III CR 373/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa M.Z. przeciwko S.J., M.Z., A.Z. i R.D. i F.Z. o alimenty na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Legnicy z dnia 7 lutego 1962 r. uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej od pozwanych solidarnie na rzecz powódki ponad 600 zł miesięcznie, w tym od pozwanego F.Z. ponad 200 zł, a od pozwanych S.J., M.Z., A.Z., i R.L. ponad 100 zł miesięcznie od każdego z nich i sprawę w tym zakresie temuż Sądowi Powiatowemu przekazał do ponownego rozpoznania; poza tym rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie wniesionym przeciwko S.J., M.Z., A.Z., R.L., F.Z. powódka M.Z. domagała się zasądzenia od pozwanych na jej rzecz solidarnie kwoty 700 zł miesięcznie tytułem alimentów. Powódka twierdziła, że z powodu braku środków utrzymania jest w niedostatku i że pozwani, którzy są jej dziećmi, nie chcą dobrowolnie udzielić jej pomocy materialnej, mimo iż mają możliwości przyczynienia się do jej utrzymania.Wyrokiem prawomocnym z dnia 7.II.1962 r. Sąd Powiatowy w Legnicy zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powódki dochodzoną w pozwie kwotę 700 zł miesięcznie tytułem alimentów.Od powyższego wyroku wniósł z urzędu rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL z wnioskiem o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzuca naruszenie art. 72 i 74 k.r. i art. 326 k.p.c. oraz interesu Państwa Ludowego. W szczególności skarżący podnosi, że o ile ustalenie Sądu stwierdzające zasadność roszczeń alimentacyjnych powódki nie nastręcza wątpliwości, o tyle rozstrzygnięcie sądu obciążające w zaskarżonym wyroku prawomocnym solidarną odpowiedzialnością wszystkich pozwanych bez żadnych ograniczeń, jakie mogłyby wynikać z różnicy możliwości zarobkowych i majątkowych każdego z nich - budzi istotne zastrzeżenia co do swej prawidłowości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Według ustalonej w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładni art. 72 k.r., przepis powyższy nie jest przepisem samowystarczalnym i powinien być interpretowany łącznie z art. 74 k.r., normującym zakres obowiązku alimentacyjnego. W związku z tym solidarna odpowiedzialność krewnych zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych jest ograniczona w ten sposób, że żadna z osób zobowiązanych nie odpowiada za kwotę wyższą od tej, jaką może uiścić ze względu na swe własne możliwości zarobkowe i majątkowe.W świetle powyższej wykładni Sąd Powiatowy prawidłowo orzekając powinien był w przedmiotowej sprawie wyjaśnić i ustalić, jaką maksymalnie kwotę - ze względu na swe własne możliwości zarobkowe i stan majątkowy - może uiścić każdy z pozwanych, a następnie w zależności od wyników ustaleń zasądzić na rzecz powódki od pozwanych jako dłużników solidarnych kwotę 700 zł, niezbędną na pokrycie usprawiedliwionych jej potrzeb, z tym jednak ograniczeniem, że powódka nie może otrzymać od poszczególnych pozwanych z zasądzonych alimentów kwoty wyższej od wymienionej wyżej kwoty maksymalnej, odpowiadającej rzeczywistym możliwościom każdego z nich.Dokonanie przez Sąd ustaleń w powyższym zakresie było niezbędne ze względu na różną - stwierdzoną zresztą przez Sąd - sytuację materialną każdego z pozwanych. Z materiału sprawy w szczególności wynikało bowiem, że np. pozwany F.Z. znajduje się w nieporównanie lepszych warunkach materialnych od pozwanej R.L., ponieważ jest on właścicielem przeszło 7-hektarowego gospodarstwa rolnego, ma na swym utrzymaniu żonę i troje dzieci, gdy tymczasem mąż R.L., na którego utrzymaniu znajduje się ona wraz z pięciorgiem nieletnich dzieci, zarabia jako robotnik łącznie z zasiłkiem rodzinnym kwotę ok. 1.500 zł miesięcznie. Podobne zastrzeżenia i wątpliwości, nie wyjaśnione przez Sąd, odnoszą się również do pozostałych pozwanych.Nadmienić należy, że na skutek złożonego przez powódkę wniosku o pociągnięcie do odpowiedzialności karnej pozwanej R.L. za złośliwe uchylanie się od obowiązku łożenia na utrzymanie powódki, wymieniona R.L. została prawomocnym wyrokiem Sądu Powiatowego w Legnicy z dnia 21.I.1963 r. skazana na zasadzie art. 201 k.k., mimo że z materiału niniejszej sprawy wynika, iż ze względu na jej ciężkie warunki materialne nie jest ona w stanie płacić powódce alimentów w wysokości zasądzonej od niej zaskarżonym wyrokiem.W tym stanie rzeczy, gdy zaskarżony wyrok został wydany z pogwałceniem wymienionych przepisów prawa, a także z naruszeniem interesu Państwa Ludowego, związanego z prawidłowym ustaleniem zakresu obowiązku alimentacyjnego, odpowiadającego m.in. rzeczywistym możliwościom zobowiązanego, nie może on być utrzymany w mocy.Nie zachodzi jednak potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku w całości.Pozwany F.Z. oświadczył na rozprawie, że gotów jest płacić na utrzymanie matki co najmniej 200 zł miesięcznie. Co do pozostałych pozwanych to mimo ich trudnych warunków materialnych można przyjąć, że powinni przyczynić się do alimentowania matki kwotą przynajmniej 100 zł miesięcznie. Dlatego też Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w częściach zasądzających do poszczególnych pozwanych więcej niż wymienione wyżej kwoty, tj. więcej niż 200 zł od F.Z. i wyżej niż po 100 zł od czworga dalszych "pozwanych, a łącznie więcej niż 600 zł i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Z tych przyczyn i na zasadzie art. 396-399 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.