III CR 10/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, J. Krajewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zofii O. przeciwko Stefanowi S. o eksmisję, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 11 lipca 1962 r., uchylił zaskarżony wyrok, jak również wyrok Sądu Powiatowego w Chorzowie z dnia 24 stycznia 1962 r. w części orzekającej eksmisję pozwanego oraz zasądzającej od niego koszty procesu (pkt 1 wyroku) i pozew w zakresie żądania eksmisji odrzucił.Uzasadnienie faktycznePowódka twierdziła, że strony łączy stosunek najmu, na podstawie którego pozwany zajmuje lokal mieszkalny w nieruchomości powódki w Ch. przy ul. N. 5. Przynależnością tego lokalu mieszkalnego nie jest komórka stanowiąca część składową garażu, znajdującego się na podwórzu powyższej nieruchomości. Pozwany zajął bezprawnie tę komórkę, tłumacząc się tym, że nie ma piwnicy lub komórki na węgiel. Pozwany w rzeczywistości ma do swej dyspozycji piwnicę. Powołując się na powyższy stan rzeczy powódka żądała orzeczenia przez Sąd Powiatowy w Chorzowie eksmisji pozwanego z zajmowanej części garażu i zasądzenia od pozwanego na rzecz powódki kwoty 710 zł za używanie tego pomieszczenia. Pozew wpłynął 2.VIII.1961 r.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa, a w zeznaniach złożonych w trybie art. 311 k.p.c. podał, że sporne pomieszczenie użytkowe objął wraz z mieszkaniem. Pomieszczenie to jest przynależnością mieszkania i w takim charakterze używał go poprzednik pozwanego. Do mieszkania tego należy również piwnica, ale musi być ona dostępna w każdej chwili dla dozorcy, gdyż znajduje się w niej wodomierz oraz zbiorowy przewód wodociągowy. Pozwany zajmuje lokal na podstawie przydziału kwaterunkowego.Sąd Powiatowy w Chorzowie wyrokiem z dnia 24.I.1962 r. nakazał pozwanemu opróżnienie "zajmowanej przez niego komórki, mieszczącej się przy garażach w nieruchomości powódki", oddalił powództwo w pozostałej części, a tytułem kosztów procesu zasądził od pozwanego 300 zł. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd ustalił, że sporne pomieszczenie stanowi przynależność garażu, a nie mieszkania, pozwany powinien zatem komórkę opróżnić. Ponieważ jednak zajął ją w dobrej wierze, działając z uzasadnionym przekonaniem, że stanowi ona przynależność mieszkania (była używana przez poprzednika), przeto powódka nie może żądać odszkodowania za używanie komórki. Jako podstawę prawną uwzględnienia części powództwa Sąd powołał przepis art. 16 ust. 1 pkt 1 prawa lokalowego.Sąd Wojewódzki w Katowicach wyrokiem z dnia 11 lipca 1962 r. rewizję pozwanego oddalił. W rewizji tej pozwany podnosił między innymi niedopuszczalność drogi sądowej. Sąd Wojewódzki - jako ewentualną podstawę uwzględnienia powództwa - wskazał art. 28 pr. rzecz. Rozważań w kwestii dopuszczalności drogi sądowej uzasadnienie wyroku II instancji nie zawiera.Prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości. Wniosek rewizji zmierza do uchylenia obu wyroków w części orzekającej eksmisję i odrzucenia pozwu w tym zakresie. Skarżący, zarzucając naruszenie art. 2, art. 207 § 1 i art. 383 k.p.c. oraz art. 34 ust. 2 prawa lokalowego (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227), wywodzi, że podmiotem sprawy niniejszej jest spór o korzystanie z pomieszczenia użytkowego. Skoro w Ch. obowiązuje publiczna gospodarka lokalami, pozwany zaś zajmuje lokal mieszkalny na podstawie przydziału, to tego rodzaju sprawy nie należą - zgodnie z art. 34 ust. 2 prawa lokalowego - do drogi sądowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Twierdzenia obu stron były i są zgodne w tym względzie, że strony łączy stosunek najmu zawiązany w 1954 r. na podstawie przydziału wydanego przez władzę kwaterunkową. Sporne natomiast od samego początku były stanowiska stron co do tego, czy komórka, którą zajął pozwany wraz z przydzielonym mu lokalem mieszkalnym (pokój z kuchnią), jest przynależnością tego lokalu bądź też czy z mocy powyższego przydziału pozwany jest uprawniony także do korzystania z tej komórki jako pomieszczenia użytkowego należącego do danego mieszkania. Z materiału sprawy wynika dalej, że przydział lokalu mówi tylko ogólnie o przynależnościach bez bliższego ich określenia i żadna ze stron nie powoływała się na to, by inna była treść przydziału.