III CZP 57/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: W. Kuryłowicz, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Alojzego S. o dział spadku po Marii S., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 3 kwietnia 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. LIX przep. wprow. k.c. stanowi podstawę do zmiany wydanego pod rządem ustawy z dnia 29.VI.1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 28, poz. 168) prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku obejmującego gospodarstwo rolne, jeżeli pozostaje ono wprawdzie w sprzeczności z art. LV i LVI przep. wprow. k.c., jednakże pozostawało w sprzeczności również z identycznymi z nimi - w zakresie będącym podstawą rozstrzygnięcia - przepisami ustawy z dnia 29.VI.1963 r., bądź też czy sprzeczność taka mogła być usunięta tylko w drodze zaskarżenia postanowienia zwykłym środkiem odwoławczym albo w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku (art. 679 k.p.c.)?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Jeżeli przed dniem wejścia w życie przepisów kodeksu cywilnego dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych wydano postanowienie stwierdzające nabycie spadku, obejmującego gospodarstwo rolne, na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia, to istnienie testamentu nie uzasadnia zmiany tego postanowienia w trybie art. LIX przep. wpr. k.c. Uzasadnienie faktyczneSprawa ważności wydanych przed dniem 5 lipca 1963 r. postanowień o stwierdzenie praw do spadku została unormowana w art. LVIII przep. wprow. k.c. W przepisie tym chodzi o sytuacje, kiedy przed dniem 5 lipca 1963 r., a więc przed wejściem w życie ustawy z dnia 29.VI.1963 r. o ograniczeniu podziału gospodarstw rolnych, zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu praw do spadku, w którego skład wchodzi gospodarstwo rolne. Postanowienie takie traci moc w stosunku do gospodarstwa rolnego i musi być uzupełnione przez wymienienie spadkobierców, którzy zachowali według nowych przepisów prawo do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Odpowiednikiem art. LVIII przep. wprow. k.c. jest - jeśli chodzi o postępowanie - art. XX § 1 przep. wprow. k.p.c.Natomiast, jak wynika z literalnej treści art. LIX przep. wpr. k.c., przepis ten normuje sytuację, gdy przed wejściem w życie przepisów kodeksu dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych, a więc przed 17.V.1964 r., zostało wprawdzie wydane postanowienie stwierdzające również prawa do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, jednakże udziały spadkobierców w gospodarstwie rolnym, określone w tym postanowieniu, są sprzeczne z zasadami wyrażonymi w art. LV i LVI przep. wprow. k.c.Powołany przepis art. LIX ma więc na celu ujednolicenie uprawnień do dziedziczenia gospodarstwa rolnego w ramach przepisów kodeksu cywilnego, co jest zrozumiałe, skoro zasady wprowadzone po raz pierwszy przez ustawodawcę w zakresie dziedziczenia gospodarstw rolnych w ustawie z dnia 29.VI.1963 r., która zresztą obowiązywała przez krótki czas, znalazły nieco odmienne uregulowanie w przepisach kodeksu cywilnego. Dotyczy to w szczególności kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Cel przepisu wynika więc wyraźnie z jego treści oraz zestawienia go z treścią art. LVIII przep. wpr. k.c.Nie jest natomiast celem tego przepisu możliwość zmiany wydanych na tle przepisów ustawy z dnia 23.VI.1963 r. postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku gospodarstwa rolnego, jeżeli treść takich postanowień prowadzi do wyników zbieżnych z tymi, jakie wynikają z zestawienia zasad określonych w art. LV i LVI przep. wpr. k.c.Nie można również, opierając się na art. LIX przep. wpr. k.c., żądać zmiany wydanego przed wejściem w życie przepisów kodeksu cywilnego, dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych, postanowienia z tej przyczyny, że postanowienie to stwierdza ustawowy porządek dziedziczenia, gdy tymczasem należało stwierdzić prawa do spadku na podstawie testamentu. Sytuacja taka nie mieści się bowiem w dyspozycji art. LIX przep. wpr. k.c. Chodzi tutaj nie o to, że kto inny powinien - stosownie do art. LV i LVI przep. wpr. kc. - dziedziczyć gospodarstwo rolne lub dziedziczyć w innym rozmiarze, lecz o zupełnie odmienną sytuację faktyczną. Zmiana takiego postanowienia mogłaby nastąpić bądź to w drodze zaskarżenia go rewizją, bądź też - po uprawomocnieniu się postanowienia stwierdzającego prawa do dziedziczenia gospodarstwa rolnego - na podstawie ustawy w trybie art. 679 k.p.c., bądź wreszcie w razie zaskarżenia takiego postanowienia rewizją nadzwyczajną.Z tych względów na przedstawione zagadnienie prawne udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.