III CZP 80/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Ignatowicz. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), Z. Masłowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zdzisława B. przeciwko Antoninie K. i Franciszce I. o eksmisję, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 4 września 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy należy do drogi sądowej sprawa o eksmisję byłego dozorcy domu z mieszkania w budynku stanowiącym własność prywatną, nie podpadającego pod postanowienia o mieszkaniach służbowych?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Orzekanie o opróżnieniu mieszkania zajmowanego przez dozorcę w domu stanowiącym własność prywatną, oparte na tej podstawie, że umowa o pełnienie czynności dozorcy została rozwiązana (art. 33 ust. 3 prawa lokalowego), nie należy do drogi sądowej. Uzasadnienie faktycznePowód Zdzisław B. wniósł o nakazanie pozwanym Antoninie K. i Franciszce I. opróżnienia lokalu mieszkalnego nr 4 zajmowanego w jego domu w K. przy ul. R. nr 50. W uzasadnieniu pozwu powód podał, że pozwana Antonina K. objęła powyższy lokal na podstawie przydziału wydanego na czas określony, tj. na okres pełnienia czynności dozorcy w tymże domu. Ponieważ pozwana liczy 70 lat, a ponadto wskutek choroby stała się niezdolna do pełnienia powyższych czynności, powód rozwiązał z nią umowę o pracę. Pozwana Antonina K. i osoby jej prawa reprezentujące powinny zatem opróżnić wymieniony lokal przeznaczony dla dozorcy.Pozwana - według twierdzeń pozwu - uzależniła wyprowadzenie się od uzyskania mieszkania zastępczego.Sąd Powiatowy w Krakowie postanowieniem z dnia 29.V.1969 r. odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.W związku z rozpoznawaniem zażalenia powoda na powyższe postanowienie Sąd Wojewódzki w Krakowie przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciel Prokuratury wniósł o udzielenie na powyższe pytanie odpowiedzi przeczącej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.W myśl art. 33 ust. 3 zd. pierwsze prawa lokalowego mieszkalne lokale, przeznaczone m.in. dla dozorców w budynkach stanowiących własność prywatną i nie podpadające pod postanowienia o mieszkaniach służbowych, przydziela się dozorcom na wniosek administracji domów na czas trwania umowy o pełnienie czynności w danym domu. Chodzi więc w tych wypadkach o przydział na czas określony w rozumieniu art. 13 pr. lok. W ten sam sposób traktuje te przydziały § 22 ust. 2 lit. b) instrukcji dla organów lokalowych prezydiów rad narodowych w sprawie wykonywania przepisów prawa lokalowego w zakresie publicznej gospodarki lokalami, stanowiącej załącznik do okólnika nr 33 Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 5.XI.1959 r. (Dz. Urz. MGK nr 12, poz. 76).Na podstawie art. 13 pr. lok. stosunek najmu kończy się m.in. z upływem czasu oznaczonego w decyzji o przydziale, jeżeli - jak w omawianych tu wypadkach - przydział nastąpił na czas określony. Wobec tego stosunek najmu z dozorcą kończy się w szczególności z chwilą rozwiązania z nim umowy o pełnieniu tych czynności, co z kolei zobowiązuje go do opróżnienia lokalu. Obowiązek ten jest oczywisty i dlatego art. 33 ust. 3 zd. drugie pr. lok. mówi tylko o wypadkach, w których umowa zostaje rozwiązana z winy zajmującego lokal, gdyż w takiej sytuacji, o jakiej mówi powyższy przepis, zajmujący lokal nie ma prawa do mieszkania zastępczego, a tylko - jak to wyjaśnia § 29 ust. 2 powołanej instrukcji - do pomieszczenia zastępczego.W związku z przedstawionym pytaniem wymaga rozstrzygnięcia zagadnienie, w jakiej drodze obowiązek dozorcy opróżnienia mieszkania zostaje przymusowo realizowany, jeżeli obowiązku tego nie spełnia on dobrowolnie.Najem jest stosunkiem cywilnoprawnym, sprawa więc o opróżnienie wynajętego lokalu jest sprawą cywilną. Jednakże w sytuacji objętej przedstawionym pytaniem sprawy te nie mogą być rozpoznawane w postępowaniu sądowym, ponieważ przepisy szczególne przekazują ją do właściwości innych organów (art. 2 § 3 k.p.c.), a mianowicie organów lokalowych.W przeciwieństwie do dekretu z dnia 21.XII.1945 r. o