że zakładowa komisja rozjemcza - z uwagi na prawomocne w tej materii orzeczenie Zarządu Głównego - nie może w ogóle przystąpić do badania kwestii związanej ze spóźnionym zgłoszeniem pretensji powoda.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.