III CZP 55/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN R. Czarnecki. Sędziowie SN: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), J. Szachułowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Edmunda S. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Oddział w W. o odszkodowanie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Warszawie postanowieniem z dnia 11 maja 1977 r., do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w przypadku szkody w ruchomościach domowych powstałej wskutek kradzieży z włamaniem w samochodzie osobowym znajdującym się w zamkniętym garażu przy ocenie na gruncie § 7 ust. 1 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 1972 r. nr FR-RMU/4030-11/156/72, czy kradzież została dokonana w pomieszczeniu objętym ubezpieczeniem, należy brać pod uwagę § 5 ust. 2 pkt czy pkt 6 tych warunków?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Ubezpieczenie przewidziane w § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 1972 r. nr FR-RMU/4030-11/156/72 ze zmianami zatwierdzonymi decyzją Ministra Finansów nr FR GSU/4030-76/75 z dnia 9 czerwca 1975 r., obejmuje ruchomości domowe w rozumieniu § 3 OWU - z wyjątkiem ruchomości wymienionych w § 5 ust. 2 - znajdujące się w samochodzie osobowym (łącznie z przyczepą) bez względu na miejsce jego postoju na obszarze PRL, jeżeli kradzież tych ruchomości nastąpiła z krytego i zamkniętego na klucz samochodu (przyczepy), będącego w posiadaniu osób wymienionych w § 3 pkt 1 ogólnych warunków ubezpieczenia. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu sprawy: Powód domagał się zasądzenia od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń kwoty 7.079 zł tytułem odszkodowania za straty poniesione w wyniku kradzieży z włamaniem dokonanej w dniu 9.III.1976 r. do samochodu powoda marki "Volkswagen", powołując się za zawartą z PZU umowę ubezpieczenia mieszkania. Pozwany wnosi o oddalenie powództwa, podnosząc, że samochód powoda znajdował się w garażu w innej nieruchomości niż mieszkał powód, a ogólne warunki ubezpieczenia mieszkań wyłączają w takim wypadku odpowiedzialność PZU. Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 30.XII.1976 r. powództwo częściowo uwzględnił do kwoty 1.000 zł. Sąd dokonał wykładni ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań w tym kierunku, że przedmiotem ubezpieczenia są także ruchomości znajdujące się w krytym i zamkniętym na klucz samochodzie osobowym, a tym przesłankom samochód powoda w chwili kradzieży odpowiadał. Dlatego też Sąd Rejonowy uznał powództwo za słuszne co do zasady, z tym jednak zastrzeżeniem że ubezpieczenie nie obejmuje części samochodowych i dlatego spośród roszczeń powoda oddalił te, które dotyczyły skradzionych zapasowych części samochodu.Rozpoznając rewizje od powyższego wyroku wniesione przez obie strony, Sąd Wojewódzki powziął wątpliwości co do właściwej wykładni odpowiednich postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań i wątpliwości te przedstawił Sądowi Najwyższemu.Uzasadnienie prawnePrzy udzielaniu odpowiedzi na postawione pytanie, Sąd Najwyższy kierował się następującymi rozważaniami:Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 6 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 30 grudnia 1972 r. ze zmianami zatwierdzonymi w dniu 9 czerwca 1975 r. i stanowiącymi integralną część umowy ubezpieczenia, ubezpieczeniem objęte są ruchomości domowe znajdujące się m.in. w krytym i zamkniętym na klucz samochodzie osobowym (łącznie z przyczepą campingową), będącym w posiadaniu osób wymienionych w § 3 pkt 1 podczas używania go przez te osoby na obszarze PRL. Na powyższe postanowienie ogólnych warunków ubezpieczeń (OWU) powołuje się powód, twierdząc, że ponieważ jego samochód był samochodem osobowym, krytym i zamkniętym na klucz, okoliczność, że znajdował się on w garażu położonym poza jego miejscem zamieszkania, nie ma wpływu na zakres ubezpieczenia.Pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń powoływał się natomiast w procesie na § 5 ust. 1 pkt 2 ogólnych warunków ubezpieczenia, z którego wynika, że nieruchomości domowe znajdujące się w garażu objęte są ubezpieczeniem tylko wówczas, gdy garaż znajduje się w tej samej nieruchomości budynkowej, w której jest mieszkanie ubezpieczonego. Według tej wykładni z chwilą gdy samochód zostanie umieszczony w garażu, przestaje podlegać przepisom przewidzianym w § 5 ust. 1 pkt 6, a podlega rygorom z § 5 ust. 1 pkt 2 OWU. Konfrontując te dwie możliwe interpretacje wchodzące w grę postanowień, należy