III CRN 149/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz. Sędziowie SN: A. Gola, Z. Trybulski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Stanisławy W. przeciwko Państwowej Komunikacji Samochodowej Oddział w M., Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Inspektorat w R. i Andrzejowi M. o odszkodowanie na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Rejonowego w Mielcu z dnia 23 listopada 1976 r.uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanego Andrzeja M. w całości, a w stosunku do pozwanych Państwowej Komunikacji Samochodowej w M. i Państwowego Zakładu Ubezpieczeń (Inspektorat w R.) w części zasądzającej rentę i koszty procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Rejonowemu w Mielcu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o obowiązku uiszczenia wpisu od rewizji nadzwyczajnej; oddalił rewizję nadzwyczajną w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowódka Stanisława W. żądała zasądzenia od pozwanych solidarnie kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia, zwrotu kosztów leczenia i utraconych zarobków oraz renty po 2.000 zł miesięcznie. Twierdziła, że w dniu 19.I.1976 r. na szosie w Ż. została najechana przez autobus pozwanej PKS, prowadzony przez jej pracownika, pozwanego A. M., którego wina została stwierdzona prawomocnym wyrokiem skazującym. Na skutek wypadku powódka doznała poważnego rozstroju zdrowia i utraciła zdolność do pracy zarobkowej.Wyrokiem z dnia 23.XI.1976 r. Sąd Rejonowy w Mielcu uwzględnił powództwo w całości. Sąd ustalił, że w wyniku najechania, zawinionego przez pozwanego A. M., u powódki wystąpiła encefalopatia pourazowa, będąca skutkiem doznanych obrażeń mózgu podczas wypadku, przejawiająca się brakiem kontroli zachowania, bezkrytycyzmem, wesołkowatością itp. Obrażenia te mają charakter trwały, a rokowania na przyszłość są niepomyślne, gdyż nastąpiło ograniczone uszkodzenie centralnego układu nerwowego. Stosowane leki powodują jedynie czasowe uspokojenie. Natomiast na wyleczenie nie można liczyć. Zachowanie powódki wymaga kontroli drugiej osoby.Powódka urodzona w 1957 r. ukończyła zasadniczą szkołę zawodową i od kilku miesięcy pracowała jako ekspedientka w Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców. Wypadek w zasadzie przekreślił jej szanse życiowe. Sąd uznał, że nawet przy uwzględnieniu, iż powódka na poczet odszkodowania otrzymała kwotę 8.000 zł, należy na jej rzecz zasądzić dalsze zadośćuczynienie w kwocie 50.000 zł, a ponieważ na wstępie swej pracy zarabiała 1.400 zł, zarobki jej wzrosłyby do 2.000 zł i taka renta jej się należy.W dniu 3 marca 1977 r. pozwany PZU wniósł skargę o wznowienie postępowania, powołując się na to, że z tytułu przedmiotowego wypadku - jako wypadku w drodze do pracy - powódka otrzymała stosowne świadczenie na podstawie ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105). Sąd Rejonowy nie uwzględnił tej skargi z powodu braku ustawowej podstawy wznowienia. Powyższe postanowienie Sądu uprawomocniło się bez zaskarżenia.Na skutek podania PZU w dniu 30.VI.1978 r. od wyroku z dnia 23.XI.1976 r. złożył rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości i zarzucając rażące naruszenie § 5 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 z późn. zm.) oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Mielcu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafny jest zarzut, że Sąd Rejonowy nie wyjaśnił należycie charakteru wypadku powódki. Z akt sprawy karnej, materiałów dołączonych przez PZU do skargi o wznowienie postępowania i z akt PZU dołączonych do rewizji nadzwyczajnej wynika, że powódka uległa wypadkowi w drodze do pracy i w związku z tym na podstawie wyżej powołanej ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. (art. 40) otrzymała od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jednorazowe odszkodowanie w kwocie 35.000 zł oraz rentę w kwocie 1.800 zł miesięcznie. Przyznanie tych świadczeń nastąpiło po wydaniu wyroku, ale faktyczna podstawa ich przyznania - wypadek w drodze do pracy - znana była już w dacie wszczęcia procesu, tyle że na skutek nienależytego wyjaśnienia