III CR 338/65

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Walerego P. przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 4 czerwca 1965 r., uchylił zaskarżony wyrok wraz z wyrokiem Sądu Powiatowego w Rawiczu z dnia 4 czerwca 1965 r., zniósł postępowanie przed tym sądem i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 5.II.1964 r., skierowanym przeciwko Skarbowi Państwa (Wielkopolskiej Jednostce Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w N.), powód Walery P. domagał się zasądzenia na jego rzecz od pozwanego Skarbu Państwa kwoty 73.666 zł tytułem odszkodowania za poniesione straty i zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną oraz kwoty 2.000 zł miesięcznie tytułem renty, a nadto wnosił o ustalenie, że na stronie pozwanej ciąży obowiązek pokrycia wszelkich szkód mogących powstać dla powoda w przyszłości w związku z wypadkiem.Powód twierdził, że w dniu 9.I.1963 r. został potrącony przez samochód ciężarowy, należący do Wielkopolskiej Jednostki KBW w N., prowadzony przez szeregowca KBW - Konrada R., w wyniku czego powód doznał skomplikowanego złamania nogi powyżej kolana. Za spowodowanie tego wypadku szeregowiec Konrad R., został skazany prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 30.V.1963 r., Nr 124/63, na karę sześciu miesięcy więzienia z zawieszeniem wykonania tej kary na 1 rok.Wyrokiem z dnia 20.I.1965 r. Sąd Powiatowy w Rawiczu uwzględnił powództwo w całości i zasądził od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powoda kwotę 73.666 zł w tym: 20.000 zł tytułem zadośćuczynienia za cierpienia fizyczne i krzywdę moralną, 24.000 zł tytułem renty zaległej za okres 12 miesięcy od dnia 9.I.1963 r. do dnia 31.I.1964 r., licząc po 2.000 zł miesięcznie, 13.725 zł tytułem zwrotu wydatków poniesionych przez powoda w związku z zatrudnieniem w jego gospodarstwie rolnym pracowników najemnych w okresie jednego roku po wypadku, 12.941 zł z tytułu zwrotu kosztów leczenia w szpitalu i usług pogotowia ratunkowego oraz 3.000 zł tytułem odszkodowania za konia, który padł w związku z brakiem należytego dozoru i opieki, spowodowanym utratą przez powoda zdolności do pracy na skutek wypadku. Poza tym sąd zasądził na rzecz powoda rentę w kwocie po 2.000 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1.II.1964 r. oraz ustalił, że na Skarbie Państwa ciąży obowiązek pokrycia wszelkich szkód mogących powstać w przyszłości dla powoda w związku z wypadkiem.Na skutek rewizji pozwanego Skarbu Państwa, Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 4.VI.1965 r. zmienił zaskarżony wyrok Sądu Powiatowego tylko o tyle, że oddalił powództwo w części dotyczącej 3.000 zł tytułem odszkodowania za konia, poza tym wyrok sądu I. instancji utrzymał w mocy, oddalając rewizję strony pozwanej.Wyroki sądów obu instancji zaskarżył rewizją nadzwyczajną Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z wnioskiem o ich uchylenie i zniesienie postępowania w sprawie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie art. 17 pkt 3 i art. 381 § 1 w związku z art. 369 pkt 6 k.p.c., a ponadto zasądzenia zbyt wygórowanego odszkodowania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do treści przepisu art. 11 pkt 2 uchylonego oraz art. 17 pkt 3 obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego, konkretna sprawa, w której powód dochodził roszczenia od Skarbu Państwa o naprawienie szkody wyrządzonej przez funkcjonariusza organów władzy (żołnierza) przy wykonywaniu powierzonej mu czynności, podlegała właściwości Sądu Wojewódzkiego.Skoro zaś sprawa niniejsza rozpoznana została przez Sąd Powiatowy w Rawiczu jako I instancji, przeto stwierdzić należy, że orzeczenie tego Sądu wydane w dniu 20.I.1965 r. pod rządem nowych przepisów k.p.c. powzięte