III CZP 17/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Pietrzykowski. Sędziowie SN: H. Dąbrowski, A. Gola (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Katarzyny M. przeciwko Andrzejowi i Teresie małż. G. o wydanie lokalu i zapłatę po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 12 marca 1979 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy należy do drogi sądowej roszczenie o opróżnienie lokalu mieszkalnego, zajmowanego przez dozorcę w domu stanowiącym własność prywatną, oparte na tej podstawie, że przydział na ten lokal wydany był tylko na czas trwania umowy o pełnienie pracy dozorcy, a umowa o pracę została rozwiązana?" podjął następującą uchwałę:W sprawie o opróżnienie lokalu mieszkalnego zajmowanego przez dozorcę w domu stanowiącym własność prywatną opartej na tej podstawie, że przydział na ten lokal wydany był tylko na czas trwania umowy o pełnienie pracy dozorcy, a umowa o pracę została rozwiązana (art. 32 ust. 3 prawa lokalowego), droga sądowa nie jest wyłączona. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne było już rozważane pod rządem prawa lokalowego z roku 1959 (uchwała SN z dnia 21.V.1969 r. III CZP 80/69, OSNCP 1970, poz. 122). Wyrażając pogląd, że "orzekanie o opróżnieniu mieszkania zajmowanego przez dozorcę w domu stanowiącym własność prywatną, oparte na tej podstawie, że umowa o pełnienie czynności dozorcy została rozwiązana (art. 33 ust. 3 prawa lokalowego), nie należy do drogi sądowej", Sąd Najwyższy oparł się na treści art. 48 prawa lokalowego (z roku 1959), według którego w przypadkach, w których zgodnie z przepisami rozdziału V tegoż prawa powinno było nastąpić opróżnienie całego zajmowanego lokalu, właściwy do spraw lokalowych organ zobowiązany był do wydania decyzji w przedmiocie opróżnienia lokalu, zakreślając osobie zajmującej lokal 14-dniowy termin do opróżnienia lokalu; jeżeli osobie wezwanej przysługiwało prawo do lokalu zastępczego, organ ten powinien był wskazać zarazem lokal zastępczy, w pozostałych zaś wypadkach - pomieszczenie zastępcze.Przepis art. 33 prawa lokalowego traktujący w ust. 3 o lokalach przeznaczonych dla dozorców domów i palaczy centralnego ogrzewania w budynkach stanowiących własność prywatną, nie podpadających pod postanowienia o mieszkaniach służbowych i ich opróżnianiu, mieścił się w tym samym rozdziale co art. 48 tegoż prawa i stąd opróżnienie lokalu, o jakim mowa, po ustaniu przyczyn, dla których nastąpiło przydzielenie lokalu, możliwe było jedynie w drodze decyzji organu do spraw lokalowych.Prawo lokalowe z roku 1974 (Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 84) nie zawiera już unormowania przyjętego w art. 48 prawa lokalowego z roku 1959. Artykuł 38 ust. 1 nowego prawa lokalowego przewiduje jedynie, że w sytuacji, gdy najemca utracił tytuł prawny do dalszego zajmowania lokalu mieszkalnego, terenowy organ administracji państwowej może przekwaterować do pomieszczenia zastępczego takiego najemcę i osoby, które z nim zamieszkują. Z tak sformułowanego art. 38 ust. 1 prawa lokalowego, w szczególności wobec zastąpienia brzmienia obligatoryjnego brzmieniem fakultatywnym, nie można już wyprowadzać wniosku o wyłączności organu do spraw lokalowych w zakresie orzekania o opróżnieniu mieszkania zajmowanego przez dozorcę w sytuacji, gdy przydział na lokal mieszkalny dokonany został na czas trwania umowy o pracę, a umowa o pracę z dozorcą została rozwiązana (art. 32 ust. 3 prawa lokalowego).Unormowania, które przemawiałoby za odmiennym poglądem, nie zawiera obecnie rozdział 6 prawa lokalowego zatytułowany "Właściwość organów i tryb postępowania" (art. 51-57). Regulacji wyłączającej drogę sądową w omawianych sprawach nie można się też dopatrzeć w innych przepisach prawa lokalowego. W szczególności nie byłoby trafne zapatrywanie, że droga sądowa zastrzeżona została wyłącznie dla spraw o rozwiązanie stosunku najmu i eksmisję w sytuacjach objętych hipotezą art. 37 ust. 1 i 3 prawa lokalowego.Sąd Najwyższy już pod rządem prawa lokalowego z roku 1974 dał wyraz zapatrywaniu, że sprawa o eksmisję przeciwko osobie nie mogącej się wykazać żadnym tytułem prawnym do zajmowania danego lokalu mieszkalnego ma charakter sprawy cywilnej w rozumieniu art. 2 § 1 k.p.c., a brak jest przepisu szczególnego, który przekazywałby spory tego rodzaju na drogę postępowania administracyjnego (por. uchwałę SN z dnia 14.I.1977 r. III CZP 66/76, OSNCP 1977, poz. 125). W sytuacji takiej znajduje się dozorca w wypadku, gdy umowa o pracę - na której zasadzał się przydział lokalu mieszkalnego - uległa rozwiązaniu.Sytuacja taka nie jest wprawdzie identyczna z wypadkiem samowolnego zajęcia lokalu podlegającego przydziałowi przez terenowy organ administracji państwowej, lecz skoro utrwalony jest pogląd, iż właściciel nieruchomości może przystąpić do usunięcia osób zajmujących bezprawnie lokal mieszkalny niezależnie od tego, czy terenowy organ administracji państwowej przystąpi do usunięcia takich osób (art. 57 prawa lokalowego), to należy dojść do wniosku, że droga sądowa nie jest wyłączona także w sprawie przeciwko dozorcy domu, który wskutek rozwiązania z nim umowy o pracę utracił tytuł do dalszego zajmowania lokalu mieszkalnego.Przeciwko stanowisku wyrażonemu w odpowiedzi nie może też przemawiać odrębne uregulowanie problematyki opróżnienia mieszkań funkcyjnych (por. rozdział 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 czerwca 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów prawa lokalowego - Dz. U. Nr 26, poz. 152). Pojęcie mieszkania funkcyjnego odnieść należy wyłącznie do mieszkań będących w dyspozycji uspołecznionych zakładów pracy (§ 17 rozporządzenia), co sprawia, że szczególny tryb opróżniania mieszkań funkcyjnych - także zajmowanych przez dozorców i palaczy centralnego ogrzewania zatrudnionych w uspołecznionych zakładach pracy - nie może być nawet w drodze analogii stosowany w odniesieniu do dozorców domów stanowiących własność prywatną.Wszystko to przemawiało za udzieleniem odpowiedzi jak w sentencji.