III CRN 518/70

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana i Teresy F. przeciwko Marii Ch. o eksmisję, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 10 czerwca 1970 r., uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w B. z dnia 6 marca 1970 r. i przekazał sprawę temuż Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowołując się na kilkakrotne wypowiedzenie umowy najmu powodowie domagali się orzeczenia eksmisji pozwanej Marii Ch. z lokalu mieszkalnego, położonego w B., składającego się z pokoju i kuchni. Powodowie twierdzili, że dom mieszkalny położony przy ul. (...), którego własność nabyli na podstawie umowy o dożywocie zawartej w dniu 26 maja 1964 r., decyzją Wydziału Spraw Lokalowych Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Białymstoku z dnia 30 października 1963 r. wyłączony został spod publicznej gospodarki lokalami, że znajdują się w wyjątkowo trudnych warunkach mieszkaniowych, bowiem zajmują w tym domu jedynie pokój o powierzchni 11,5 m2 dla pięciu osób, przy czym pozostająca na ich utrzymaniu dożywotniczka Maria N. jest poważnie chora. Wypowiadali pozwanej umowę najmu.Wyrokiem z dnia 6 marca 1970 r. Sąd Powiatowy oddalił powództwo.Sąd stwierdził, że wprawdzie powodowie są właścicielami domu, w którym mieszka pozwana i że dom ten wyłączony został spod publicznej gospodarki lokalami, to jednak pozwana mieszka w nim od 1956 r., kiedy to mieszkanie przydzielone zostało mężowi pozwanej po odbudowaniu domu przez Miejskie Przedsiębiorstwo Remontowo-Budowlane w B., którego był on pracownikiem, i że orzeczenie eksmisji może nastąpić tylko z przyczyn przewidzianych w art. 16 prawa lokalowego, a powodowie w ogóle nie powoływali się na zaistnienie okoliczności wymienionych w tym przepisie.Rewizja powodów od wskazanego wyżej wyroku oddalona została wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 10 czerwca 1970 r. Sąd Wojewódzki stwierdził, że - jak wynika z protokołu konieczności - Komisja Socjalno-Bytowa przy MPRB dokonała w ramach czynu społecznego remontu domu przy ul. (...), w celu odbudowy mieszkania po spaleniu i mieszkanie to przydzielone zostało w 1956 r. pracownikowi MPRB - mężowi pozwanej - Edwardowi Ch. Ponieważ pozwana obecnie zajmuje to mieszkanie sama i opłacała czynsz poprzedniej właścicielce Marii N., która nigdy nie kwestionowała legitymacji pozwanej do najmu lokalu, a następnie powodom, początkowo po 70 zł, a następnie po 100 zł miesięcznie i stan ten trwał do 1964 r., tj. do czasu sporządzenia umowy o dożywocie, korzysta ona, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, do czasu opuszczenia lokalu z uprawnień przewidzianych w przepisach o publicznej gospodarce lokalami i o najmie lokali i dlatego podstawą orzeczenia eksmisji pozwanej mógłby być tylko art. 16 prawa lokalowego.Wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej rewizją nadzwyczajną, złożoną w 6-miesięcznym terminie przewidzianym w art. 421 § 2 k.p.c., w której wniósł o uchylenie tego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Powiatowego w Białymstoku i o przekazanie sprawy ostatnio wymienionemu Sądowi do ponownego rozpoznania.Sąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za usprawiedliwioną. Jak to bowiem trafnie w niej wypowiedziano, z uprawnień przewidzianych w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni 'mieszkaniowych (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228) korzystają jedynie te osoby, które posiadały w momencie wejścia w życie tejże ustawy przydział wydany przez właściwy dla spraw lokalowych organ prezydium rady narodowej lub uprawnienia wynikające z art. 5 ust. 3 dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. o publicznej gospodarce lokalami. Na terenie m. B., gdzie mieści się sporny budynek, rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 29 września 1948 r. (Dz. U. z 1948 r. Nr 48, poz. 361) wprowadzona została na podstawie art. 2 ust. 2 cytowanego dekretu z dnia 21 grudnia 1945 r. (Dz. U. z 1946 r. Nr 4, poz. 27) w całości publiczna gospodarka lokalami z dniem 11 października 1948 r.Ponieważ treść art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 28 maja 1957 r. nie daje podstawy do przyjęcia, aby z uprawnień w nim przewidzianych mieli korzystać najemcy z tego tylko powodu, że zajmowali lokale w domach wyłączonych spod publicznej gospodarki lokalami, w chwili ich wyłączenia, przeto za błędny uznać należy pogląd Sądu Wojewódzkiego, że tylko z uwagi na zamieszkanie przez pozwaną w lokalu, znajdującym się w domu stanowiącym własność powodów, od 1956 r. korzysta ona z uprawnień przewidzianych w przepisach o publicznej gospodarce lokalami i o najmie lokali. Skoro bowiem objęła ona lokal już po wprowadzeniu na terenie B. publicznej gospodarki lokalami, dla zachowania uprawnień, o których mowa w art. 8 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 28 maja 1957 r., musiałaby się wykazać przydziałem lokalu wydanym przez właściwy organ do spraw lokalowych przed wejściem w życie ostatnio wymienionej ustawy.Obowiązkiem Sądów było więc wyjaśnienie, w drodze ewentualnego zwrócenia się z urzędu do właściwych organów do spraw lokalowych (art. 3 § 2 i art. 213 § 1 k.p.c.), czy pozwana, względnie jej mąż, otrzymali decyzję o przydziale mieszkania. Niewyjaśnienie tej istotnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności stanowi naruszenie wyżej wymienionych przepisów, co uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej na podstawie art. 422 § 2 k.p.c.Gdyby w toku ponownego rozpoznania sprawy okazało się, że ani pozwana, ani jej mąż nie posiadali takiego przydziału, wobec czego pozwanej nie przysługują uprawnienia przewidziane w art. 8 ust. 1 omawianej ustawy z dnia 28 maja 1957 r., Sąd - uwzględniając okoliczności sprawy - oceni żądanie powodów i obronę pozwanej według przepisów prawa mających zastosowanie w wypadku wypowiedzenia stosunku najmu w domu nie objętym przepisami o publicznej gospodarce lokalami.