III CZP 37/90

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Borysa B. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej w B. o przydział garażu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 20 kwietnia 1990 r. I Cr. 95/90 do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy dopuszczalne jest powództwo o przekształcenie umowy najmu garażu na spółdzielcze prawo do garażu w sytuacji gdy członek spółdzielni mieszkaniowej garaż wybudował z własnych środków finansowych?"podjął następującą uchwałę.Uzasadnienie faktycznePowód Borys B. zajmuje, na zasadach własnościowego prawa do lokalu, lokal mieszkalny w budynku pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej. Dnia 29 lipca 1985 r. strony zawarły umowę, w której pozwana Spółdzielnia wyraziła zgodę na wybudowanie przez niego "boksu garażowego w zespole garaży wolnostojących nr 70 siłami własnymi zgodnie z lokalizacją szczegółową" (§ 1). Umowa zawierała jednak klauzulę, że "po zakończeniu budowy... obiekt przechodzi na własność spółdzielni" (§ 4), zaś "realizatorzy zawierają umowę najmu... garażu" (§ 7). Umowę najmu, określającą m.in. warunki umorzenia wkładu garażowego (§ 2) oraz wysokość świadczeń czynszowych obciążających powoda (§ 9), zawarły strony w dniu 29 lipca 1988 r. Po zawarciu tej umowy powód, odwołując się do pierwotnego brzmienia § 70 ust. 1 statutu, (Członek, który zrealizował budowę i wniósł wkład garażowy, "może otrzymać przydział garażu na zasadzie spółdzielczego prawa do garażu") - zwrócił się do pozwanej Spółdzielni o przydzielenie mu zajmowanego garażu na zasadach spółdzielczego prawa do garażu. Jednakże zarząd Spółdzielni, mając na względzie postanowienia umowy z 29 lipca 1985 r. oraz dokonaną 31 maja 1987 r. zmianę § 70 ust. 1 statutu (zdanie "może otrzymać przydział garażu na zasadzie spółdzielczego prawa do garażu", zastąpiło formułą: "może otrzymać przydział garażu na zasadzie umowy najmu"), wydał decyzję odmowną. W tej sytuacji powód wystąpił z powództwem o nakazanie pozwanej Spółdzielni, żeby dokonała na jego rzecz podziału garażu na zasadzie spółdzielczego prawa do garażu w oparciu o dotychczasowe brzmienie § 70 ust. 1 statutu. Sąd Rejonowy jednak, wskazując na fakultatywne ujęcie tego przepisu, oddalił powództwo. Przy rozpoznawaniu sprawy wywołanej wniesieniem rewizji przez powoda, powstało dla Sądu Wojewódzkiego zagadnienie prawne, przytoczone w części wstępnej niniejszej uchwały.Przystępując do rozważań nad sposobem rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia prawnego trzeba wyjść od tego, iż sytuacje prawną organizacji spółdzielczych oraz stosunki prawne występujące między organizacjami spółdzielczymi a ich członkami, regulują przepisy ustawy - Prawo spółdzielcze. Ustawa ta niejednokrotnie ogranicza się do unormowania w sposób ramowy zasygnalizowanej kwestii, odsyłając w tym przedmiocie do rozważań szczegółowych zawartych w statucie (regulaminie) danej organizacji spółdzielczej. W takich sytuacjach postanowienia statutu rozstrzygają o tym, jaki jest status prawny członka spółdzielni. Toteż odpowiedzi na pytanie, na jakich zasadach członek spółdzielni mieszkaniowej, legitymujący się spółdzielczym prawem do lokalu, może uzyskać przydział wzniesionego własnymi siłami na jej gruncie boksu garażowego, należy poszukiwać w uregulowaniach tej Spółdzielni. Zasady korzystania przez członków spółdzielni z garaży określają bowiem - jak to stanowi art. 239 § 1 prawa spółdzielczego - postanowienia statutu.Statut Spółdzielni Mieszkaniowej - zapozwanej w sprawie - przewidywał (przed zmianą) dwie formy oddawania jej członkom wolnostojących boksów garażowych. Prawo najmu wchodziło w grę w zasadzie wówczas, gdy koszty budowy pokryła - choćby w części - spółdzielnia mieszkaniowa (§ 69 ust. 1). Natomiast z postanowienia § 70 ust. 1 statutu wynika, że członek spółdzielni, który "przed przystąpieniem do budowy... wpłacił... wkład garażowy" (§ 69 ust. 2), "może otrzymać przydział garażu na zasadzie spółdzielczego prawa do garażu". Wykładnia celowościowa przemawia za poglądem, iż wyraz "może" nie sprzeciwia się tu - skoro spółdzielnia nie uczestniczy w ponoszeniu kosztów budowy - uznaniu, że wybudowawszy garaż w warunkach w tym przepisie określonych członek nabywa roszczenie o przydzielenie mu tego garażu na zasadzie spółdzielczego prawa do garażu.Nie ulega wątpliwości, że członek może się zrzec powstałego na jego rzecz roszczenia o przydzielenie mu garażu na zasadzie spółdzielczego prawa do garażu. Wstępnym - niejako - aktem do tego byłaby aprobata uwarunkowania przez spółdzielnię, że boks garażowy, jaki zamierza wznieść na jej gruncie własnym kosztem, może następnie otrzymać w używanie na zasadzie najmu. Przez objęcie wybudowanego garażu w wykonaniu uprawnienia wypływającego z zawartej następnie umowy najmu, członek wyraża już wolę (art. 60 k.c.), że zrzeka się roszczenia o przydzielenie mu tego garażu na zasadzie spółdzielczego prawa do garażu. Dochodzi więc w takiej sytuacji - gdy oświadczenia woli złożone w tych umowach nie były dotknięte wadami (art. 82-88 k.c.) - do wygaśnięcia roszczenia, o jakim mowa w § 70 ust. 1 statutu zapozwanej w sprawie Spółdzielni Mieszkaniowe.Prezentowane stanowisko tylko pozornie wydaje się kolidować z - powołanym przez Sąd Wojewódzki - postanowieniem § 75 ust. 1 statutu. Przepis ten stanowi, iż "członkowie spółdzielni, którzy wniesione dotychczas środki na pokrycie części kosztów budowy garażu uzupełniają do wysokości wkładu garażowego odpowiadającego całości kosztów budowy przypadających na przydzielony im garaż, mogą uzyskać na swój wniosek spółdzielcze prawo do zajmowanych garaży". Lokata tego unormowania i jego brzmienie (zwłaszcza słowo "dotychczas") wskazuje, że - jako przejściowe - reguluje ono sytuację prawną tych tylko członków, którzy przed wejściem w życie § 70 ust. 1 statutu (w pierwotnym brzmieniu) uzyskali - zgodnie z postanowieniami umowy - prawo najmu garaży wzniesionych częściowo ich kosztem na gruncie pozwanej Spółdzielni. Wypływa z tego wniosek, iż swoiste przekształcenie prawa najmu na spółdzielcze prawo do garażu (niezbywalne i nie podlegające egzekucji) nie wchodzi w grę w odniesieniu do tych członków, którzy pod rządem § 70 ust. 1 statutu uzyskali - zgodnie z postanowienia umowy - używanie garaże na zasadzie prawa najmu.Dlatego przedstawione zagadnienie prawne rozstrzygnięto jak w sentencji niniejszej uchwały (art. 391 § 1 k.p.c.).