III CR 425/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Trybulski (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Krystyny K. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H.) o zwolnienie od egzekucji, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Powiatowego w Hrubieszowie z dnia 14 lipca 1965 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Hrubieszowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 13.XI.1964 r. uznał oskarżonego Kazimierza K. za winnego tego, że w okresie od dnia 30.IV.1962 r. do dnia 22.V.1963 r. wspólnie z Bogusławem N. zagarnął na szkodę Ligi Obrony Kraju-Zarząd Powiatowy w H. kwotę 77.727 zł, i zasądził tę kwotę od obu oskarżonych solidarnie na rzecz poszkodowanego, a ponadto skazał Kazimierza K. na karę grzywny w kwocie 40.000 zł i orzekł przepadek jego majątku w całości. W toku śledztwa Prokurator Powiatowy w Hrubieszowie postanowieniem z dnia 12.VIII.1963 r., wydanym na podstawie art. 3 ustawy z dnia 21.I.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11 z późniejszymi zmianami), zabezpieczył roszczenia i kary pieniężne na mieniu należącym do Kazimierza K. W wykonaniu tego postanowienia Skarbowy Urząd Komorniczy Prezydium PRN w Hrubieszowie zdjął w dniu 2.IX.1963 r. w mieszkaniu małżonków Kazimierza i Krystyny K. m.in. telewizor marki "Neptun", co do którego Krystyna K. oświadczyła organowi dokonującemu zajęcia, że stanowi on jej własność. W dniu 10.III.1965 r. Krystyna K. zwróciła się do Prezydium PRN-Skarbowy Urząd Komorniczy w H. o zwolnienie tego telewizora od zajęcia. Pismem z dnia 29.III.1965 r. Prezydium PRN pouczyło ją, że wobec orzeczenia przepadku mienia Kazimierza K. powinna wnieść pozew do Sądu Powiatowego w Hrubieszowie o zwrot zajętego telewizora.W dniu 15.IV.1965 r. Krystyna K. wniosła pozew o zwolnienie od egzekucji telewizora marki "Neptun" twierdząc, że stanowi on jej własność, gdyż nabyła go z własnych funduszów, i cenę kupna spłaca w ratach miesięcznych. Wyrokiem z dnia 14.VII.1965 r. Sąd Powiatowy w Hrubieszowie uznał za wyłączną własność Krystyny K. odbiornik telewizyjny marki "Neptun" wartości 6.000 zł i zwolnił go od egzekucji Skarbowego Urzędu Komorniczego-Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H. Sąd ten przyjął, że powódka w postępowaniu egzekucyjnym złożyła dowody stwierdzające, iż telewizor stanowi jej własność, i wziął pod uwagę, że powództwo to uznał przedstawiciel pozwanego Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w H.Od tego prawomocnego wyroku Prokurator Generalny PRL złożył w dniu 9.XII.1966 r. rewizję nadzwyczajną i zarzucając rażące naruszenie prawa - w szczególności przepisów art. 6 § 1, 3 i 4 ustawy z dnia 21.I.1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11) w brzmieniu ustalonym przez art. XIV pkt 1 przep. wprow. k.p.c. oraz art. 4, 213, 224 § 1 i 235 § 1 k.p.c. - a nadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wniósł o uchylenie tegoż wyroku i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Nietrafny jest zarzut naruszenia art. 6 § 3 zd. 2 cyt. ustawy z dn. 21.I.1958 r. Z przepisu art. 18 § 11 tej ustawy wynika, że przy zabezpieczeniu i egzekucji roszczeń i kar stosuje się m.in. przepisy dekretu z dnia 28.I.1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (Dz. U. Nr 21, poz. 84) i dekretu z dnia 22.X.1947 r. o przepadku majątku (Dz. U. Nr 65, poz. 390). W związku z orzekaniem o kosztach procesu w sprawach powództwa z art. 6 § 3 tej ustawy Sąd Najwyższy niejednokrotnie podkreślał, że przed wniesieniem takiego pozwu osoba, w stosunku do której działa domniemanie z art. 6 § 1 ustawy, powinna się zwrócić do administracyjnego organu egzekucyjnego w