III KKO 5/97

Postanowienie z dnia 3 września 1997 r. III KKO 5/97 Nie jest dopuszczalne sporządzenia aktu urodzenia dziecka w zwykłym trybie postępowania przewidzianego w przepisach prawa o aktach stanu cy-wilnego, jeżeli osoba zgłaszająca urodzenie dziecka w urzędzie stanu cywil-nego po upływie znacznego okresu nie jest w stanie przedstawić zaświadcze-nia lekarskiego. W tej sytuacji właściwym do ustalenia treści aktu urodzenia jest sąd w postępowaniu nieprocesowym. Przewodniczący SSN: Andrzej Wróbel, Sędziowie SN: Adam Józefowicz (sprawozdawca), Janusz Łętowski, przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości sę-dzia Tadeusz Szóstakowski, przedstawiciel Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Ad-ministracji Stanisław Pikulski. Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym, przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Włodzimierza Skoniecznego, po rozpoznaniu w dniu 3 września 1997 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Zofii Danuty W. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego o właściwość między Sądem Rejonowym w S. a Kierowni-kiem Urzędu Stanu Cywilnego w S. o sporządzenie aktu urodzenia. p o s t a n o w i ł: uznać, że właściwy do ustalenia treści aktu urodzenia Adriana W. jest Sąd Rejonowy w S. U z a s a d n i e n i e Zofia Danuta W. wystąpiła za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości do Ko-legium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego między sądem powszechnym i organem administracji pańs-twowej w sprawie sporządzenia aktu urodzenia jej dziecka. Urząd Wojewódzki w Suwałkach przy piśmie z dnia 22 kwietnia 1997 r. nades-łał kopię decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. z dnia 21 lutego 1997 r. 2 [...] odmawiającej sporządzenia aktu urodzenia Adriana W., urodzonego 8 listopada 1993 r. w S. W uzasadnieniu swej decyzji Kierownik USC podał, że matka dziecka nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego lub zakładu służby zdrowia wystawionego na druku "zgłoszenie urodzenia noworodka". Brak takiego dokumentu uniemożliwia spo-rządzenie aktu urodzenia dziecka na ogólnych zasadach, przewidzianych w art. 40 ust. 1 prawa o aktach stanu cywilnego. Z uwagi na to, że matka dziecka Zofia Danuta W. nie jest w stanie przedstawić zaświadczenia lekarskiego, ponieważ od momentu urodzenia dziecka upłynął znaczny okres czasu, nie można ustalić podstawowych elementów aktu urodzenia, takich jak: data urodzenia dziecka, godzina urodzenia i płeć. Zdaniem Kierownika USC, matka dziecka powinna w pierwszej kolejności wys-tąpić do sądu, zgodnie z art. 33 prawa o a.s.c. o ustalenie treści aktu urodzenia. Zofia Danuta W. wystąpiła do Sądu Rejonowego w S. o ustalenie treści aktu urodzenia. Jednakże Sąd ten postanowieniem z dnia 24 stycznia 1997 r., [...] odrzucił wniosek. W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy stwierdził, że według art. 32 ust. 2 prawa o a.s.c. ustala się treść aktu stanu cywilnego, jeżeli akt urodzenia lub akt małżeństwa nie został sporządzony i nie można go sporządzić w trybie przewidzia-nym w przepisach ustawy. Zdaniem Sądu istnieje możliwość sporządzenia aktu w trybie zwykłym dopóki żyje jedna z osób wymienionych w art. 39 prawa o a.s.c. i może podać dane nie-zbędne do sporządzenia aktu urodzenia. Właściwą drogą do sporządzenia aktu jest wszczęcie postępowania administracyjnego w trybie art. 61 KPA. Na skutek powyższego postanowienia sądowego Zofia Danuta W. wniosła odwołanie od wymienionej decyzji Kierownika U.S.C. w S. z dnia 21 lutego 1997 r. Wojewoda S. decyzją z dnia 28 marca 1997 r. [...] uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie w sprawie, jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że Zofia Danuta W. w dniu 8 listopada 1993 r. urodziła dziecko płci męskiej w domu bez pomocy medycznej. Matka dziecka nie zgłaszała się z