III CRN 368/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Masłowski. Sędziowie: J. Ignatowicz (sprawozdawca), F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. przeciwko Marii i Zbigniewowi Z. o ustalenie nieważności umowy sprzedaży nieruchomości, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 1967 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktyczneAktem notarialnym z dnia 19 września 1963 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. sprzedało Marii i Zbigniewowi Z. ośmioizbowy dom jednorodzinny i ustanowiło prawo wieczystego użytkowania działki o powierzchni 857 m2, na której dom ten jest usytuowany. Nieruchomość ta jest położona w L. Umowa sprzedaży została poprzedzona decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z czerwca 1963 r., która następnie po upływie 2,5 lat została uchylona, gdyż Prezydium WRN uznało, że umowa jest niezgodna z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o sprzedaży przez Państwo domów mieszkalnych i działek budowlanych, ponieważ sporny dom obejmuje - według oceny tego Prezydium - 9 izb zamiast dopuszczalnych ośmiu.W związku z tym Prezydium żądało ustalenia, że umowa z dnia 19 września 1963 r. jest nieważna.Pozwani twierdzili, że budynek zawiera tylko 8 izb, mianowicie po 3 izby na parterze i I piętrze oraz 2 izby na poddaszu, gdyż trzecia izba na poddaszu nie może być uznana za izbę mieszkalną.Sąd Wojewódzki we Wrocławiu zasięgnął opinii biegłego w tym zakresie i na podstawie tej opinii wyrokiem z dnia 28.IV.1969 r. powództwo oddalił ustalając, że sporny dom ma 8 izb mieszkalnych.Wyrok Sądu Wojewódzkiego uprawomocnił się wobec niezaskarżenia go przez żadną ze stron. Wyrok ten zaskarżył jednak Minister Sprawiedliwości rewizją nadzwyczajną, wniesioną w dniu 15 października 1968 r.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna zarzuca, że w myśl art. 11 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. (Dz. U. Nr 31, poz. 132) oraz wydanego na podstawie ust. 5 tego artykułu rozporządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 12 sierpnia 1957 r. w sprawie trybu dokonywania sprzedaży przez państwo domów mieszkalnych i innych nieruchomości (Dz. U. Nr 44, poz. 206) do określenia charakteru domu przeznaczonego do sprzedaży powołane są właściwe terenowe prezydia rad narodowych (§ 4 ust. 1 i 2 pkt 6 cyt. rozp.). Dlatego przeprowadzanie przez sąd dowodu z opinii biegłego na okoliczność charakteru domu nie jest dopuszczalne, gdyż wkracza to w zakres kompetencji organu administracyjnego.Zarzut ten nie znajduje jednak uzasadnienia w powołanych wyżej przepisach. Tak więc przepis, a ściślej przepisy art. 11 wymienionej ustawy z 1957 r. przewidują jedynie przesłanki sprzedaży nieruchomości państwowych na cele mieszkalne (tryb, forma itp.) oraz zawierają upoważnienie do określenia w drodze rozporządzenia wykonawczego trybu sprzedaży tych nieruchomości, natomiast nie ma w nim najmniejszej nawet wzmianki, która mogłaby służyć za podstawę do uznania, że określanie charakteru domów zastrzeżone jest - na wypadek sporu sądowego - właściwości organów administracyjnych.Jeśli zaś chodzi o powołane przepisy rozporządzenia wykonawczego, to przewidują one jedynie, że prezydia rad narodowych ustalają wykazy domów przeznaczonych do sprzedaży, w których to wykazach powinna być m.in. wymieniona liczba izb w poszczególnych domach czy mieszkaniach. Wykaz jednak ma ze swej istoty jedynie charakter porządkowy, informacyjny, wobec czego zawarte w nim dane nie mają charakteru wiążącego zarówno w tym sensie, o jaki chodzi w sprawie niniejszej, jak i w tym znaczeniu, że umieszczenie domu w tym wykazie nie oznacza, iż odpowiada on na pewno przesłankom ustawy. Bez wyraźnego zatem postanowienia ustawy nie sposób przyjąć, żeby