trybie określonym w art. 14 ust. 1 cyt. dekretu z dnia 28.I.1947 r. lub w art. 11 ust. 2 cyt. dekretu z dnia 22.X.1947 r. o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji. Przepisy te nie wprowadziły żadnych terminów do wystąpienia z takim żądaniem. Wprowadzony w art. XIV pkt 1 przep. wprow. k.p.c. trzymiesięczny termin do wytoczenia powództwa z art. 6 § 3 cyt. ustawy należy w sprawach, w których zainteresowany przed dniem 1.I.1965 r. dowiedział się, że zabezpieczenie lub egzekucja narusza jego prawa, liczyć od tej daty (art. XXII przep. wprow. k.p.c.). Wprawdzie termin ten nie jest terminem przedawnienia w rozumieniu art. 117 § 1 k.c., jednakże wobec braku odrębnego uregulowania prawnego terminów zawitych oraz tendencji kodeksu cywilnego do niwelowania różnic między terminami przedawnienia a terminami zawitymi (por. art. XIII przep. wprow. k.c.) należy uznać, że do terminu z art. 6 § 3 zd. 2 cyt. ustawy z dnia 21.I.1958 r. należy w drodze analogii stosować przepis art. 123 § 1 k.c.Organem powołanym w myśl tego przepisu do egzekwowania roszczeń zabezpieczonych w trybie art. 3 i 4 tej ustawy jest skarbowy urząd komorniczy przy wydziale finansowym prezydium rady narodowej, dlatego też zgłoszenie do tego organu żądania zwolnienia zajętego przedmiotu od egzekucji stanowi czynność powodującą przerwanie biegu terminu z art. 6 § 3 zd. 2 cyt. ustawy. Termin ten zaczyna biec na nowo po prawomocnym zakończeniu wszczętego w ten sposób postępowania administracyjnego (art. 124 § 2 k.c.). Skoro zaś powódka żądanie takie zgłosiła w dniu 10.III.1965 r., a więc przed upływem terminu z art. 6 § 3 zd. 2 cyt. ustawy, który kończy się dopiero w dniu 31.III.1965 r., to bieg tego terminu uległ przerwie i na nowo mógł biec dopiero po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 29.III.1965 r. Wobec zaś tego, że powódka wniosła pozew z art. 6 § 3 tej ustawy już w dniu 15.IV.1965 r., nie uchybiła ona przepisowi art. 6 § 3 zd. 2 tejże ustawy.Niemniej jednak materiał dowodowy zebrany w sprawie nie daje podstaw do ustalenia, że powódka już obaliła domniemanie z art. 6 § 1. Sąd Powiatowy poprzestał na dowodzie z akt organu egzekucyjnego, ogólnikowych zeznań powódki i nie znajdującym uzasadnienia w okolicznościach sprawy uznaniu powództwa przez pełnomocnika Skarbu Państwa (Prezydium PRN w H.).Przede wszystkim należało ustalić, czy zajęty telewizor, nabyty przez powódkę na wiosnę 1963 r., stanowi jej majątek odrębny (art. 33 k.r.o.), czy też dorobek małżonków K. (art. 32 k.r.o.). W pierwszym wypadku powódka powinna udowodnić okoliczności wskazane w art. 6 § 3 cyt. ustawy, przy czym Sąd powinien mieć na uwadze przepis art. 7 § 2 tej ustawy, a to tym bardziej, że znaczną część ceny kupna powódka spłacała w miesięcznych ratach. W drugim wypadku Sąd powinien mieć na uwadze z jednej strony wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej z dnia 13.IV.1956 r. (OSN z 1956 r. z. III, poz. 61) co do wpływu orzeczenia przepadku na trwanie wspólności ustawowej, a z drugiej strony uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10.IX.1962 r. 1 CO 9/62 (OSNCP z 1964 r. z. 1, poz. 1) co do zakresu odpowiedzialności za zobowiązania współmałżonka z tytułu wyrządzonej szkody.Nie wyjaśniwszy tych okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, Sąd Powiatowy rażąco naruszył art. 6 § 3 zd. 1 cyt. ustawy, jak również art. 316 § 1 k.p.c. Zwolnienie w tych warunkach zajętego telewizora od egzekucji narusza interesy PRL, albowiem może prowadzić do nieuzasadnionego pozbawienia jednostek gospodarki uspołecznionej zaspokojenia ich roszczeń. Z tych względów należało w myśl art. 417 § 1 i 422 § 2 k.p.c. orzec jak w sentencji.