III CZP 52/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN R. Czarnecki (sprawozdawca).Sędziowie SN: Z. Wasilkowska, J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Stefana W. przeciwko Irenie T. o eksmisję z lokalu mieszkalnego, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 20.V.1977 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. "Czy były małżonek będący członkiem spółdzielni mieszkaniowej typu lokatorskiego może na podstawie art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe (Dz. U. Nr 14, poz. 84) domagać się w drodze powództwa eksmisji współmałżonka ze wspólnego lokalu mieszkalnego, którego przydział nastąpił w czasie trwania małżeństwa, a nie dokonano dotychczas zniesienia współwłasności majątkowej małżeńskiej?"udzielił następującej odpowiedzi:Jeżeli w skład majątku, który był objęty wspólnością ustawową, wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu, a nie został dokonany podział tego majątku, były małżonek nie może na podstawie art.37 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe (Dz.U. Nr 14, poz. 84) skutecznie domagać się eksmisji drugiego byłego małżonka ze wspólnego lokalu mieszkalnego. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Przydzielenie lokalu spółdzielczego nastąpiło w czasie trwania małżeństwa stron. Wyrokiem z dnia 17.XI.1975 r. małżeństwo stron zostało rozwiązane, ale strony nadal mieszkają w tym lokalu.Powód twierdząc, że pozwana zachowuje się niewłaściwie wytoczył powództwo o nakazanie opróżnienia przez nią lokalu.Sąd Rejonowy nie uwzględnił żądania, a Sąd Wojewódzki skorzystał z dyspozycji art. 391 § 1 k.p.c. Uzasadnienie prawneUdzielając odpowiedzi na przedstawione zagadnienie, Sąd Najwyższy miał na względzie, co następuje.W myśl art. 58 § 2 k.r.o., dodanego przez ustawę z dnia 19 grudnia 1975 r. (Dz. U. Nr 45, poz. 234), który z dniem 1.III.1976 r. wszedł w życie, sąd w wyroku rozwodowym może, w razie spełnienia się stosownych przesłanek, nakazać eksmisję jednego z małżonków ze wspólnie zajmowanego mieszkania. Jednakże w stanie faktycznym, na tle którego zostało przedstawione zagadnienie prawne, wyrok rozwodowy zapadł przed wejściem w życie wymienionej noweli i już z tego względu wyrok ten nie mógł zawierać orzeczenia o eksmisji. Artykuł 58 § 2 k.r.o. nie wchodził więc tu w rachubę.W myśl art. 37 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. prawo lokalowe (Dz. U. Nr 14, poz. 83), jeżeli najemca lokalu, którego najem wynika z decyzji administracyjnej o przydziale, zachowuje się niewłaściwie, powództwo o rozwiązanie najmu i o eksmisję może wytoczyć także najemca innego lokalu. Na tle powołanego przepisu Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15.XI.1975 r. III CZP 37/75 (OSNCP 1976, poz. 152) zajął stanowisko, "że małżonek może po ustaniu małżeństwa wytoczyć przeciwko drugiemu małżonkowi powództwo o rozwiązanie najmu i nakazanie opróżnienia wspólnie zajmowanego przez małżonków lokalu mieszkalnego (art. 37 ust. 3 pr. lok.) niezależnie od tego, czy lokal został faktycznie podzielony".Otóż jednym z elementów stosunku cywilnoprawnego jest uprawnienie (w tym i roszczenie) wypływające z tego stosunku. Przewidziane przez art. 37 ust. 3 pr. lok. roszczenie sprowadza się do żądania eksmisji z lokalu, przy czym przesłanką tego roszczenia jest konstytutywne rozwiązanie nie innego stosunku prawnego jak tylko najmu. Wspomniane roszczenie wypływa przeto tylko ze stosunku najmu. Zgodnie z tym art. 37 ust. 3 pr. lok. stanowi lex specialis (art. 680 k.c.) względem art. 685 k.c., tj. kodeksowego przepisu z zakresu najmu lokali. Zgodnie też z tym art. 37 ust. 3 pr. lok. mieści się w rozdziale 3 tego prawa, reglamentującym przede wszystkim tryb najmu (szczególny).W przedstawionym stanie rzeczy art. 22 ust. 1 pkt 1 pr. lok. głosi, że przepisy o szczególnym trybie najmu nie odnoszą się do lokali w domach spółdzielni budownictwa mieszkaniowego, a tym samym i art. 37 ust. 3 pr. lok. nie dotyczy korzystania z lokalu w ramach stosunku spółdzielczego. Przewidziane zatem w art. 37 ust. 3 pr. lok. roszczenie o eksmisję z lokalu ani nie wypływa ze stosunku spółdzielczego, ani go nie dotyczy.Nie ma tu potrzeby zajęcia stanowiska co do tego, czy poza stanem faktycznym, na tle którego powstało zagadnienie prawne, stosuje się w stosunku spółdzielczym przepisy z zakresu najmu.Jeżeli jednak w skład majątku, który był objęty wspólnością ustawową, wchodzi spółdzielcze prawo do lokalu, a nie został dokonany podział tego majątku, były małżonek nie może na podstawie art. 37 ust. 3 pr. lok. uzyskać eksmisji drugiego byłego małżonka ze wspólnego lokalu mieszkalnego.Podział majątku, o którym mowa, następuje według zasad prawa rodzinnego i opiekuńczego wyjaśnionych w uchwale Izby Cywilnej z dnia 30.XI.1974 r. III CZP 1/74, zawierającej wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej (OSNCP 1975, poz. 37). W wytycznych tych poruszona jest też kwestia orzeczenia nakazującego wydanie lub opuszczenie lokalu.Udzielono więc odpowiedzi jak w uchwale.