III CZP 52/81

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Kuryłowicz (sprawozdawca).Sędziowie SN: R. Czarnecki, M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Apolonii T. przeciwko Mikołajowi T. o rozwód po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 8 października 1981 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy strona powodowa może żądać i na jakiej podstawie prawnej zwrotu wpisu sądowego uiszczonego od pozwu o rozwód w sytuacji, kiedy po posiedzeniu pojednawczym zmieniła roszczenie na żądanie unieważnienia małżeństwa, Sąd Rejonowy umorzył postępowanie o rozwód, nie orzekł o kosztach, przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do rozpoznania roszczenia o unieważnienie małżeństwa, a Sąd Wojewódzki w wyroku kończącym sprawę orzekł o kosztach procesu, nie nawiązując zupełnie do opłaty od pozwu o rozwód?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Cofnięcie pozwu o rozwód po przeprowadzeniu posiedzenia pojednawczego, które nie doprowadziło do pojednania, ale przed rozpoczęciem posiedzenia wyznaczonego na rozprawę uzasadnia - na żądanie strony powodowej - zwrot połowy uiszczonego od pozwu wpisu stosownie do art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Uzasadnienie faktycznePowódka wystąpiła do Sądu Rejonowego w Białymstoku z powództwem o rozwód, uiszczając wpis tymczasowy. Po przeprowadzeniu posiedzenia pojednawczego, które nie doprowadziło do pojednania, sąd postanowił wyznaczyć rozprawę (art. 438 k.p.c.), jednakże przed wyznaczeniem posiedzenia powódka w piśmie procesowym "zmieniła żądanie" i wystąpiła o unieważnienie małżeństwa, wnosząc o przekazanie sprawy właściwemu sądowi wojewódzkiemu. W związku z tym Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 11.IX.1980 r. "umorzył postępowanie o rozwód" i przekazał sprawę o unieważnienie małżeństwa Sądowi Wojewódzkiemu w Białymstoku.We wniosku z dnia 30.I.1981 r. powódka zażądała zwrotu uiszczonego wpisu od powództwa o rozwód. Sąd Rejonowy oddalił wniosek. Rozpoznając wniesione na powyższe postanowienie zażalenie powódki, Sąd Wojewódzki przedstawił w trybie art. 391 k.p.c. Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przypadki zwrotu wpisu uiszczonego od pisma (art. 29 i nast. ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - Dz. U. z 1967 r. Nr 24, poz. 110) w całości lub w połowie reguluje art. 36 ust. 1 tej ustawy, przepis ust. 2 zaś odrębnie w zakresie postępowania w sprawach rozwodowych tylko w razie pojednania się stron. Jeżeli do pojednania nie doszło niezależnie od sposobu zakończenia postępowania (wyrok, umorzenie wobec cofnięcia pozwu i in.), o zwrocie wpisu rozstrzyga także w sprawach rozwodowych powołany przepis art. 36 ust. 1.Cofnięcie pozwu w sprawie rozwodowej przed wezwaniem stron do osobistego stawienia się na posiedzenie pojednawcze, jeżeli nastąpiło przed wysłaniem odpisu stronie pozwanej, skutkuje zwrot całego uiszczonego od pozwu wpisu stosownie do art. 36 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kosztach sądowych w związku z art. 436 § 1 k.p.c. Jeżeli zaś odpis pozwu został stronie pozwanej doręczony, to cofnięcie pozwu przed rozpoczęciem wyznaczonej rozprawy wskutek niewyznaczenia posiedzenia pojednawczego lub niedojścia do pojednania (art. 430 k.p.c.) skutkuje na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o kosztach sądowych zwrot połowy wpisu uiszczonego od pozwu.Rozstrzygają bowiem w tym zakresie dwie łącznie niezbędne przesłanki: doręczenie odpisu pisma (pozwu) stronie przeciwnej (pozwanej) oraz cofnięcie pisma (pozwu) przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, tj. bądź posiedzenia pojednawczego, bądź rozprawy w przypadku art. 438 k.p.c. W sprawach rozwodowych zarówno posiedzenie pojednawcze, jak i rozprawa są odrębnymi w rozumieniu art. 36 ust. 2 lit. a posiedzeniami, na które kieruje się sprawę wszczętą przez wniesienie pozwu stosownie do trybu rozpoznawania tych spraw (art. 436 i nast. k.p.c.).Cofnięcie zatem pozwu doręczonego stronie pozwanej przed rozpoczęciem posiedzenia wyznaczonego na rozprawę zgodnie z art. 438 k.p.c. uprawnia stronę powodową do żądania zwrotu połowy wpisu, wobec czego należało udzielić odpowiedzi jak w uchwale.