III CR 60/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia B. Łubkowski. Sędziowie: J. Majorowicz (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Antoniny M. o stwierdzenie nabycia spadku po Szymonie M., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Żarach z dnia 17 sierpnia 1965 r.,postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Sądowi Powiatowemu w Żarach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneAntonina M. wyjaśniła we wniosku, że mąż jej, Szymon M., zmarł w dniu 20 maja 1965 r., że w spadku po nim pozostało gospodarstwo rolne o obszarze 3,47 ha, nabyte w czasie trwania małżeństwa, i że do spadku powołani są z ustawy: żona-wnioskodawczyni i trzy córki: Olga S., Maria S. i Katarzyna Z. Wszystkie dzieci - według twierdzeń wniosku - zrzekną się gospodarstwa rolnego na rzecz matki, która obecnie w tym gospodarstwie pracuje. W konkluzji wnioskodawczyni prosiła o stwierdzenie, że spadek przypada w całości na jej rzecz, przy czym nadmieniła, że ma zamiar zrzec się tego majątku na rzecz Skarbu Państwa i chciałaby otrzymać rentę, jest bowiem w podeszłym wieku.Na rozprawie w dniu 17 sierpnia 1965 r. uczestniczki potwierdziły dane przytoczone we wniosku i zgodnie oświadczyły, że spadek po ojcu odrzucają i rezygnują z niego na korzyść swej matki, Antoniny M. Poza tym nadmieniły, że matka pracuje w gospodarstwie spadkowym.Wnioskodawczyni oświadczyła, że przyjmuje spadek po mężu z dobrodziejstwem inwentarza.Sąd Powiatowy wydał postanowienie następującej treści: "Stwierdza się, że gospodarstwo rolne położone w S. o obszarze 3,47 ha ziemi, stanowiące współwłasność Szymona i Antoniny małżonków M., dziedziczy w całości Skarb Państwa, przy czym spadkobierczyni Antoninie M., jako trwale niezdolnej do pracy (lat 70), przysługuje od Skarbu Państwa spłata w całości spadkowego gospodarstwa rolnego po odliczeniu długów związanych z prowadzeniem tegoż gospodarstwa rolnego (art. 1063 k.c.)".W uzasadnieniu m.in. nadmieniono, że jak wynika z akt sprawy, wnioskodawczyni Antonina M. ma już ukończone 70 lat życia (ur. 10.II.1895 r.), wobec czego - w świetle przepisu § 14 ust. 1 pkt 1 rozp. Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 304) - należy ją uważać za trwale niezdolną do pracy.Powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone. Uprawomocniło się ono z dniem 7 września 1965 r.Postanowienie Sądu Powiatowego w Żarach z dnia 17.VIII.1965 r. zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, wnosząc o uchylenie tego postanowienia i o przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca naruszenie art. 140, 924, 925 i 1060 § 1 w związku z art. 1059 § 1 pkt 1 i 3 k.c. oraz § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia przez Sąd Powiatowy art. 522 § 1 i 925 k.c. jest w pełni uzasadniony. Sąd bowiem stwierdzając, że całe gospodarstwo "dziedziczy" Skarb Państwa, pozbawił zupełnie bezpodstawnie wnioskodawczynię własności należącej do niej połowy nieruchomości.Ponadto słusznie zarzuca skarżący, że pozbawienie wnioskodawczyni prawa dziedziczenia gospodarstwa rolnego z tej tylko przyczyny, że ukończyła ona lat 70, jest błędne, a samo postanowienie Sądu Powiatowego w tym względzie zostało powzięte z naruszeniem § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1964 r.Powołany przepis, stanowiący, że współwłaścicieli nieruchomości rolnej uważa się za trwale niezdolnych do pracy, jeżeli osiągnęli wiek: kobiety 60 lat, a mężczyźni 65 lat i nie wykonują stałej pracy, która stanowiłaby dla nich główne źródło utrzymania - ma na celu umożliwienie zachowania praw do spadku osobom starszym, zatrudnionym głównie poza rolnictwem, które już osiągnęły wiek emerytalny i przestały pracować w swym zawodzie. Omawiany przepis nie może być natomiast stosowany mechanicznie do rolników, którzy mimo osiągnięcia wspomnianego wyżej wieku pracują nadal w gospodarstwie rolnym i w wielu wypadkach będą jeszcze przez szereg lat zdolni do pracy.Przy takiej wykładni - sprzecznej zresztą z literalnym brzemieniem przepisu mającego zastosowanie do osób nie pracujących już w swoim zawodzie - przepis § 14 ust. 1 cytowanego rozporządzenia stanowiłby privilegium odiosum, które pozbawiłoby możności otrzymania w naturze gospodarstwa rolnego pracujących na nim rolników tylko dlatego, że osiągnęli określoną granicę wieku.Zawarta we wniosku wzmianka o zamiarze wnioskodawczyni przekazania gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa nie mogła mieć najmniejszego wpływu na treść rozstrzygnięcia ze względu na to, że do przekazania gospodarstwa właściwy jest zupełnie inny tryb postępowania, przy czym wnioski w tym przedmiocie rozstrzygają władze administracyjne (art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 28 czerwca 1962 r. - Dz. U. Nr 38, poz. 166).Z tych względów zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.