III CZP 26/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Agnieszki K. z udziałem uczestników: Anieli Z., Bronisławy M., Karoliny S. i Jana Józefa S. o stwierdzenie nabycia spadku po Bronisławie S., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 14 grudnia 1965 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy spadkobiercy zmarłych przed dniem 5 lipca 1963 r. spadkobierców, o których mowa w art. LVI § 3 przep. wprow. k.c. i art. XX przep. wprow. k.p.c., powinni swój przymiot spadkobierców wykazać postanowieniem o nabyciu spadku, czy też fakt ten ustala sąd jako przesłankę rozstrzygającą o uzasadnieniu swego orzeczenia?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Jeżeli spadkodawca gospodarstwa rolnego zmarł przed dniem 5 lipca 1963 r., w sentencji postanowienia o stwierdzenie nabycia praw spadkowych do tego gospodarstwa (art. LVI § 3 przep. wprow. k.c.) wymienia się jego spadkobierców. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego:Sąd Powiatowy w Nowym Targu postanowieniem z dnia 25.I.1965 r. stwierdził, że po Bronisławie S., zmarłej dnia 11.XII.1949 r., spadek wraz z wchodzącym w jego skład gospodarstwem rolnym nabył na podstawie testamentu jej syn, Andrzej S.Jednocześnie Sąd Powiatowy ustalił, że Andrzej S. zmarł przed 5 lipca 1963 r.W rewizji wnioskodawczyni Agnieszka K. zarzuciła naruszenie art. LVI § 3 przep. wprow. k.c., art. 1065 k.c. i art. XX § 2 przep. wprow. k.p.c., podnosząc m.in., że Sąd Powiatowy stwierdził prawa do spadku na rzecz nieżyjącego od 2 czerwca 1957 r. Andrzeja S. zamiast stwierdzić prawa do spadku na rzecz wnioskodawczyni oraz tych spadkobierców zmarłego Andrzeja S., którzy zachowali prawo do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.W związku z tym Sądowi Wojewódzkiemu nasunęła się wątpliwość przedstawiona w pytaniu prawnym.Uzasadnienie prawneRozważając przedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie, zauważyć należy, co następuje:W myśl art. LVI § 3 przep. wprow. k.c., w razie śmierci spadkobiercy, który odziedziczył udział w gospodarstwie rolnym, a następnie zmarł przed 5 lipca 1963 r., następuje szczególny porządek dziedziczenia udziału, ściśle związany z całym gospodarstwem rolnym, do którego ten udział się odnosi. W związku z tym rozstrzygnięcie o tym, kto zachowuje prawo dziedziczenia udziału, możliwe jest tylko w sprawie o stwierdzenie zachowania prawa dziedziczenia po właścicielu całego gospodarstwa. Jak już wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale III CO 30/65, w sytuacji, w której ma zastosowanie przepis § 3 art. LVI przep. wprow. k.c., następuje z dniem 5 lipca 1963 r. ponowne dziedziczenie gospodarstwa rolnego po pierwszym spadkodawcy - łącznie z ponownym dziedziczeniem udziału w tym gospodarstwie, pozostałego w spadku po zmarłym spadkobiercy. Jednocześnie następuje określenie na nowo wysokości udziałów, przy czym zależnie od konkretnych okoliczności może się również zwiększyć udział zmarłego spadkobiercy, przypadający jego spadkobiercom zachowującym prawo dziedziczenia.Powyższe okoliczności wskazują na to, że sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku obejmującego gospodarstwo rolne musi ocenić prawo zmarłego spadkobiercy oraz jego udział samodzielnie i że zagadnienie nabycia praw do spadku przez spadkobiercę, który następnie zmarł przed 5 lipca 1963 r., stanowi przesłankę konieczną do rozstrzygnięcia następnie uprawnień jego spadkobierców.Za powyższym wnioskiem przemawia również redakcja art. LVI § 3 przep. wprow. k.c. oraz treść art. XX § 2 przep. wprow. k.p.c., według którego jeżeli spadkobierca zmarł przed dniem 5 lipca 1963 r., to w postanowieniu o stwierdzenie nabycia spadku zamiast tego spadkobiercy wymienia się jego spadkobierców, którzy na podstawie § 3 art. LVI przep. wprow. k.c. zachowali prawo dziedziczenia przypadającego mu udziału w gospodarstwie rolnym.W konsekwencji tego stanowiska, nie ma więc potrzeby wykazywania przymiotu spadkobierców zmarłego spadkobiercy przez uprzednie wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po nim.Zaznaczyć ponadto należy, że wysunięte przez Sąd Wojewódzki wątpliwości, iż w razie posiadania przez zmarłego spadkobiercę - poza udziałem w gospodarstwie rolnym - jeszcze innych nieruchomości rolnych dojdzie do wydania więcej orzeczeń o nabyciu spadku po tym samym spadkobiercy - nie może mieć dla rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia istotnego znaczenia, ponieważ, jak już podkreślono wyżej, w sytuacji objętej normą art. LVI § 3 przep. wprow. k.c. przedmiotem rozstrzygnięcia są prawa do konkretnego gospodarstwa jako całości, łącznie przy tym z prawami do udziałów w tym gospodarstwie, przypadających spadkobiercom zmarłym przed dniem 5 lipca 1963 r.Z tych względów na postawione pytanie należało odpowiedzieć jak w sentencji uchwały.