III CZP 88/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN D. Dmowski (sprawozdawca).Sędziowie SN: K. Kołakowski, M. Sychowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Andrzeja L. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 28 lipca 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy członek spółdzielni mieszkaniowej, któremu przysługuje własnościowe prawo do lokalu na warunkach kredytowych, może domagać się od spółdzielni zasądzenia należności stanowiącej równowartość kosztów niezbędnych do usunięcia usterek w przydzielonym mu lokalu, celem doprowadzenia go do takiego stanu, w jakim powinien być oddany, jeżeli suma wpłaconej części wkładu i rat kredytowych przekroczyła te koszty?"podjął następującą uchwałę:Członek spółdzielni mieszkaniowej, któremu przydzielono lokal mieszkalny z usterkami, może domagać się nakazania spółdzielni, by usunęła usterki, nie może natomiast żądać wprost zasądzenia od spółdzielni na jego rzecz kwoty stanowiącej równowartość kosztów niezbędnych do usunięcia usterek i doprowadzenia lokalu do stanu, w jakim powinien być oddany. Uzasadnienie faktycznePowód Andrzej L. domagał się zasądzenia od pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w K. między innymi kwoty 450.000 zł z odsetkami i kosztami procesu tytułem równowartości kosztów usunięcia usterek w przydzielonym mu mieszkaniu. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie po ustaleniu, że powód przyjął lokal do indywidualnego wykończenia we własnym zakresie, z wadliwie wykonaną wylewką (z wadliwym podłożem) i że usterki tej dotychczas nie usunął, wyrokiem z dnia 1 lutego 1989 r. oddalił powództwo w tym zakresie, uznając je za nieuzasadnione. Wyraził przy tym pogląd, że "roszczenie to nie wynika z odpowiedzialności inwestora - wykonawcy (strony pozwanej) w ramach gwarancji czy rękojmi za wady z tytułu ogólnych zasad odpowiedzialności zobowiązaniowej i jest co najmniej przedwczesne (art. 471 k.c. czy art. 491 § 1 k.c.), gdyż powód nie poniósł żadnej szkody, która uzasadniałaby ustalenie odszkodowania (wada czy usterka nie jest pojęciem tożsamym ze szkodą), jak również nie uzyskał upoważnienia do wykonania zastępczego (art. 480 § 1 k.c.)".Sąd Wojewódzki rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda powziął przytoczoną w sentencji uchwały wątpliwość, którą w postaci zagadnienia prawnego przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu postanowienia wysunął sugestię, czy nie byłoby możliwe zastosowanie w drodze analogii artykułu 637 § 2 k.c. i obniżenie wkładu, który już został przez powoda wniesiony w kwocie 1.110.917 zł, przez zasądzenie powodowi sumy niezbędnej do usunięcia usterek, która to suma jest znacznie niższa od wpłaconej przez powoda spółdzielni na poczet wkładu budowlanego. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przedmiotem działalności spółdzielni mieszkaniowej - jak to wynika jednoznacznie z art. 204 § 1 prawa spółdzielczego - jest zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin. Powyższe unormowanie ogólne w zestawieniu z unormowaniami zawartymi w art. 208 § 1 i 213 § 1 prawa spółdzielczego określa prawa i obowiązki spółdzielni mieszkaniowej i członka takiej spółdzielni wynikające ze stosunku członkostwa. Do podstawowych obowiązków zaliczyć należy: po stronie członka - uiszczenie wkładu mieszkaniowego lub budowlanego, zaś po stronie spółdzielni mieszkaniowej - przydzielenie członkowi do używania lokalu mieszkalnego odpowiadającego wysokości wkładu i innym kryterium określonym w statucie. Oczywiste jest przy tym, chociażby z uwagi na cel, jakiemu przydzielony lokal mieszkalny ma służyć, że niezależnie od unormowań statutowych powinien on nadawać się do zamieszkania, czyli nie mieć wad uniemożliwiających, a nawet utrudniających korzystanie z niego. W praktyce jednak występują wciąż liczne przypadki, znajdujące odbicie również w procesach sądowych, niesolidnego budownictwa mieszkaniowego; przypadki oddawania przez przedsiębiorstwa budowlane i przyjmowania przez spółdzielnie mieszkaniowe budynków i znajdujących się w tych budynkach mieszkań z usterkami. Sprawa niniejsza jest jedną z wielu już spraw rozpoznawanych w Sądzie Najwyższym, w której wystąpił problem obowiązków spółdzielni mieszkaniowej i uprawnień członka spółdzielni, któremu