sprawy okoliczność ta nie była znana sądowi orzekającemu.W związku z tym rozważenia wymaga wzajemny stosunek przepisów § 5 ust. 3 i § 6 oraz § 16 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 z późn. zm.). Najdalej idący przepis § 5 ust. 3 stwierdza, że jeżeli wypadek jest objęty przepisami o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, zakład ubezpieczeń odpowiada tylko za szkody nie objęte tymi świadczeniami, poniesione przez pracownika wskutek zniszczenia lub uszkodzenia rzeczy w związku z wypadkiem; przepis ten odnosi się także do wypadków w drodze do pracy i z pracy, gdyż i te wypadki objęte są przepisami (art. 40) wspomnianej wyżej ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r.Jednakże z przepisu § 6 rozporządzenia wynika, że to zawężenie odpowiedzialności PZU nie odnosi się do sytuacji, gdy wypadek został spowodowany przez pojazd mechaniczny nie będący w posiadaniu lub w dyspozycji zakładu pracy, który zatrudnia poszkodowanego pracownika. Wprawdzie § 6 mówi expressis verbis o "wypadkach przy pracy", jednakże brak motywacji społecznej, by pracownicy, którzy w drodze do pracy lub z pracy ulegli wypadkowi spowodowanemu przez obcy pojazd mechaniczny, mieli znaleźć się w zdecydowanie gorszej sytuacji, jaka powstałaby dla nich w razie ograniczenia ich uprawnień na podstawie przepisu § 5 ust. 3 rozporządzenia. Nie można wprawdzie do takich wypadków stosować wprost § 6, jednakże ze względu na wyrażoną w tym przepisie tendencję ustawodawcy należy przyjąć, iż jeżeli wypadek w drodze do pracy lub z pracy został spowodowany przez pojazd mechaniczny nie będący w posiadaniu lub w dyspozycji zakładu pracy, który zatrudnia poszkodowanego pracownika - zakład ubezpieczeń odpowiada za ten wypadek na zasadach określonych w przepisach § 16 i nast. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 46, poz. 274 z późn. zm.); przy ustalaniu wysokości szkody wyrządzonej przez ruch pojazdu mechanicznego należy mieć na uwadze zmniejszające tę szkodę świadczenia wypłacone poszkodowanemu pracownikowi na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105).Z zaskarżonego wyroku i powołanych w rewizji nadzwyczajnej materiałów wynika, że powódka otrzymała od ZUS jednorazowe odszkodowanie w kwocie 35.000 zł, od PZU kwotę 8.000 zł, a ponadto zasądzono na jej rzecz kwotę 50.000 zł, czyli łącznie otrzymuje ona 93.000 zł tytułem zadośćuczynienia. Mając na uwadze, że w wieku 19 lat powódka stała się trwale niezdolna do pracy i wymaga dozoru innej osoby, należy uznać, że kwota powyższa stanowi odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną szkodę (art. 445 § 1 k.c.).O ile chodzi o rentę, to trafny jest zarzut rewizji nadzwyczajnej, że Sąd Rejonowy, zasądzając kwotę po 2.000 zł miesięcznie, nie miał na uwadze, iż powódka otrzymała rentę ZUS po 1.800 zł. Oczywiście ustalenia wymaga, czy gdyby nie wypadek, powódka osiągałaby większe zarobki, poza tym zaś - o ile wzrosły jej potrzeby w następstwie wypadku w związku z leczeniem i koniecznością nadzoru innej osoby.W części zasądzającej odszkodowanie od pozwanego A. M., który jako kierowca autobusu pozwanej PKS wyrządził szkodę przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, Sąd Rejonowy nie miał na uwadze przepisu art. 120 § 1 k.p. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem pracownik odpowiada za taką szkodę jedynie w wypadku wyrządzenia jej w sposób umyślny. Z wyroku skazującego tego pozwanego wynika, że uznano go za winnego nieumyślnego spowodowania wypadku; nie wyłącza to możliwości ustalenia w procesie cywilnym umyślności jego działania, wymagałoby to jednak uzupełnienia materiału dowodowego.Niewyjaśnienie istotnych okoliczności dotyczących renty zasądzonej od pozwanych PKS i PZU oraz podstaw odpowiedzialności pozwanego A. M. rażąco narusza przepis art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 444 § 2 k.c. i art. 120 § 1 k.p.c., a obciążenie pozwanych w tych warunkach obowiązkiem zapłaty poważnych kwot narusza również interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z tych względów orzeczono jak w sentencji (art. 421 § 1 i art. 422 § 2 k.p.c.).