III CZP 39/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Piasecki, Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Michała H. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej w (...) o wydanie przydziału, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w (...) postanowieniem z dnia 6 marca 1970 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy § 16 zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 stycznia 1972 r. (M.P. Nr 8, poz. 52), według którego umieszczenie na liście przydziału mieszkań ze spółdzielczego budownictwa dla zakładu pracy staje się bezskuteczne w razie rozwiązania stosunku pracy przed wydaniem przydziału mieszkania, ma również zastosowanie w sytuacji, gdy pracownik został umieszczony na liście przydziału mieszkań spółdzielczych (nie z budownictwa dla zakładów pracy) w trybie § 1 ust. 3 uchwały nr 280 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. (M.P. Nr 60, poz. 397), jeżeli przed wydaniem przydziału pracownik wypowiedział stosunek pracy?"uchwalił:Przepis § 16 zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 stycznia 1972 r. w sprawie ustalenia kategorii potrzeb mieszkaniowych oraz kolejności i trybu ich zaspokajania przy przydziale mieszkań pozostających w dyspozycji rad narodowych i zakładów pracy (M.P. Nr 8, poz. 52), według którego umieszczenie pracownika na liście przydziału mieszkań ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy staje się bezskuteczne w razie rozwiązania z nim stosunku pracy przed wydaniem przydziału mieszkania, nie ma zastosowania do pracownika, zgłoszonego przez zakład pracy na podstawie § 1 ust. 3, zdanie drugie, uchwały nr 280 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie zasad przydziału mieszkań (M.P. Nr 60, poz. 397) do spółdzielni budownictwa mieszkaniowego zamiast innego pracownika, będącego członkiem tej spółdzielni i oczekującego na przydział mieszkania w terminie późniejszym ze spółdzielczego budownictwa powszechnego, który otrzymał mieszkanie ze spółdzielczego budownictwa dla zakładu pracy.Uzasadnienie faktyczneW uzasadnieniu wniesionego przeciwko (...) Spółdzielni Mieszkaniowej powództwa o nakazanie pozwanej wydania przydziału lokalu kategorii M-2 nr 198 przy ul. (...) w (...) powód powołał się na to, że jest członkiem tej Spółdzielni i miał otrzymać przedmiotowy lokal, jednakże Spółdzielnia pismem z dnia (...). zawiadomiła go, że powinna skreślić go z listy jej członków dlatego, iż rozwiązał umowę o pracę z (...) w (...) im. (...), a do przydziału mieszkania był skierowany przez ten zakład pracy. Kwestionując stanowisko Spółdzielni, powód podniósł, że figurował na liście osób otrzymujących mieszkanie z ogólnej puli mieszkaniowej WSM, a więc w trybie normalnego toku otrzymywania mieszkań spółdzielczych z budownictwa powszechnego, nie zaś z przydziału zakładu pracy w trybie § 4 uchwały nr 280 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. w sprawie zasad przydziału mieszkań (M.P. Nr 60, poz. 397).Sąd Rejonowy dla (...), po rozpoznaniu sprawy z udziałem wymienionych wyżej (...) jako interwenienta ubocznego po stronie pozwanej, wyrokiem z dnia (...) oddalił powództwo. Sąd ustalił, że powód pismem (...) z dnia (...) został skierowany do pozwanej spółdzielni w celu przydziału lokalu spółdzielczego w trybie § 1 ust. 3 cytowanej uchwały nr 280, tj. w ramach puli mieszkań pozostających w dyspozycji zakładów pracy, na miejsce innego pracownika, który był członkiem WSM, otrzymał zaś mieszkanie z budownictwa zakładowego. W związku z tym powód został przyjęty na członka pozwanej Spółdzielni i otrzymał od niej decyzję propozycji przydziału objętego sporem lokalu, jednak przed otrzymaniem przydziału lokalu wypowiedział umowę o pracę, wobec czego (...) cofnęły skierowanie na przydział powodowi mieszkania i na jego miejsce skierowały inną pracownię.Zdaniem Sądu Rejonowego, do powoda ma zastosowanie przepis § 16 zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 października 1972 r. w sprawie ustalania kategorii potrzeb mieszkaniowych oraz kolejności i trybu ich zaspokajania przy przydziale mieszkań pozostających w dyspozycji rad narodowych i zakładów pracy (M.P. Nr 8, poz. 52), według którego umieszczenie na liście przydziału mieszkań ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy staje się bezskuteczne w razie rozwiązania stosunku pracy przed wydaniem przydziału mieszkania. W konsekwencji, Sąd Rejonowy uznał za wygasłą względem powoda propozycję lokalizacji, za bezskuteczne zaś umieszczenie jego nazwiska na liście przydziału.Sąd Wojewódzki, po rozpoznaniu sprawy na skutek rewizji powoda, na podstawie art. 391 k.p.c. przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, przytoczone na wstępie niniejszej uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:1. Cytowana uchwała nr 280 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r. wyodrębnia, gdy chodzi o pion spółdzielczy, mieszkania wybudowane w ramach budownictwa spółdzielczego dla zakładów pracy, tj. mieszkania ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy (rozdział 1), oraz mieszkania z budownictwa spółdzielczego powszechnego, tj. mieszkania spółdzielcze z budownictwa powszechnego (rozdział 2). Mieszkania ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy pozostają w dyspozycji tych zakładów, o przydziale zaś tych mieszkań na rzecz ich pracowników w związku ze stosunkiem pracy decyduje kierownik zakładu pracy (§ 4 ust. 1 i 2 uchwały). Przydział mieszkań spółdzielczych z budownictwa powszechnego następuje