publicznej gospodarce lokalami (Dz. U. z 1950 r. Nr 36, poz. 343) prawo lokalowe nie rozróżnia wyłącznej (art. 22 ust. 2 dekretu) właściwości organów lokalowych od niewyłącznej, co było przyczyną wielu trudności wykładni. Podział właściwości sądów i organów lokalowych w nowym prawie jest znacznie jaśniejszy i wyłącza on dwutorowość, która mogłaby być przyjęta tylko wtedy, gdyby istniał w tym zakresie jakiś wyjątkowy przepis. W dziedzinie tu aktualnej takiej przepisu nie ma. Nie wynika stąd, żeby sprawy o opróżnienie lokali mieszkalnych nie należały zarówno do sądów, jak i do organów lokalowych, jednakże właściwość jest tu ściśle rozdzielona w zależności od podstawy mającej uzasadniać eksmisję.W szczególności jeżeli stosunek najmu - jak w wypadku dozorców - zawiązał się na podstawie decyzji o przydziale, to wynajmujący może rozwiązać ten stosunek i żądać opróżnienia lokalu na podstawie przyczyn wymienionych w art. 16 pr. lok., w tym więc wypadku wyłącznie właściwy jest sąd.Jeżeli jednak chodzi o opróżnienie mieszkania na tej podstawie, że umowa o pełnienie czynności dozorcy została rozwiązana, a więc że stosunek najmu skończył się w sposób wskazany w art. 13 pr. lok. albo też np. przydział został cofnięty w razie ustania warunków jego wydania (art. 36 pr. lok.), to właściwy - oczywiście wyłącznie - jest tylko organ lokalowy. Takie też stanowisko zajął Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 21.I.1964 r. II CR 26/64 (OSNCP 1964, poz. 214).Artykuł 4 ust. 1 pr. lok. wyraża zasadę, że właściwy organ lokalowy, poza sprawami wyraźnie w ustawie wymienionymi, orzeka także "w innych sprawach lokalowych". Jeżeli chodzi o opróżnianie lokali mieszkalnych, to nie trzeba nawet sięgać do powyższej ogólnej zasady, skoro sprawę wyjaśniania art. 48 pr. lok., stanowiący pierwszy przepis oddziału 6 rozdziału V ustawy, regulującego m.in. opróżnianie lokali mieszkalnych. Przepis ten stanowi mianowicie, że w "przypadkach, w których zgodnie z przepisami niniejszego rozdziału powinno nastąpić opróżnienie całego zajmowanego lokalu, właściwy do spraw lokalowych organ prezydium rady narodowej wydaje decyzję w przedmiocie opróżnienia lokalu, zakreślając osobie zajmującej lokal 14-dniowy termin do opróżnienia lokalu; jeżeli osobie wezwanej służy prawo do lokalu zastępczego, organ ten wskazuje zarazem lokal zastępczy, w pozostałych zaś przypadkach - pomieszczenie zastępcze".Artykuł 33 pr. lok. jest jednym z przepisów tego samego rozdziału (V) ustawy co i art. 48 pr. lok., gdy tymczasem - co ubocznie tylko warto zauważyć - przewidujące właściwość sądu przepisy art. 15 i 16 wchodzą w skład innego (III) rozdziału prawa lokalowego. Jeżeli więc wskutek rozwiązania umowy dozorca ma obowiązek opróżnienia lokalu, o czym była już mowa poprzednio, to art. 48 pr. lok. wskazuje właściwemu organowi lokalowemu wydanie przewidzianej w tym przepisie decyzji, i to niewątpliwie także z urzędu, przy czym wskazanie lokalu zastępczego lub też pomieszczenia zastępczego będzie zależało od tego, czy - zgodnie z treścią art. 33 ust. 3 zd. drugie pr. lok. - umowa została rozwiązana z winy, czy też bez winy dozorcy.O tym, czy taka wina istniała, orzeka również w omawianych sytuacjach - jako o przesłance rozstrzygnięcia wchodzącego w zakres jego kompetencji - organ lokalowy. Wykładnia taka staje się jeszcze bardziej zrozumiała, gdy dokona się zestawienia z przepisem art. 65 ust. 2 pr. lok., dotyczącym skutków rozwiązania stosunku pracy m.in. z dozorcami, gdy chodzi o mieszkania służbowe. Przepis powyższy stanowi, że powołanym do stwierdzenia, iż rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z powodu nienależytego wykonywania obowiązków służbowych, jest organ do spraw gospodarki komunalnej i mieszkaniowej prezydium rady narodowej, na terenie której znajduje się dany zakład pracy.Nie ma żadnych logicznych podstaw do wysnuwania argumentu z przeciwieństwa (a contrario) z tego powodu, że takiego wyraźnego przepisu nie ma w art. 33 ust. 3 pr. lok. W tym ostatnim przepisie takie dodatkowe postanowienie było zbędne, skoro identyczny stan prawny wynika już z