fakt, iż ustawa nakazuje sporządzenie takich wykazów, sam przez się wyłączał drogę sądową dla oceny, czy zachodzą w świetle ustawy przesłanki ważności zawartej na jej podstawie umowy.W konsekwencji więc należy uznać, że Sąd Wojewódzki był uprawniony do badania charakteru domu.Jeśli zaś chodzi o prawidłowość odpowiednich ustaleń Sądu Wojewódzkiego, to nie jest ona w rewizji nadzwyczajnej kwestionowana i nie budzi żadnych zastrzeżeń. Jak to bowiem przyjął Sąd Wojewódzki, jedna z izb na poddaszu nie stanowi w rozumieniu obowiązujących przepisów samodzielnej izby, a ma jedynie charakter pomieszczenia użytkowego, liczy bowiem tylko 5 m2 powierzchni (jest poza tym pomieszczeniem mansardowym).Dodać zresztą wypada, że gdyby nawet zaprezentowana w rewizji nadzwyczajnej wykładnia powołanych wyżej przepisów była prawidłowa, to również i w tym wypadku wnioski tej rewizji nie byłyby uzasadnione. Jak to bowiem wynika z materiału zebranego w sprawie, w chwili sprzedaży istniała decyzja odpowiedniego organu administracyjnego stwierdzająca, że sprzedawany dom liczy 8 izb, ta więc decyzja musiałaby być właściwa dla oceny ważności umowy. Późniejsze bowiem jej uchylenie nie mogłoby wpłynąć na skuteczność dokonanej czynności cywilnoprawnej. Przeciwna wykładnia prowadziłaby do niczym nie usprawiedliwionej płynności stosunków, nie sprzyjającej powstawaniu zaufania obywateli do organów administracyjnych.Inaczej oczywiście byłoby, gdyby ta pierwotna decyzja została uzyskana w drodze wprowadzenia organów administracyjnych w błąd lub na skutek niedozwolonych zabiegów, wtedy bowiem strona powodowa mogłaby - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem - powołać się na wadę swego oświadczenia woli. Zebrany jednak materiał dowodowy w aktach administracyjnych na taki stan nie wskazuje i strona powodowa nie wysuwa nawet takich twierdzeń. Z akt tych wynika bowiem, że ze względu na zakwalifikowanie zajmowanego przez nich domu jako domu 9-izbowego pozwani wystąpili o przekwalifikowanie go na dom 8-izbowy i wydział architektury tak właśnie orzekł, kierując się podobnymi przesłankami jak biegły w sprawie niniejszej. Pozwani działali więc w sposób jawny i zgodnie z obowiązującymi przepisami.Ubocznie należy zauważyć, że pozwani otrzymali sporny dom jako repatrianci jeszcze w maju 1946 r., przy czym w miejscu swego poprzedniego zamieszkania, tj. w Cz., zostawili dość dużą nieruchomość miejską. Jeżeliby więc ta okoliczność była wzięta pod uwagę przez organy administracyjne, to pozwani mogliby otrzymać sporny dom bez względu na jego wielkość (art. 16 ust. 2 ustawy z wymienionej ustawy).Należy wreszcie wskazać, że pozwani zajmują sporny dom od dwudziestu kilku lat, gdy tymczasem osoba, która ubiega się obecnie o kupno części tego domu, zamieszkała w nim dopiero po nabyciu go przez pozwanych.Powyższe okoliczności - przy uwzględnieniu, że w sporze chodzi o zaliczenie do izb mieszkalnych maleńkiego pomieszczenia - sprawiają, że brak byłoby podstaw do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej po 6-miesięcznym terminie przewidzianym w art. 421 § 2 k.p.c., nawet gdyby pomieszczenie to należało zaliczyć do izb mieszkalnych. Takie bowiem nieznaczne przekroczenie dopuszczalnych normatywów nie mogłoby być uznane za naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z zasad powyższych, skoro sporny dom był zakwalifikowany w chwili sprzedaży przez kompetentny organ administracyjny jako dom ośmioizbowy i skoro ponadto postępowanie dowodowe wykazało, że istotnie liczy on tyle izb mieszkalnych - brak jest podstaw do przyjęcia, że zakwestionowana w niniejszej sprawie umowa narusza przepisy ustawy z dnia 28 maja 1957 r.W tych warunkach rewizję nadzwyczajną należało z mocy art. 387 w zw. z art. 423 k.p.c. oddalić.