III CR 353/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Syndyka Masy Upadłości Stowarzyszenia Wynalazców P. przeciwko Wojewódzkiemu Biuru Dokumentacji Technicznej Przemysłu Terenowego w K. o zapłatę 311.194 zł, na skutek rewizji powoda od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 15 września 1961 r.,uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 15.IX.1961 r. Sąd Wojewódzki odrzucił pozew Syndyka Masy Upadłości Stowarzyszenia Wynalazców P. przeciwko Wojewódzkiemu Biuru Dokumentacji Technicznej przemysłu Terenowego w K. o zapłatę kwoty 311.194 zł.W rewizji od powyższego postanowienia powód wnosi o jego uchylenie, zarzucając obrazę art. 2 k.p.c. oraz § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17.II.1960 r. w sprawie przekazania do postępowania arbitrażowego niektórych spraw o prawa majątkowe (Dz. U. Nr 9, poz. 60) przez uznanie, że sprawa podlega właściwości Komisji Arbitrażowej. Pozwany wniósł o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W sprawie jest niesporne, że powodowe Stowarzyszenie Wynalazców P. miało do dnia 30.VI.1960 r. zezwolenie Ministra Finansów na prowadzenie działalności gospodarczej, w związku z czym do tej daty podlegało w zakresie gospodarczej działalności kompetencji komisji arbitrażowej. Wynika to z § 1 ust. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17.II.1960 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 60), według którego zostały przekazane do postępowania arbitrażowego spory między jednostkami gospodarki uspołecznionej a organizacjami społecznymi mającymi zezwolenie Ministra Finansów na wykonywanie działalności gospodarczej - w zakresie tej działalności. Niesporne jest również, że dochodzona pozwem pretensja dotyczy działalności gospodarczej powoda sprzed 30.VI.1960 r. Niesporne jest wreszcie i to, że od dnia 30.VI.1960 r. powód nie ma omawianego zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej, w związku z czym w zasadzie od tej daty nie podlega postępowaniu przed komisjami arbitrażowymi.Spór w sprawie niniejszej co do dopuszczalności postępowania arbitrażowego, a tym samym drogi sądowej, powstał na tym tle, że pozew został wniesiony po dniu 30.VI.1960 r. (4.V.1961 r.), dotyczy jednak działalności gospodarczej powodowego Stowarzyszenia sprzed tej daty.Sąd Wojewódzki uznał drogę sądową za wyłączoną przyjmując, że o właściwości komisji arbitrażowych decyduje nie data wniesienia pozwu, lecz fakt, że roszczenie dotyczy tego okresu, w którym powód prowadził działalność gospodarczą na podstawie zezwolenia Ministra Finansów i podlegał postępowaniu arbitrażowemu. Należy w tym miejscu dodać, że Okręgowa Komisja Arbitrażowa w analogicznej sprawie zajęła stanowiska odmienne i odrzuciła wniosek powodowego Stowarzyszenia, wychodząc z założenia, że nie jest właściwa do rozpoznania sporu, ponieważ Stowarzyszenie to w chwili założenia wniosku arbitrażowego nie miało zezwolenia Ministra Finansów na prowadzenie działalności gospodarczej.Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że strona powodowa słusznie zakwestionowała w swojej rewizji stanowisko Sądu Wojewódzkiego.Przeciwko temu stanowisku przemawia dosłowne brzmienie § 1 ust. 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17.II.1960 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 60), zgodnie z którym do postępowania arbitrażowego zostały przekazane spory pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej a organizacjami społecznymi "posiadającymi" zezwolenie Ministra Finansów na wykonywanie działalności gospodarczej (w zakresie tej działalności).Przede wszystkim jednak za poglądem odmiennym od reprezentowanego w zaskarżonym wyroku przemawia fakt, że rozgraniczenie drogi postępowania arbitrażowego i drogi sądowej opiera się (co jednolicie przyjmuje literatura prawnicza) na przesłankach podmiotowych. Oznacza to, że dana jednostka lub organizacja musi posiadać podmiotowo w dacie wszczęcia sporu "zdolność" arbitrażową, tj. musi podlegać postępowaniu arbitrażowemu, musi być podmiotem arbitrażowym. Jeżeli tak nie jest, tzn. jeżeli w chwili wszczęcia sporu jednostka powyższa nie jest podmiotem arbitrażowym - nie może ona tej podmiotowości odzyskać tylko dlatego, że dochodzone roszczenie dotyczy okresu, gdy podmiotowość tę posiadała.Z tych przyczyn należy uznać, że organizacja społeczna, która miała zezwolenie Ministra Finansów na wykonywanie działalności gospodarczej i była w zakresie tej działalności podmiotem arbitrażowym na podstawie § 1 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17.II.1960 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 60), a następnie zezwolenie to utraciła, przestała być z tą chwilą podmiotem arbitrażowym i dla dochodzenia jej roszczeń właściwa jest droga sądowa, choćby nawet roszczenie dotyczyło okresu, kiedy organizacja społeczna omawiane zezwolenie miała.W tych warunkach Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżone postanowienie, odrzucające pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, zapadło z naruszeniem art. 2 k.p.c. i § 1 ust. 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17.II.1960 r.Na zasadzie art. 384 k.p.c. należało więc zaskarżone postanowienie uchylić, a sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu celem merytorycznego rozpoznania sporu.