uznać za prawidłową wykładnię reprezentowaną przez powoda i podzieloną przez Sąd Rejonowy.Przemawia za tym przede wszystkim sam tekst § 5 ust. 1 pkt 6 OWU, z którego wynika, że nieruchomości domowe znajdujące się w samochodzie osobowym, należącym do ubezpieczonego lub członków jego rodziny albo domowników w rozumieniu § 3 pkt 1, są objęte ubezpieczeniem na całym obszarze PRL, niezależnie od miejsca postoju samochodu, byleby tylko był to samochód kryty i zamknięty na klucz. Istotną wagę więc przywiązuje się nie do miejsca, w którym samochód znajduje się, lecz do tego, aby był on w miarę możności zabezpieczony przed ewentualną kradzieżą, a zatem aby był to samochód kryty i zamknięty na klucz. Trudno przeto przyjąć, że ubezpieczenie ustaje z chwilą, gdy samochód zostaje dodatkowo zabezpieczony przez umieszczenie go np. w garażu.Należy ponadto zwrócić uwagę, że § 5 ust. 1 pkt 2 OWU, na który powoływała się strona pozwana, nie odnosi się wprost do garaży. Mówi on o piwnicy, pralni domowej, strychu i "innych pomieszczeniach" tej samej nieruchomości budynkowej, w której znajduje się mieszkanie ubezpieczonego. Do "innych pomieszczeń" należy wprawdzie zaliczyć także garaż, jednakże tylko w takim zakresie, do jakiego w ogóle odnosi się postanowienie § 5 ust. 1 pkt 2, tj. jeśli w garażu tym znajdują się ruchomości domowe wymienione w § 3. Ruchomości te będą objęte ubezpieczeniem tylko o tyle, o ile garaż znajduje się w tej samej nieruchomości co ubezpieczone mieszkanie. Samochód nie jest jednak ruchomością domową i nie jest przedmiotem ubezpieczenia. Jeżeli natomiast w samochodzie tym znajdują się ruchomości domowe w rozumieniu § 3, podlegają one ubezpieczeniu, jednakże na innych zasadach, przewidzianych w § 5 ust. 1 pkt 6. Skoro więc istnieje szczególne postanowienie odnoszące się do ubezpieczenia ruchomości domowych znajdujących się w samochodzie osobowym, to należy stosować do nich wyłącznie to postanowienie bez potrzeby sięgania do innych postanowień dotyczących odrębnej materii.Na odmienną wykładnię nie może także mieć wpływ § 7 ust. 1 OWU, dotyczący ubezpieczenia od kradzieży z włamaniem, co miało miejsce w konkretnej sprawie. Przepis ten przewiduje, że PZU odpowiada za szkodę w ruchomościach domowych powstałą wskutek dokonania lub usiłowanej kradzieży z włamaniem w mieszkaniu lub "pomieszczeniu" objętym ubezpieczeniem. Gdyby przez "pomieszczenie" rozumieć tylko pomieszczenie wymienione w § 5 ust. 1 pkt 2, w takim razie od ubezpieczenia byłyby wyłączone nie tylko ruchomości domowe znajdujące się w krytym i zamkniętym na klucz samochodzie osobowym (§ 5 ust. 1 pkt 6), ale także we wszystkich innych pomieszczeniach wymienionych w punktach 3-7 ust. 1 § 5, jak np. w pokojach hotelowych, wczasowych, szpitalach, sanatoriach, domkach letniskowych, komórkach i altanach ogrodowych, namiotach itp. Jest to, oczywiście, nie do przyjęcia, gdyż czyniłoby ubezpieczenie w przeważającym zakresie bezprzedmiotowym wbrew wyraźnym postanowieniom § 5 ust. 1. Dlatego też za pomieszczenie w rozumieniu § 7 ust. 1 należy uważać wszelkie pomieszczenia wymienione w § 5 ust. 1, w tym również kryte i zamknięte na klucz samochody osobowe.W tych warunkach należy uznać, że ubezpieczeniem (m.in. od kradzieży z włamaniem) objęte są ruchomości domowe znajdujące się w samochodzie osobowym (łącznie z przyczepą) krytym i zamkniętym na klucz również w takim wypadku, gdy samochód ten znajduje się w jakimkolwiek garażu na obszarze kraju.Należy jednak podnieść, że ubezpieczeniem tym nie są objęte wszystkie ruchomości domowe wymienione w § 3. Zgodnie bowiem z § 5 ust. 2 w pomieszczeniach określonych w ust. 1 pkt 2-7 (czyli poza mieszkaniem) nie są objęte ubezpieczeniem wymienione tam ruchomości, jeżeli zaś chodzi ponadto o samochody i garaże - nie są także objęte ubezpieczeniem części samochodowe, za które uważa się zarówno przedmioty i urządzenia, w jakie samochód jest wyposażony przy produkcji seryjnej, jak i wchodzące w skład wyposażenia dodatkowego.Dlatego też przy udzielaniu odpowiedzi na postawione pytanie należało podkreślić, że gdy chodzi o ruchomości znajdujące się w samochodzie, nie podlegają ubezpieczeniu przedmioty wymienione w § 5 ust. 2. Odrębna jest kwestia wykładni pojęcia "części samochodowych", która w sprawie niniejszej jest również sporna. Pytanie prawne nie dotyczy tej kwestii i będzie ona oceniana przez Sąd Wojewódzki przy merytorycznym rozpoznaniu sprawy.Z tych wszystkich przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi wskazanej w sentencji uchwały.