III PRN 43/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Krzyżanowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Wieruszewski, J. Dankowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Eugeniusza Z. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Z. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od postanowienia Sądu Wojewódzkiego dla Województwa Warszawskiego w Warszawie z dnia 26 lutego 1966 r.,uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu Powiatowego w Pruszkowie z dnia 30 sierpnia 1965 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Pruszkowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneEugeniusz Z. wystąpił do Terenowej Komisji Rozjemczej przy Zarządzie Okręgu Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości w W. o przywrócenie do pracy w charakterze piekarza w Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w Z. i o 20.000 zł odszkodowania.Komisja Rozjemcza w dniu 18.IX.1963 r. roszczenia wnioskodawcy oddaliła.Orzeczenie to zostało uchylone przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości w W. decyzją z dnia 13.XII.1963 r., a to ze względu na poważne uchybienia w postępowaniu przed Komisją Rozjemczą. Zarząd Główny wskazał też, że wnioskodawca wystąpił do Komisji Rozjemczej po upływie terminu prawem przewidzianego.Na żądanie wnioskodawcy sprawa została przekazana na drogę postępowania sądowego.Sąd Powiatowy w Pruszkowie wyrokiem z dnia 5.VIII.1964 r. powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego, na skutek rewizji powoda, orzeczeniem z dnia 8.XII.1964 r. wyrok Sądu Powiatowego uchylił, zalecając uzupełnienie postępowania dowodowego oraz wskazując na potrzebę przesłania akt Komisji Rozjemczej w celu wydania decyzji co do ewentualnego uwzględnienia spóźnionego zgłoszenia wniosku.W wykonaniu tego ostatniego zalecenia Sąd Powiatowy zwrócił się do Terenowej Komisji Rozjemczej o wydanie decyzji w sprawie ewentualnego uwzględnienia spóźnienia zgłoszenia wniosku. Komisja Rozjemcza decyzją z dnia 16.VI.1965 r. postanowiła wniosek o uwzględnienie spóźnienia pozostawić bez rozpoznania, a Zarząd Główny Zw. Zaw. Prac. Handlu i Spółdz. decyzję tę zatwierdził w dniu 9.VII.1965 r.W tym stanie rzeczy Sąd Powiatowy w Pruszkowie postanowieniem z dnia 30.VIII.1965 r. pozew odrzucił, uznając za niedopuszczalną drogę sądową wobec nieuwzględnienia przez Komisję Rozjemczą wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku do tejże Komisji.Zażalenie powoda na powyższe postanowienie zostało przez Sąd Wojewódzki dla Województwa Warszawskiego oddalone orzeczeniem z dnia 26.II.1966 r.Sąd Wojewódzki przytoczył w uzasadnieniu, że Zarząd Główny wymienionego wyżej Związku uchylił pierwsze orzeczenie Komisji Rozjemczej m. in. niewydania przez nią postanowienia w kwestii przywrócenia powodowi terminu z art. 6 dekretu o zakł. kom. rozjemczych. W tej sytuacji - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - sprawa uchybienia terminu pozostała otwarta i Sąd nie mógł zająć stanowiska, że w postępowaniu rozjemczym nastąpiło milczące uwzględnienie spóźnienia. Postanowienie Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną, złożoną w dniu 6.VI.1966 r., Prokurator Generalny PRL z wnioskiem o uchylenie orzeczeń obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Pruszkowie do rozpoznania, zarzucając rażące naruszenie prawa, a w szczególności przepisów art. 1 i art. 2 k.p.c. w związku z art. 11 ust. 3 dekretu z 24.II.1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych (Dz. U. Nr 10, poz. 35).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną, przy czym zważył, co następuje:Niewątpliwie jest w sprawie, że spór został rozpoznany przez Komisję Rozjemczą, że zapadło w dniu 18.IX.1963 r. orzeczenie Komisji rozstrzygające merytorycznie sprawę i że orzeczenie to zostało następnie uchylone przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Pracowników Handlu i Spółdzielczości. W tej sytuacji, jak trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, pracownikowi przysługuje - na podstawie art. 11 ust. 3 dekretu z 24.II.1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych i § 51 rozporządzenia Rady Ministrów z 24.IV.1954 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 68) - prawo żądania w określonym terminie przekazania sporu na drogę sądową. Zgłoszony w terminie wniosek pracownika o przekazanie sprawy do sądu obliguje organ rozjemczy do przekazania sprawy właściwemu sądowi, a nadto wywiera dwojaki skutek procesowy: 1) otwiera wyłączną właściwość do rozpoznania sporu sądów powszechnych, 2) powoduje wygaśnięcie - i to w pełnym zakresie - właściwości komisji rozjemczej.Po otwarciu drogi sądowej czy to wskutek uznania się przez komisję rozjemczą za niewłaściwą (art. 463 § 1 zd. trzecie k. p.c.), czy też wskutek przekazania sprawy do sądu w trybie art. 10 ust. 2 lub art. 11 ust. 3 dekretu o zakładowych komisjach rozjemczych uchybienia w postępowaniu rozjemczym, choćby dotyczące tak istotnego w tym postępowaniu zagadnienia, jak pominięcie rozważenia spóźnionego zgłoszenia wniosku o rozpoznanie sporu (art. 6 dekretu o zakł. kom. rozj.), nie mogą mieć znaczenia dla dalszego postępowania sądowego. Sąd bowiem rozpoznaje sprawę od początku, tak jakby wniosek pracownika (zastępujący pozew) wpłynął wprost do sądu, w postępowaniu sądowym zaś terminy prekluzyjne z art. 6 dekretu z 24.II.1954 r. nie mają zastosowania.Sąd Najwyższy w obecnym składzie podziela podobny pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 1962 r. 3 CO 33/61, w której wyjaśniono nadto, że po otwarciu drogi sądowej i po wygaśnięciu co do sprawy przekazanej kompetencji rozjemczej, komisja ta nie jest władna ingerować w jakikolwiek sposób w sprawie. Kompetencji takiej nie może przywrócić zwrócenie sprawy komisji przez sąd, dekret bowiem (a również art. 463 § - k.p.c. zna jedynie - co zresztą jest logiczne - tylko skierowanie sprawy przez komisję do sądu, a nie odwrotnie.W świetle powyższych rozważań trafnie zarzuca skarżący, że brak było podstaw do przekazania sprawy niniejszej przez Sąd Powiatowy do komisji rozjemczej. Brak też podstaw do przydawania jakiegokolwiek znaczenia decyzjom komisji czy też Zarządu Głównego Zw. Zaw., powziętym wówczas, gdy organy te nie były już władne do podejmowania jakichkolwiek rozstrzygnięć w sprawie, do rozpoznania której właściwy był wyłącznie sąd powszechny.Z tych przyczyn, skoro sądy obu instancji, wychodząc z błędnych założeń, uchyliły się od merytorycznego rozpoznania sporu i uznały drogę sądową w niniejszej sprawie za niedopuszczalną - należało uwzględnić wniosek rewizji nadzwyczajnej i uchylić z mocy art. 422 § 2 k.p.c. zaskarżone orzeczenia oraz przekazać sprawę do rozpoznania Sądowi Powiatowemu w Pruszkowie.