dzieckiem do lekarza po porodzie, ani później. W związku z tym matka dziecka nie ma zaświadczenia wystawionego przez lekarza ani inny zakład służby zdrowia. Zda-niem organu odwoławczego podstawowym dokumentem uprawniającym kierownika U.S.C. do sporządzenia aktu urodzenia jest w myśl art. 40 ust. 1 prawa o a.s.c. zaś-wiadczenie lekarskie wystawione na specjalnym druku "zgłoszenie urodzenia dziec-ka". Brak tego dowodu uniemożliwia sporządzenie aktu urodzenia na zasadach ogól- 3 nych. Jeśli zgłaszający urodzenie dziecka nie jest w stanie przedstawić zaświadcze-nia lekarskiego, akt ten w myśl art. 32 ust. 2 prawa o a.s.c. ustala sąd w postępowa-niu nieprocesowym. Organ II instancji uznał, że postępowanie jest bezprzedmiotowe z uwagi na to, że wyłącznie sąd powszechny jest właściwy do ustalenia treści aktu w postępowaniu nieprocesowym. Rozpatrując sprawę Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym wzięło pod uwagę co następuje: Stosownie do przepisu art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. - Pra-wo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.) akt urodzenia sporzą-dza się na podstawie zaświadczenia wystawionego przez lekarza lub zakład służby zdrowia. Zaświadczenie lekarskie wystawione na specjalnie w tym celu opracowa-nym druku, zwanym "zgłoszenie urodzenia" jest podstawowym dokumentem upraw-niającym kierownika u.s.c. do sporządzenia aktu urodzenia dziecka. Brak tego doku-mentu uniemożliwia kierownikowi u.s.c. sporządzenie aktu urodzenia w zwykłym try-bie na zasadach ogólnych, przewidzianych w prawie o aktach stanu cywilnego. Jeżeli osoba zgłaszająca urodzenie dziecka w urzędzie stanu cywilnego po upływie znacz-nego okresu nie jest w stanie przedstawić zaświadczenia lekarskiego na druku w for-mie zgłoszenia urodzenia dziecka, to nie jest dopuszczalne sporządzenie aktu uro-dzenia dziecka w zwykłym trybie postępowania, przewidzianym w przepisach prawa o aktach stanu cywilnego po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. W ta-kiej sytuacji jest uzasadnione ustalenie treści aktu urodzenia dziecka zgodnie z art. 32 pkt 2 i art. 33 prawa o aktach stanu cywilnego wyłącznie przez sąd w postępowa-niu nieprocesowym na wniosek osoby zainteresowanej lub prokuratora. Ze względu na interes społeczny w ustaleniu rzeczywistego stanu cywilnego dziecka w postępo-waniu tym sąd obowiązany jest szczególnie wnikliwie ustalić dane podlegające wpi-sowi do aktu urodzenia, o których mowa w art. 40 ust. 2 prawa o aktach stanu cywil-nego środkami dowodowymi, przewidzianymi w przepisach art. 244-309 KPC. W niniejszej sprawie zgłoszenie urodzenia dziecka nastąpiło po upływie kilku lat bez dokumentacji lekarskiej. O fakcie tym nie był niezwłocznie powiadomiony tere-nowy zakład służby zdrowia w celu wystawienia zgłoszenia urodzenia dziecka. W związku z tym ustalenie treści aktu urodzenia wymaga przeprowadzenia szczególnie wnikliwego postępowania dowodowego, w którym niezbędne jest zasięgnięcie opinii 4 biegłego lekarza, przesłuchanie świadków zdarzenia podlegającego rejestracji stanu cywilnego, a w szczególności przesłuchanie matki dziecka i ewentualnie dopuszcze-nie z urzędu dowodu z grupowego badania krwi. Postępowanie dowodowe powinno zmierzać w niniejszej sprawie do ustalenia, czy osoba zgłaszająca urodzenie dziecka rzeczywiście je urodziła, płeć i wiek dziecka, miejsce i datę jego urodzenia oraz z uwzględnieniem dokumentów dane dotyczące rodziców dziecka. Dopiero wszech-stronne wyjaśnienie sprawy, które może dokonać właściwy sąd, umożliwi prawidłowe ustalenie treści aktu urodzenia dziecka. Do przeprowadzenia tego rodzaju postępo-wania nie ma ustawowych kompetencji Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego. Dlatego Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym na zasadzie art. 190 KPA postanowiło, jak w sentencji. ========================================