III CRN 314/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: W. Markowski (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Zofii S. o ustalenie treści aktu urodzenia Józefa Stanisława R., na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od postanowienia Sądu Powiatowego w Pińczowie z dnia 10 lipca 1967 r., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Pińczowie do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy postanowieniem z dnia 10.VII.1967 r. ustalił na wniosek matki Józefa-Stanisława R., ur. 27.IV.1954 r., treść nie sporządzonego jego aktu urodzenia w ten m.in. sposób, że nazwisko dziecka ma brzmieć "Z", że jego ojcem jest Stanisław Z., nauczyciel, zamieszkały w K., a matką Zofia S. z domu R.Rozstrzygając sprawę w powyższy sposób, Sąd Powiatowy miał na uwadze, że istotnie akt urodzenia nieletniego Józefa Stanisława nie został sporządzony w urzędzie stanu cywilnego, że Wydział Spraw Wewnętrznych Prezydium DRN w P. nie wyraził zgody na sporządzenie tego dokumentu w trybie zwykłym, że matka dziecka stwierdziła, iż jego ojcem był nieżyjący już Stanisław Z., że również świadkowie potwierdzili, iż nieletni urodził się jako dziecko pozamałżeńskie z matki Zofii S., a jego ojcem był prawdopodobnie Stanisław Z., nauczyciel, że wreszcie sam nieletni oświadczył, iż jest synem Stanisława Z. i Zofii S. i chce nosić nazwisko ojca.Postanowienie to, jako nie zaskarżone, uprawomocniło się.Zaskarżył je potem Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, wniesioną z urzędu po upływie terminu z art. 421 § 2 k.p.c. Zarzucając rażące naruszenie art. 2 § 3 k.p.c., art. 199 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 13 k.p.c. i art. 13 prawa o aktach stanu cywilnego, rewizja nadzwyczajna, powołując się na art. 421 § 3 k.p.c. co do terminu, wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i o odrzucenie wniosku.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosownie do art. 29 ust. 1 w związku z art. 31 prawa o aktach stanu cywilnego osoba zobowiązana powinna zgłosić urodzenie dziecka w urzędzie stanu cywilnego okręgu jego urodzenia w ciągu 14 dni. Niedopełnienie obowiązku zgłoszenia we wskazanym wyżej terminie jest zagrożone sankcją karną przewidzianą w art. 78 pr. o a.s.c., nie oznacza to jednak, żeby akt urodzenia nie mógł być - już po tym terminie - sporządzony. Przeciwnie, akt urodzenia dziecka może być w każdym czasie sporządzony, i to bez zezwolenia, organu nadzoru, gdyż prawo takiego zezwolenia nie wymaga, jeżeli tylko żyją osoby zobowiązane do zgłoszenia (art. 31 pr. o a.s.c.).Toteż trafnie podnosi rewizja nadzwyczajna, że w razie zgłoszenia dokonanego po upływie terminu ustawowego droga sądowa nie jest dopuszczalna, gdyż w takiej sytuacji przewidziane jest postępowanie wyjaśniające, które przeprowadza kierownik urzędu stanu cywilnego (por. Instrukcja z 1955 r.). Nie można jednak zgodzić się z poglądem, jakoby stosownie do art. 13 i 29 pr. o a.s.c. droga sądowa dla ustalenia aktu, który nie został w ogóle sporządzony, też była niedopuszczalna. Jest ona niedopuszczalna tak długo, dopóki można sporządzić akt urodzenia w zwykłym trybie, staje się natomiast jedyną drogą dla skonstruowania nie sporządzonego aktu urodzenia, jeżeli nie można go już sporządzić w trybie przewidzianym przez przepisy prawa o a.s.c. (art. 23 ust. 1 pkt 2). Dlatego też podstawową przesłanką dopuszczalności postępowania sądowego o skonstruowanie nie sporządzonego aktu urodzenia jest niemożność jego sporządzenia w zwykłym trybie przewidzianym przez przepisy pr. o a.s.c. Z tego względu w razie ustalenia możności sporządzenia aktu urodzenia w trybie zwykłym sąd powinien odrzucić wniosek wobec niedopuszczalności drogi sądowej (art. 199 § 1 w związku z art. 13 k.p.c.).W omawianej tu sprawie jest niewątpliwe, że akt urodzenia nieletniego nie został sporządzony w żadnym urzędzie stanu cywilnego ani na nazwisko "R", ani na nazwisko "Z", ale jest też niewątpliwe, że dotychczas, ponieważ żyje matka nieletniego, istnieje jeszcze możność, sporządzenia