przytoczonej wyżej zasady ogólnej. Natomiast osobny przepis art. 65 ust. 2 pr. lok. był konieczny dlatego, że chodzi w tym przepisie, wchodzącym w zakres innego (II) rozdziału ustawy, o mieszkania służbowe i gdyby art. 65 ust. 2 pr. lok. nie wprowadzał w stosunku do mieszkań m.in. dozorców zasady odmiennej, to także do dozorców odnosiłby się przepis § 6 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25.III.1959 r. w sprawie warunków przydziału i opróżniania mieszkań służbowych, właściwości organów w tych sprawach i trybu postępowania (Dz. U. Nr 24, poz. 152), przewidujący właściwość sądów lub komisji rozjemczych do rozstrzygania sporów co do przyczyn rozwiązania stosunku pracy.W art. 33 ust. 3 pr. lok. chodzi wyraźnie o mieszkania nie podpadające pod postanowienia o mieszkaniach służbowych, wskutek czego przepis § 6 powyższego rozporządzenia nie wchodził tu w grę i nie było potrzebne wprowadzenie postanowienia odpowiadającego swą treścią przepisowi art. 65 ust. 2 pr. lok.Zestawienie z tym ostatnim przepisem sytuacji z art. 33 ust. 3 pr. lok. ułatwia wykładnię tego przepisu i czyni zupełnie jasną rację prawną, dla której ustawodawca w obu przepisach uregulował sprawę w ten sposób, że organ lokalowy orzeka także o tym, czy rozwiązanie umowy (stosunku pracy) nastąpiło z winy lub bez winy danego pracownika. Mianowicie w obu przepisach chodzi o lokale przeznaczone dla dozorców domów i palaczy (w art. 65 także o administratorów domów mieszkalnych). Jest oczywiste, że ustawodawca musi dbać o to, żeby mieszkania te z chwilą, kiedy dozorcy lub palacze przestaną pełnić swe funkcje, mogły być jak najrychlej opróżnione i być do dyspozycji następnych pracowników spełniających te same funkcje, które - ze względu na wymagania m.in. higieny, bezpieczeństwa i porządku - nie mogą być zaniechane ani też utrudniane czy opóźniane. Na tego rodzaju tendencję ustawodawcy może wskazywać m.in. przepis art. 16 ustawy z dnia 22.IV.1959 r. o utrzymaniu czystości i porządku w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 167), który wprowadza nową podstawę do rozwiązania stosunku pracy z dozorcą domu ze skutkiem natychmiastowym, bez obowiązku dostarczenia mieszkania zastępczego, w wypadku, gdy dozorca dwukrotnie w ciągu jednego roku został skazany z art. 13 pkt 1 tej ustawy, czyli za zaniechanie należytego pełnienia swych obowiązków.Otóż z powyższymi koniecznościami przyśpieszenia opróżnienia lokali przeznaczonych dla dozorców (lub palaczy) kolidowałby taki tryb postępowania, który poza tym obowiązuje np. w stosunku do mieszkań służbowych, a który polega na tym, że postępowanie może się toczyć dwuetapowo, a mianowicie przede wszystkim przed sądami lub komisjami rozjemczymi, jeśli chodzi o spory co do przyczyn rozwiązania stosunku pracy.Zarówno więc w sprawach z art. 33 ust. 3 (w związku z art. 48) pr. lokal., jak i z art. 65 ust. 2 tegoż prawa o wszystkim, co dotyczy opróżnienia lokalu, a więc i o tym, czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z winy czy bez winy pracownika, orzeka organ lokalowy.Z powyższą wykładnią, opartą na samych przepisach ustawowych, zgodne są całkowicie postanowienia wskazanej wyżej instrukcji. W powołanym już poprzednio § 22 tej instrukcji, który mówi właśnie m.in. o dozorcach (i palaczach), ust. 4 stanowi, że przydział na czas określony traci moc po upływie czasu, na jaki został wydany. Postanowienie zaś § 29 ust. 2 tejże instrukcji stanowi, że organ do spraw lokalowych wyda decyzję o opróżnieniu lokalu przeznaczonego dla dozorcy lub palacza centralnego ogrzewania w budynkach stanowiących własność prywatną, jeżeli m.in. decyzja o przydziale wydana była na czas trwania umowy i wygasła na skutek rozwiązania tej umowy, przy czym w wypadku gdy dozorca lub palacz przestał pełnić te obowiązki z własnej winy po dniu wejścia w życie prawa lokalowego, przekwaterowanie następuje do pomieszczenia zastępczego. W pozostałych wypadkach przekwaterowanie następuje do lokalu zastępczego.Z zasad powyższych przedstawione zagadnienie należało rozstrzygnąć w sposób wskazany w sentencji niniejszej uchwały.