III CRN 188/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: B. Bladowski, W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Marii J. przeciwko Zbigniewowi J. o eksmisję z lokalu na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Rejonowego w (...) z dnia (...).uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w (...) do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia w przedmiocie należnej opłaty od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneŻądając orzeczenia eksmisji byłego męża, pozwanego Zbigniewa J., powódka Maria J. twierdziła, że wspólne mieszkanie ma zdecydowanie ujemny wpływ na psychikę 5-letniego syna stron. Ponadto powódka stwierdziła, że pozwany zgadza się na dokonanie eksmisji. Pozwany złożył takiej treści oświadczenie, jednakże podkreślił, że powinien otrzymać lokal typu M-2.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy nakazał pozwanemu, "aby opróżnił mieszkanie składające się z jednego pokoju o powierzchni 1,50 x 4 m2 oraz kuchni, korytarza i łazienki stanowiące część lokalu o powierzchni 37,41 m2 położonego w (...) przy ul. (...).W uzasadnieniu wyroku, sporządzonym z własnej inicjatywy (mimo braku stosownego w tym przedmiocie wniosku) i doręczonym w dacie jego wydania powódce, Sąd orzekający stwierdził, że uznanie pozwu znajduje uzasadnienie w okolicznościach sprawy (art. 213 § 2 k.p.c.). Wyraził także zapatrywanie, że skoro pozwany Zbigniew J. pozostawia sporne mieszkanie, na które otrzymał przydział z zakładu pracy jako zakładowe, nie może być przeniesiony do gorszego mieszkania, czyli do starego budownictwa. W motywacji omawianego wyroku podkreślone zostały także przesłanki leżące u podstaw decyzji pracodawcy o przyznaniu pozwanemu tego lokalu.Wyrok ten uprawomocnił się bez jego zaskarżenia w zwykłym trybie.W złożonej po upływie terminu określonego w art. 421 § 1 k.p.c. rewizji nadzwyczajnej Minister Sprawiedliwości zarzucił wymienionemu wyrokowi rażące naruszenie prawa: art. 3 § 2, 213 § 2 i 316 § 1 k.p.c. oraz naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wyrokowanie bowiem, przy braku jakichkolwiek ustaleń w tak doniosłej kwestii, jaką jest eksmisja z mieszkania, godzi równocześnie w porządek prawny i tym samym narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneRozpoznając złożoną rewizję nadzwyczajną, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie zarzuca rewizja nadzwyczajna rażące naruszenie art. 213 § 2 k.p.c. Przebieg postępowania i treść zaskarżonego wyroku, a w szczególności jego motywy, zdają się wskazywać na niezrozumienie istoty oświadczenia pozwanego i wpływu tego oświadczenia na treść orzeczenia. Gdyby nawet uznać, że pozwany uznał powództwo, to w świetle art. 213 § 2 k.p.c. sąd może poprzestać na uznaniu tylko wówczas, gdy znajduje ono uzasadnienie w okolicznościach sprawy, czyli uznanie pozwu, jako odnoszące się do podstawy prawnej, jak i faktycznej zgłoszonego żądania, stanowi akt dyspozycyjny, lecz o ograniczonym znaczeniu, mianowicie podlega kontroli co do jego zgodności z obowiązującym stanem prawnym i obiektywnie istniejącym stanem faktycznym. Spełnienie tego wymogu kontroli powinno być poprzedzone wyjaśnieniem w niezbędnym zakresie elementów stanu faktycznego i właściwej w świetle przepisów prawa materialnego podstawy zgłoszonego i uznanego żądania. Dopiero wynik takich prawidłowo dokonanych czynności pozwala na rozeznanie w "okolicznościach sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu art. 213 § 2 k.p.c. i stanowi dostateczną podstawę do wyrażenia oceny co do znaczenia, jakie może odegrać akt uznania pozwu.Błędne zastosowanie omawianej instytucji uznania może prowadzić do wyrokowania w warunkach, w których obowiązujące przepisy w ogóle wyłączają możliwość oparcia orzeczenia na uznaniu (por. art. 40 ust. 2 Prawa lokalowego - jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 11, poz. 55), bądź orzekania w sporze mającym charakter fikcyjny.Pozew bowiem nie zawiera, a Sąd orzekający nie wyjaśnił statusu prawnego tego lokalu, w szczególności kwestii, któremu z byłych małżonków przysługuje tytuł prawny (o charakterze rzeczowym bądź obligacyjnym) do spornego lokalu.Ponadto rewizja nadzwyczajna trafnie zarzuca, że treść oświadczenia pozwanego nie pozwala na uznanie, że stanowiło ono wyrażenie przez niego zgody na wydanie orzeczenia zgodnego z żądaniem powódki, mianowicie pozwany uzależniał opuszczenie tego mieszkania od otrzymania innego lokalu. W tej sytuacji można zasadnie - jak to czyni rewizja nadzwyczajna - twierdzić, że wyrok oparty został na uznaniu warunkowym, bo taki w istocie miało charakter to oświadczenie, uzależniające spełnienie żądania pozwu od warunku otrzymania lokalu o odpowiednim standardzie i powierzchni.Tak rozumiana treść lakonicznego oświadczenia pozwanego w ogóle wykluczała możliwość wydania orzeczenia opartego na uznaniu bez narażenia się na uzasadniony zarzut, że treść wydanego wyroku nie odpowiada rzeczywistej woli pozwanego. Potwierdzeniem zaś tego wniosku są wystąpienia stron zawarte w załączonych aktach Sądu Rejonowego w (...) o wstrzymanie egzekucji.Wydany z rażącym naruszeniem przepisów prawa zaskarżony wyrok ze względu na przedmiot rozstrzygnięcia i związany z nim w szczególny sposób interes społeczny uzasadnia wniosek o spełnienie przesłanki z art. 421 § 2 in fine k.p. Z tych przyczyn podlega on uchyleniu (art. 422 § 2 k.p.c.).