przez spółdzielnię budownictwa mieszkaniowego w trybie określonym w przepisach prawa spółdzielczego przy uwzględnieniu zasad wynikających z omawianej uchwały nr 280, w szczególności przy uwzględnieniu potrzeb produkcyjnych zakładów pracy, potrzeb mieszkaniowych osób niezbędnych w danej miejscowości oraz osób wykwaterowanych z budynków zagrożonych.Według § 1 ust. 3 uchwały mieszkania ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy mogą być przydzielane pracownikom będącym członkami spółdzielni mieszkaniowych (lokatorskich) i oczekującym na przydział mieszkań w terminie późniejszym ze spółdzielczego budownictwa powszechnego. Zdanie drugie tego przepisu stanowi, że zakład pracy w takim wypadku uprawniony jest do zgłoszenia innego pracownika zamiast osoby, która otrzymała mieszkanie ze spółdzielczego budownictwa dla zakładu pracy. Przepis uchwały zawarty w tym zdaniu stwarza zakładowi pracy, w którego dyspozycji znajdują się mieszkania ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy, dodatkowe uprawnienie. Polega ono na tym, że zamiast swego pracownika, oczekującego w trybie normalnym na przydział mieszkania ze spółdzielczego budownictwa powszechnego, w wypadku otrzymania przez takiego pracownika mieszkania ze spółdzielczego budownictwa dla tego zakładu pracy, może zgłosić innego swego pracownika. W razie takiego zgłoszenia objęty nim pracownik wstępuje niejako w miejsce poprzedniego pracownika, a więc ma prawo uzyskania członkostwa w spółdzielni oraz otrzymania od spółdzielni przydziału mieszkania spółdzielczego z budownictwa powszechnego przy uwzględnieniu okresu wyczekiwania na przydział ze strony wspomnianego już poprzedniego pracownika. Ta swoista forma podstawienia pracownika w prawa innego pracownika, który otrzymał mieszkanie ze spółdzielczego budownictwa dla zakładu pracy, nie zmienia faktu, że poza tym zgłoszony "zastępczo" pracownik otrzyma mieszkanie na zasadach i w trybie przydziału mieszkań z budownictwa spółdzielczego powszechnego. Jeżeli więc można mówić, że to mieszkanie pozostaje "w dyspozycji" zakładu pracy, to tylko w wąskim zakresie, ograniczonym do prawa zgłoszenia przez ten zakład innego pracownika zamiast pracownika, który przed uzyskaniem przydziału mieszkania w trybie zwykłym otrzymał mieszkanie ze spółdzielczego budownictwa dla zakładu pracy. Tak więc różnice pomiędzy przydzieleniem pracownikowi mieszkania z puli budownictwa spółdzielczego dla zakładów pracy a "zastępczym" zgłoszeniem pracownika do otrzymania mieszkania z puli budownictwa spółdzielczego powszechnego są ewidentne i daleko idące.2. Powołane wyżej zarządzenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 18 stycznia 1972 r. zostało wydane na podstawie upoważnienia zamieszczonego w uchwale nr 280 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1971 r., która - jak już wspomniano - odróżnia dwie odrębne kategorie mieszkania ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy oraz mieszkania ze spółdzielczego budownictwa powszechnego, co do których zakładowi pracy przysługuje uprawnienie do zgłoszenia innego pracownika zamiast pracownika, który otrzymał mieszkanie ze spółdzielczego budownictwa dla zakładu pracy w okresie oczekiwania na przydział mieszkania w terminie późniejszym ze spółdzielczego budownictwa powszechnego. Przepis § 16 zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej, objęty zagadnieniem prawnym przedstawionym przez Sąd Wojewódzki, przewiduje, że w razie rozwiązania stosunku pracy przed uzyskaniem przydziału mieszkania staje się bezskuteczne umieszczenie pracownika na liście przydziału mieszkań ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy. To wyraźne sformułowanie przepisu może być rozumiane tylko w ten sposób, że sankcja w tym przepisie przewidziana odnosi się wyłącznie do takich pracowników, którzy będąc umieszczeni na liście przydziału mieszkań ze spółdzielczego budownictwa dla zakładów pracy zostali skierowani do właściwej spółdzielni budownictwa mieszkaniowego w celu otrzymania takich mieszkań. Brzmienie omawianego przepisu wskazuje na to, że poza zasięgiem jego regulacji pozostają pracownicy, zgłoszeni przez zakład pracy w myśl § 1 ust. 3, zdanie drugie, uchwały nr 280 do otrzymania mieszkania ze spółdzielczego budownictwa powszechnego zamiast pracowników, którzy w okresie oczekiwania na przydział takiego mieszkania otrzymali mieszkanie ze spółdzielczego budownictwa dla zakładu pracy. Takie unormowanie, przewidziane w omawianym § 16 zarządzenia jest logiczną konsekwencją tego, że pracownik, zgłoszony przez zakład pracy do spółdzielni na podstawie dyspozycji § 1 ust. 3, zd. drugie, uchwały nr 280, wstępuje jedynie w prawa innego pracownika i w jego uprawnienia do otrzymania mieszkania ze spółdzielczego budownictwa powszechnego stosownie do listy przydziału tych mieszkań ustalonej przez spółdzielnię jako ich dysponenta.Za wyżej przedstawionym stanowiskiem przemawia i ten argument, że pracownik, zgłoszony do spółdzielni przez zakład pracy w trybie § 1 ust. 3, zdanie drugie, uchwały, nie musi figurować na sporządzonej przez ten zakład pracy liście przydziału mieszkań z budownictwa spółdzielczego dla tego zakładu, natomiast w następstwie takiego zgłoszenia zostanie on - w miejsce innego pracownika, zamiast którego został zgłoszony - objęty listą przydziału mieszkań ze spółdzielczego budownictwa powszechnego, sporządzoną przez właściwą spółdzielnię.Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 391 k.p.c. udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.