przydzielony został lokal mieszkalny z usterkami, na zasadzie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu. Poza sprawami, których orzeczenia wymienił Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego zagadnienie prawne, tj. II CR 500/79 (OSNCP 1980, z. 9, poz. 165) i IV CR 154/82 (OSNCP 1983, z. 1, poz. 13), problemem skutków przydzielenia lokalu z wadami (usterkami) Sąd Najwyższy zajmował się szerzej w sprawie I CR 150/85 (wyrok z dnia 27 maja 1985 r., OSNCP 1986, z. 6, poz. 100), w której podobnie jak w sprawie niniejszej członek domagał się od spółdzielni mieszkaniowej sumy równej kosztom usunięcia usterek. We wszystkich sprawach Sąd Najwyższy zajmował jednakowe stanowisko, a mianowicie, że członkowie spółdzielni mieszkaniowej, któremu przydzielono lokal z usterkami dającymi się usunąć, przysługuje przede wszystkim prawo domagania się ich usunięcia. Powyższe trafne stanowisko skład Sądu Najwyższego rozpoznający sprawę niniejszą w pełni podziela. Szczególny rodzaj umowy zawieranej między członkiem spółdzielni mieszkaniowej i spółdzielnią oraz rodzaj stosunku łączącego strony tego rodzaju umowy dają podstawę do takiej jej wykładni w ramach art. 65 k.c., iż w razie otrzymania przez członka lokalu mieszkalnego z usterkami dającymi się usunąć przysługuje mu w pierwszej kolejności uprawnienie do żądania ich usunięcia, a w razie nieusunięcia w terminie - upoważnienie do dokonania tej czynności na koszt spółdzielni. Taka wykładnia umowy o członkostwo spółdzielni mieszkaniowej i następnie o przydział lokalu najbardziej odpowiada uzasadnionym interesom obu stron oraz celom i zadaniom, jakim - zgodnie z powołanymi przepisami prawa spółdzielczego - mają służyć spółdzielni mieszkaniowej.Zdaniem Sądu Najwyższego, trafne jest stanowisko Sądu Rejonowego, wyrażone w uzasadnieniu wyroku oddalającego żądanie sumy pieniężnej stanowiącej równowartość kosztów usunięcia usterek, co do braku podstawy prawnej do uwzględnienia takiego żądania. Podstawy takiej nie można dopatrzyć się, o czym wyżej, w treści umowy wiążącej strony. Nie może jej też stanowić, wbrew sugestii wysuwanej przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu postanowienia przedstawiającego zagadnienie prawne, art. 637 § 2 k.c. Pomijając bowiem kwestię zasadniczą, brak podstaw do przyjęcia, że strony wiązała umowa o dzieło (dla zastosowania tego przepisu w drodze analogii wymaganie to nie musiałoby być spełnione), nie można nie uwzględniać treści § 1 art. 637 k.c., który jako zasadę przewiduje prawo żądania usunięcia wad, a więc i usterek.Dopuszczenie możliwości odpowiedniego zastosowania w drodze analogii art. 637 § 2 k.c. także nie dawałoby podstaw do zasądzenia powodowi sumy przedstawiającej równowartość kosztów usunięcia usterek, lecz co najwyżej podstawę do żądania obniżenia wysokości wkładu budowlanego, którego powód nie uiścił dotychczas w całości, lecz jedynie w części. Przy stosowaniu tego przepisu nie można by też było, z uwagi na wzajemny stosunek łączący wszystkich członków spółdzielni ze spółdzielnią i z uwagi na bezwynikową w sensie ekonomicznym działalność spółdzielni mieszkaniowych (nie są one nastawione na osiąganie zysków), nie widzieć tego, że spółdzielnia musiałaby zasądzoną sumą obciążyć pozostałych członków spółdzielni w tym również tych, którzy także otrzymali lokale mieszkalne z usterkami. I w takim zatem wypadku sąd rozpoznający sprawę musiałby mieć na względzie pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1985 r., że warunkiem obniżenia wkładu budowlanego w związku z występującymi w lokalu mieszkalnym usterkami jest ustalenie, iż chodzi o usterki nie dające się usunąć lub których usunięcie połączone jest z nadmiernymi kosztami, które uniemożliwiają normalne korzystanie z mieszkania lub trwale obniżają jego podstawowe walory użytkowe, zaś wysokość wkładu budowlanego, jaki ma wnieść członek otrzymujący mieszkanie z usterkami, odbiega w sposób istotny od wysokości wkładu, obliczonej przy uwzględnieniu kosztów budowy odpowiadających faktycznej wartości wykonanych prac. Zdaniem składu orzekającego, w sprawie niniejszej mogłaby w takim wypadku wchodzić w grę wartość prac ustalona według cen aktualnych w chwili orzekania. Z powyższych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę przytoczoną w sentencji.