III CZP 11/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek (sprawozdawca). Sędziowie SN: C. Bieske, W. Łysakowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Lidii Ś. przeciwko Zenonowi Ś. o eksmisję po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Sieradzu postanowieniem z dnia 9 grudnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalne jest zawarcie ugody (art. 223 § 2 w zw. z art. 203 § 4 k.p.c.) mającej za przedmiot opróżnienie lokalu podległego prawu lokalowemu, a nie objętego szczególnym trybem najmu, jeśli po nadaniu klauzuli wykonalności ugoda ta z uwagi na treść art. 1046 § 2 k.p.c. w zw. z art. 25 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) ma być tytułem wykonawczym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji?"podjął następującą uchwałę:Dopuszczalne jest zawarcie ugody sądowej, której przedmiotem jest obowiązek opróżnienia lokalu podlegającego przepisom prawa lokalowego, a nie objętego szczególnym trybem najmu. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne wynikło na tle następującego stanu faktycznego:Powódka Lidia Ś. domagała się orzeczenia eksmisji Zenona Ś. z lokalu mieszkalnego położonego w Z. W., przy ul. M. Skłodowskiej-Curie 4/12. Sąd Rejonowy powództwo oddalił po ustaleniu, że w innej sprawie o podział majątku dorobkowego została zawarta ugoda, w której pozwany zobowiązał się opróżnić sporny lokal. Sąd uznał, że zawarcie tej ugody było dopuszczalne, skoro lokal nie podlegał szczególnemu trybowi najmu. W rewizji od tego wyroku powódka podniosła, że organy właściwe do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej odmówiły wykonania ugody, gdyż ugoda nie jest orzeczeniem sądowym.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Punktem wyjścia rozważań tego zagadnienia prawnego musi być art. 1046 § 4 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem egzekucję, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu podlegającego przepisom prawa lokalowego, prowadzi się w trybie administracyjnym. Oznacza to, że egzekucję taką prowadzi się według zasad określonych w art. 138-144 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.). Artykuł 1046 § 4 k.p.c. ujęty jest niewątpliwie w sposób skondensowany i może nastręczać pewne wątpliwości szczególnie wówczas, gdy przy próbie ich usuwania sięgnie się do unormowań zawartych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. Nie ulega wątpliwości, że z art. 1046 § 4 k.p.c. wynikają pewne reguły, które są ugruntowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i praktyce egzekucyjnej. Do nich należy zaliczyć: po pierwsze, stwierdzenie, że w drodze egzekucji administracyjnej następuje opróżnienie lokali podlegających nie tylko szczególnemu trybowi najmu, ale i tych, które są wyłączone z tego trybu (art. 29 ust. 1 prawa lokalowego - jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165), lecz podlegają prawu lokalowemu; po wtóre, w sprawach o opróżnienie tych lokali egzekucja sądowa nie jest dopuszczalna; po trzecie, obojętna jest podstawa prawna, na jakiej sąd orzekł opróżnienie lokalu; każdy wyrok zobowiązujący do opróżnienia lokalu podlegającego prawu lokalowemu może być wykonany jedynie w drodze egzekucji administracyjnej.Należy przy tym zauważyć, że w art. 1046 § 3 k.p.c. nie dokonano żadnego wyróżnienia tytułów wykonawczych, na podstawie których ma być przeprowadzona egzekucja zmierzająca do opróżnienia lokalu podlegającego przepisom prawa lokalowego. Może to prowadzić do wniosku, że podstawą takiej egzekucji może być każdy tytuł egzekucyjny wymieniony w art. 777 k.p.c., po zaopatrzeniu go w klauzulę wykonalności. Tym samym może prowadzić to do przyjęcia tezy, że w szczególności podstawą egzekucji może być ugoda zawarta przed sądem, zaopatrzona w klauzulę wykonalności, zgodnie z § 216 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 listopada 1987 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 218). Jeśli w tym zakresie istnieją wątpliwości, to ich źródłem jest treść art. 25 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z tym przepisem dla egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z orzeczeń sądowych lub arbitrażowych tytułem wykonawczym jest orzeczenie sądowe zaopatrzone w klauzulę wykonalności lub orzeczenie arbitrażowe zaopatrzone w zarządzenie