zostało, stosownie do art. 369 pkt 6 k.p.c. w związku z art. XV § 1 przepisów wprowadzających k.p.c., w postępowaniu dotkniętym nieważnością. Powyższe istotne uchybienie nie zostało uwzględnione przez Sąd Wojewódzki w Poznaniu, jakkolwiek stosownie do przepisu art. 381 § 1 k.p.c. Sąd ten obowiązany był, jako Sąd rewizyjny, wziąć z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.W tym stanie rzeczy, gdy zaskarżony wyrok wydany został w postępowaniu dotkniętym nieważnością, wyrok ten podlega już z tej przyczyny uchyleniu, a sprawa - po zniesieniu dotychczasowego postępowania - przekazaniu do ponownego rozpoznania.Niezależnie od powyższego uchybienia stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie w konkretnej sprawie nieprawidłowe jest również ze względów merytorycznych.Zasądzając na rzecz powoda rentę w kwocie 2.000 zł miesięcznie, Sąd Powiatowy podkreślił, że przyznanie powodowi renty w tej wysokości uzasadnione jest potrzebami utrzymania wielodzietnej rodziny powoda. Ma on bowiem na swoim utrzymaniu 7 małoletnich dzieci oraz żonę.Sąd jednakże nie ustalił i nie rozważył, z uszczerbkiem dla prawidłowego w tym zakresie rozstrzygnięcia, jaką w rzeczywistości szkodę materialną poniósł powód na skutek wypadku. Przy ustalaniu wysokości renty Sąd niesłusznie pominął okoliczność, że powód posiada i użytkuje stosunkowo duże gospodarstwo rolne o pow. 9,33 ha i że w związku z tym o wysokości należnej powodowi renty nie mogła decydować ilość osób pozostających na jego utrzymaniu, lecz rzeczywista szkoda spowodowana stopniem utraty przez powoda na skutek wypadku zdolności do pracy w gospodarstwie. Zachodziła zatem potrzeba ustalenia wysokości kosztów związanych z koniecznością zatrudnienia przez powoda niezbędnej ilości pracowników najemnych w miejsce własnej osoby.W związku z tym należy podkreślić, że jak to wynika z materiału sprawy, powód w związku z niemożnością wykonania jakiejkolwiek pracy w okresie roku po wypadku (od stycznia 1963 r. do stycznia 1964 r.) zatrudnił w gospodarstwie swoim kilku pracowników najemnych, których koszt robocizny wyniósł za cały ten okres łącznie 13.725 zł, co w przeliczeniu na 1 miesiąc daje kwotę około 1.150 zł.Nieprawidłowe jest również rozstrzygnięcie sądu w części zasądzającej na rzecz powoda kwotę 24.000 zł tytułem renty zaległej za okres od dnia 9.I.1963 r. do dnia 31.I.1964 r.Skoro bowiem sąd zgodnie z twierdzeniami pozwu ustalił, że w okresie tym powód zatrudniał w gospodarstwie rolnym w miejsce własnej osoby kilku pracowników najemnych, którym za ich pracę zapłacił łącznie 14.725 zł i skoro Sąd kwotę tę od pozwanego Skarbu Państwa na rzecz powoda zasądził, wyrównując mu tym samym poniesioną przez niego w omawianym zakresie w związku z wypadkiem szkodę, przeto należy przyjąć, że brak było uzasadnionych podstaw do zasądzenia na rzecz powoda za ten sam okres renty wypadkowej po zł 2.000 miesięcznie, tym bardziej, że żądanie powoda pokrycia przez pozwanego wszelkich dalszych strat, jakie poniósł powód w związku z wypadkiem, jak np. koszty leczenia i usług pogotowia ratunkowego, zostały już przed sądem uwzględnione i z tego tytułu zasądzono na rzecz powoda kwotę 12.941 zł.Nieprawidłowe jest wreszcie rozstrzygnięcie Sądu Powiatowego w części orzekającej o kosztach sądowych, skoro wbrew wyraźnemu brzmieniu art. 4 pkt 1 przepisów o kosztach sądowych, według którego Skarb Państwa od opłat sądowych jest zwolniony, Sąd ten obciążył w konkretnej sprawie z jaskrawym naruszeniem wymienionego przepisu pozwany Skarb Państwa obowiązkiem wpłacenia do kasy Sądu kwoty 5.636,50 zł tytułem opłaty sądowej.W tych warunkach, gdy zaskarżony wyrok wydany został z rażącym naruszeniem przepisów prawa, należało orzec jak w sentencji (art. 422 § 1 k.p.c.).