Żadna z powyższych spornych kwestii nie mogła być rozstrzygnięta przez sąd, gdyż każda z nich została przekazana - na podstawie przepisów prawa lokalowego - innej władzy, a mianowicie właściwym do spraw lokalowych organom prezydiów rad narodowych (art. 2 k.p.c.).I tak, jeśli chodzi o kwestię, czy komórka, o której mowa, jest częścią składową garażów, czy też przeciwnie, stanowi pomieszczenie użytkowe przynależne do lokali mieszkalnych lub jednego z nich, to droga sądowa została wyłączona z mocy przepisów o publicznej gospodarce lokalami, która obejmuje dysponowanie nie tylko samymi lokalami, ale także ich przynależnościami. Właściwość organów prezydiów rad narodowych w sprawach lokalowych jest pełna w tym sensie, że obejmuje także decyzję, co jest lokalem użytkowym, a co mieszkalnym, oraz jakie są przynależności lokalu, i właśnie do tych organów należy rozstrzygnięcie o zmianie przeznaczenia lokalu mieszkalnego na lokal użytkowy lub odwrotnie. Niedopuszczalność drogi sądowej w tym względzie wynika niewątpliwie z powierzenia publicznej gospodarki organowi administracyjnemu oraz z poszczególnych przepisów działu V prawa lokalowego (publiczna gospodarska lokalami), z których żaden nie daje podstawy do odmiennej, ścieśniającej wykładni zakresu kompetencji organów do spraw lokalowych, a przepisy art. 31 i art. 34 prawa lokalowego wyraźnie przemawiają za tym poglądem.Jeśli chodzi o kwestię drugą, a mianowicie o to, jaki jest zakres przydziału co do przynależności, to wątpliwości w tym względzie, nasuwające się z ogólnej wzmianki w decyzji o przydziale, nie mogą być również rozstrzygane w drodze sądowej. Właściwy do spraw lokalowych organ prezydium rady narodowej, powołany w myśl przepisów art. 29 ust. 1 i art. 55 prawa lokalowego do wydawania decyzji w sprawach przydziału i zajmowania lokali, jest tym samym wyłącznie kompetentny do wykładni konkretyzacji przydziału.W świetle zatem powyższych przepisów droga sądowa do rozstrzygnięcia powstałego między stronami sporu o to, czy komórka (pomieszczenie użytkowe), które zajął pozwany wraz z przydzielonym mu mieszkaniem, jest pomieszczeniem użytkowym należącym do tego mieszkania, czy też nie, oraz czy przydział (bez bliższego określenia przynależności) obejmuje również i to pomieszczenie prócz piwnicy - jest niedopuszczalna. Spór tego rodzaju, jako dotyczący ściśle w każdym swym elemencie publicznej gospodarki lokalami, powierzonej nie sądom, lecz organom administracyjnym, nie mógł być bez naruszenia przepisów art. 2 k.p.c. i prawa lokalowego rozstrzygnięty przez sąd.Rewizja nadzwyczajna dopatruje się niedopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie głównie w przepisie art. 34 ust. 2 prawa lokalowego. Zdaniem Sądu Najwyższego przepis ten stanowiący, że spory o korzystanie z pomieszczeń użytkowych, o których mowa w ustępie 1, rozstrzygają właściwe do spraw lokalowych organy prezydiów rad narodowych, sam przez się nie wyłączałby jeszcze drogi sądowej w niniejszej sprawie. Ustęp bowiem 2 art. 34 nawiązuje do ustępu pierwszego, w którym jest mowa o wspólnym korzystaniu z pomieszczeń użytkowych (łazienki, ubikacje, piwnice, strychy itp.) należących do drugiego mieszkania, czyli - jak się wydaje - art. 34 ust. 2 ma na myśli spory między współnajemcami lokalu mieszkalnego (na poszczególne części lokalu istnieją odrębne przydziały - patrz art. 35 prawa lokalowego). Niemniej jednak przepis ten nie jest bez znaczenia, gdyż na tle pozostałych przepisów o publicznej gospodarce lokalami jest on potwierdzeniem przyjętej w prawie lokalowym zasady niedopuszczalności drogi sądowej w sprawach dotyczących przydziału i zajmowania pomieszczeń użytkowych. Należy podkreślić, że wachlarz sporów objętych art. 34 ust. 2 prawa lokalowego obejmuje także spory, co do których - w razie braku normy z art. 34 ust. 2 - mogłaby zachodzić wątpliwość, czy w świetle innych przepisów o publicznej gospodarce są one wyłączane z drogi sądowej.W tym stanie pozew niniejszy, jako zmierzający do uzyskania w drodze sądowej rozstrzygnięcia w sprawie przekazanej innej władzy, ulega odrzuceniu w części obejmującej żądanie eksmisji (art. 207 § 1, art. 228 § 1 i art. 387 k.p.c.).Odrzuceniu pozwu nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że w powództwie żąda się opróżnienia i wydania powódce spornego pomieszczenia oraz że w myśl orzecznictwa, jakie ukształtowało się w sprawach lokalowych (przed wydaniem prawa lokalowego), żądanie eksmisji z lokalu podlegającego przepisom o publicznej gospodarce lokalami może być rozpoznane w drodze sądowej - poza innymi wypadkami wyraźnie unormowanymi w ustawie - jeżeli opiera się na zajmowaniu lokalu bez tytułu prawnego. W sprawie niniejszej sytuacja taka nie zachodzi.Po pierwsze, z twierdzeń powódki uzasadniających żądanie eksmisji (a tym bardziej z materiału sprawy) wynika, że kwestia, czy pozwany posiada tytuł prawny do korzystania ze spornego pomieszczenia (komórki), jest dotychczas otwarta i wymaga dopiero wydania przez właściwy organ administracyjny decyzji w tym względzie.Po drugie, pozwany uzyskał przydział lokalu mieszkalnego, zajmuje więc mieszkanie na podstawie tytułu prawnego. Sporny jest w istocie tylko zakres uprawnień co do przynależności, czego nie można uznać za równoznaczne z brakiem tytułu uzasadniającym dopuszczalność drogi sądowej.Nietrafny byłby także pogląd, w myśl którego postępowanie w niniejszej sprawie należy zawiesić do czasu rozstrzygnięcia przez właściwy organ administracyjny kwestii uprawnień pozwanego do zajmowania spornego pomieszczenia, a po wydaniu tej decyzji - zależnie od jej treści - uwzględnić lub oddalić powództwo o eksmisję.Pogląd powyższy byłby usprawiedliwiony, gdyby w świetle przepisów prawa lokalowego kompetencja organu administracyjnego powołanego do rozstrzygnięcia sporu o korzystanie z pomieszczenia, o którym mowa, ograniczała się tylko do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia uprawnień najemcy. Pomijając fakt praktycznie zupełnie niepotrzebnego angażowania dwu organów (sądu i administracji), z których sąd występowałby jedynie w roli wykonawcy decyzji administracyjnej, przepisy prawa lokalowego wcale nie dają podstawy do przyjęcia wspomnianego ograniczenia. Musiałby istnieć przepis ograniczający organ administracyjny do rozstrzygnięcia sporu tylko w płaszczyźnie ustalającej, z wyłączeniem treści nadającej się do przymusowego wykonania. Tymczasem takiego przepisu nie ustanowiono, co już samo przez się wystarcza do odrzucenia zwalczanego tu poglądu.Niezależnie od tego, treść przepisu art. 36 ust. 1, art. 48, art. 49 ust. 2, art. 51, art. 59 i art. 60 oraz art. 77 prawa lokalowego (tekst jednolity: Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 227) wyraźnie wskazują na to, że organ do spraw lokalowych kompetentny jest nie tylko do rozstrzygania o samej zasadzie, ale także - ilekroć z tej zasady wynika bezprawne zajmowanie pomieszczeń - do nakazania opróżnienia.