egzekucyjne prezesa komisji arbitrażowej. W przepisie tym zatem została dokonana pewna dyferencjacja tytułów wykonawczych, które mogą być realizowane w egzekucji administracyjnej. W szczególności, dla egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z orzeczeń sądowych tytułem wykonawczym jest jedynie orzeczenie sądowe opatrzone klauzulą wykonalności. Oznacza to, że tytułem takim nie może być ugoda sądowa zaopatrzona w klauzulę wykonalności, jako iż ugoda nie jest orzeczeniem sądowym. W ten sposób dochodzi do pewnej rozbieżności między wnioskami, jakie płyną z treści art. 1046 § 4 k.p.c. i art. 25 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Rozbieżność tę pozornie pogłębia art. 45 ust. 2 prawa lokalowego. Zgodnie z tym przepisem obowiązek opróżnienia lokalu, którego najem zawiązał się na podstawie decyzji o przydziale, nie może być przedmiotem ugody sądowej ani aktu notarialnego, jak również - orzeczony w wyroku opartym na uznaniu powództwa. Jeśli stwierdzono, że art. 45 ust. 2 prawa lokalowego pozornie pogłębia tę rozbieżność, to dlatego, iż w istocie w konstrukcji tego przepisu należy poszukiwać sposobu rozwiązania pewnej niespójności między art. 1046 § 4 k.p.c. a art. 25 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. Sama lokata artykułu 45 - w rozdziale 3 dotyczącym szczególnego trybu najmu lokali i budynków, jak również wyraźna treść tego przepisu wskazują, że przedmiotem ugody sądowej nie może być obowiązek opróżnienia jedynie takiego lokalu, którego najem zawiązał się na podstawie decyzji o przydziale. Jest to przepis statuujący ustawowy wyjątek od reguły wyrażonej w art. 10 k.p.c. Jako taki, nie może podlegać wykładni rozszerzającej. W szczególności nie można aprobować poglądu, iż nie jest możliwe zawarcie ugody, której przedmiotem byłby obowiązek opróżnienia lokalu objętego przepisami prawa lokalowego, lecz nie podlegającego szczególnemu trybowi najmu. Taki pogląd pozostawałby w ewidentnej sprzeczności z art. 45 ust. 2 prawa lokalowego. Tezy tej w niczym nie może podważyć to, iż według gramatycznej wykładni art. 25 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. ugoda sądowa nie może być tytułem wykonawczym w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Chodzi o to, że wykładni gramatycznej tego przepisu nie można nadawać decydującego znaczenia. Jeśli z jednej strony w świetle art. 45 ust. 2 prawa lokalowego możliwe jest zawarcie ugody sądowej, której przedmiotem jest obowiązek opróżnienia lokalu podlegającego prawu lokalowemu, a nie objętego szczególnym trybem najmu, a z drugiej zaś uznać, iż zgodnie z art. 25 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. ugoda taka nie może być tytułem wykonawczym w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, to w tej sytuacji należałoby przyjąć jedynie dopuszczalność egzekucji sądowej. Temu jednak założeniu sprzeciwia się art. 1046 § 4 k.p.c., w którym stwierdzono jednoznacznie, że egzekucję, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu podlegającego przepisom prawa lokalowego, prowadzi się w trybie administracyjnym. Powyższe prowadzi do wniosku, że ugody sądowe dotyczące opróżnienia lokali nie podlegających szczególnemu trybowi najmu, a objętych przepisami prawa lokalowego, mogą być wykonane tylko w drodze egzekucji administracyjnej, po nadaniu im sądowej klauzuli wykonalności. Natomiast ugody dotyczące opróżnienia lokali nie podlegających prawu lokalowemu, podobnie jak orzeczenia nakazujące opróżnienie tych lokali, stanowią tytuł egzekucji sądowej i mogą być realizowane w trybie przewidzianym w art. 1046 k.p.c. Jedynie taka wykładnia omawianych przepisów umożliwi usunięcie źródeł zbędnych sporów kompetencyjnych na tle prowadzenia egzekucji, której przedmiotem jest opróżnienie lokalu podlegającego przepisom prawa lokalowego.Na marginesie rozważań dotyczących wątpliwości prawnej przedstawionej przez Sąd Wojewódzki należy zauważyć, że jeśli w sprawie chodzi w istocie o lokal spółdzielczy, to lokale takie podlegają odrębnemu reżimowi prawa spółdzielczego, które całościowo reguluje prawne korzystanie z tych lokali. Przepisy prawa lokalowego znajdują zastosowanie do tych lokali tylko w przypadkach wyraźnie wskazanych np. art. 65 ust. 2 prawa lokalowego.Z powyższych zasad udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.