tego aktu w trybie normalnym, tj. we właściwym urzędzie stanu cywilnego, także bez zezwolenia organu nadzoru. Skoro więc prawo o aktach stanu cywilnego z 1955 r. (odmiennie niż to było w prawie o a.s.c. z 1945 r.) nie wymaga tu zezwolenia organu nadzoru, to zbędne było zwracanie się ze strony sądu do tego organu o wyrażenie zgody na sporządzenie przez właściwy USC aktu urodzenia nieletniego, jak również bez znaczenia prawnego pozostaje w zasadzie udzielona sądowi przez ten organ odpowiedź, iż tej zgody nie wyraża.Było więc obowiązkiem Sądu Powiatowego samodzielne ustalenie, czy akt urodzenia może, czy też nie może być sporządzony w trybie zwykłym, przy czym Sąd nie może tu zobowiązywać wnioskodawcy do przedstawienia zaświadczenia USC lub organu nadzoru w tej kwestii, jak również, o czym już była wyżej mowa, nie musiał się sam o to zwracać. W razie ustalenia, że taka możność istnieje, powinien był wniosek odrzucić.Zasadnie przeto podnosi rewizja nadzwyczajna, że takim właśnie orzeczeniem Sąd Powiatowy powinien był zakończyć postępowanie w omawianej tu sprawie, gdyż możność sporządzenia aktu urodzenia nieletniego w trybie zwykłym istniała i istnieje dotychczas, bo żyją osoby, które stosownie do art. 31 pr. o a.s.c. są zobowiązane do zgłoszenia jego urodzenia (w szczególności jego matka).Sąd Najwyższy jednak nie odrzucił wniosku z mocy art. 422 § 1 k.p.c., lecz uchylając zaskarżone postanowienie, przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania, a to celem poczynienia dodatkowych ustaleń, w szczególności, czy wnioskodawczyni nie odmówiono sporządzenia aktu urodzenia jej dziecka w trybie zwykłym.Jak to już bowiem wyżej wskazano, jeżeli zostanie zgłoszone urodzenie dziecka po terminie przewidzianym w art. 29 pr. o a.s.c. (należy ustalić, czy takiego zgłoszenia dokonano), to kierownik USC przeprowadza postępowanie wyjaśniające i gdy w jego wyniku ustali prawdziwość i zgodność zgłoszenia oraz fakt niezarejestrowania urodzenia w USC, to sam sporządzi akt urodzenia. Jeżeli zaś postępowanie wyjaśniające uniemożliwi mu sporządzenie aktu, to wyda decyzję odmowną (pkt 33 instrukcji z 1955 r.), co otwiera drogę do skonstruowania aktu w postępowaniu sądowym (art. 23 ust. 1 pkt 2 pr. o a.s.c.). Ponieważ treść pisma organu nadzoru do Sądu Powiatowego może ewentualnie nasuwać podejrzenie, że takie postępowanie wyjaśniające z wynikiem dla wnioskodawczyni negatywnym mogło się toczyć (wtedy droga sądowa byłaby dopuszczalna), przeto wobec niedostatecznego wyjaśnienia sprawy pod tym kątem należało zaskarżone postanowienie uchylić celem ponownego rozpoznania sprawy.Trafnie też podnosi rewizja nadzwyczajna, że Sąd Powiatowy w skonstruowanym akcie urodzenia nieletniego ustalił w sposób jaskrawo sprzeczny z obowiązującymi przepisami prawa osobę jego ojca. Istotnie, Sąd Powiatowy w zasadzie ustalił tu ojcostwo małoletniego, czego jednak nie wolno mu było robić w tym postępowaniu, gdyż do tego celu służy postępowanie procesowe, skierowane przeciwko określonej osobie i wymagające przeprowadzenia właściwego postępowania dowodowego na okoliczność ojcostwa osoby pozwanej. W wypadku niniejszym Sąd Powiatowy stwierdził, że ojcem małoletniego jest Stanisław Z. tylko na podstawie wskazania wnioskodawczyni, dopuszczając się w ten sposób kardynalnych uchybień.Sąd nie miał nadto na uwadze tego, że matką dziecka jest mężatka, nie złożyła ona bowiem dowodu zgonu męża, a Sąd się tym nie interesował. Wprawdzie wnioskodawczyni twierdziła, że mąż jej został zabity przez Niemców, lecz jest to tylko twierdzenie, które nie zostało niczym wykazane. Nie jest zatem wyłączone, że za dzieckiem przemawia domniemanie pochodzenia z małżeństwa (art. 62 § 1 k.r.).Ponieważ w ostatecznym wyniku może się okazać, że sprawa nie podlega orzecznictwu sądów powszechnych, przeto uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej nie mógł przeszkodzić upływ terminu z art. 421 § 2 k.p.c. (art. 421 § 3 k.p.c.).Z przytoczonych przyczyn należało orzec jak w sentencji (art. 422 § 2 k.p.c.).