III CZP 91/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Łysakowski.Sędziowie SN: T. Bielecki (sprawozdawca), W. Skierkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii F. przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Handlu Wewnętrznego - Oddział w Z. o eksmisję z lokalu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 21 września 1989 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy uprawnienie wynikające z decyzji administracyjnej do zajmowania lokalu użytkowego przechodzi w czasie obowiązywania ustawy o szczególnym trybie najmu lokali, przy reorganizacji dotychczasowego najemcy na powstałe w wyniku tejże reorganizacji przedsiębiorstwo w drodze zwykłego następstwa, czy też to przedsiębiorstwo w przypadku żądania jego eksmisji z przyjętego lokalu może skutecznie powoływać się na ochronę przewidzianą w art. 165 pkt 1 w związku z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.) tylko wówczas, gdy uzyskało nową decyzję administracyjną o przydziale tegoż lokalu?"podjął następującą uchwałę:Uprawnienia wynikające z decyzji administracyjnej o przydziale do zajmowanego lokalu użytkowego przechodzą - w razie reorganizacji przedsiębiorstwa najemcy - na przedsiębiorstwo powstałe w wyniku tej reorganizacji. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego sprawy. Powódka, będąca współwłaścicielem i administratorką nieruchomości położonej przy ul. (...) nr (...) w Z., w której mieści się lokal użytkowy, wystąpiła przeciwko Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Handlu Wewnętrznego w N. S. - Oddział w Z. o orzeczenie eksmisji z tego lokalu. W pozwie przytoczyła, że w dniu 3 marca 1988 r. zawarła ze stroną pozwaną umowę, której przedmiotem był najem - na czas nie oznaczony - 3 pomieszczeń użytkowych (handlowo-sklepowych) o pow. 433 m2, położonych w budynku przy ul. (...) nr (...) w Z. W dniu 30 grudnia 1988 r. umowę tę wypowiedziała ze skutkiem na dzień 31 marca 1989 r. Po upływie terminu wypowiedzenia pozwana nie opuściła wynajętego lokalu i korzysta z niego nadal bez tytułu prawnego. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Zarzuciła, że wypowiedzenie umowy jest bezskuteczne, ponieważ jej poprzednicy prawni zajmowali ten lokal od dnia 21 kwietnia 1951 r. na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, wydanej - przez ówczesne Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. Miejskiemu Przedsiębiorstwu Handlu Detalicznego w Z. Chronią ją przeto postanowienia stosownych przepisów prawa lokalowego. Wyrokiem z dnia 9 czerwca 1989 r. Sąd Rejonowy w Z. oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że w Z. obowiązywała publiczna gospodarka lokalami - od dnia 1 sierpnia 1974 r., szczególny tryb najmu lokali - od dnia 23 grudnia 1950 r. do dnia 14 czerwca 1988 r. W dniu 21 kwietnia 1951 r. sporny lokal sklepowy został przydzielony - przez właściwą władzę administracyjną - Miejskiemu Przedsiębiorstwu Handlu Detalicznego w Z. W związku z reorganizacją sporny lokal z dniem 1 kwietnia 1973 r. przeszedł "pod zarząd" Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi w K. podległego Centrali w Ł. Po utworzeniu (zarządzeniem nr 55 Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 9 czerwca 1976 r.) - w ramach reorganizacji handlu - Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w N. S. - lokal ten (z dniem 1 lipca 1976 r.) został przekazany stronie pozwanej, w którym prowadzi ona - po dziś dzień - sklep papierniczy. Strona pozwana więc jest następcą prawnym Miejskiego Przedsiębiorstwa Handlu Detalicznego w Z., które lokal ten uzyskało na podstawie przydziału - ma zatem tytuł prawny do jego zajmowania. Wyrok ten zaskarżyła powódka. W rewizji wyraziła pogląd, że strona pozwana nie może być uważana za następcę prawnego - najpierw MHD, a później Centrali w Ł., gdyż uchwała nr 103 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. (R. M. 120-95/76), na podstawie której utworzona została Centrala Państwowego Handlu Wewnętrznego, oraz wydane - w jej wykonaniu - zarządzenie nr 55 Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług (MHWiU) z dnia 9 czerwca 1976 r. - w sprawie utworzenia Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w N. S. - nie stanowią po temu dostatecznej podstawy prawnej. Pozwanej zatem nie może przysługiwać ochrona, wynikająca z przepisów prawa lokalowego - w szczególności z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.). W uzasadnieniu przedstawionego pytania prawnego Sąd Wojewódzki - zdaje się opowiadać za poglądem, że skoro w wyniku reorganizacji handlu - zamiast dotychczasowego przedsiębiorstwa i na jego "bazie" majątkowej - powstało nowe przedsiębiorstwo handlowe, które przejmuje wszelkie prawa przedsiębiorstwa "zlikwidowanego" najemcy, to tym samym przejmuje ono prawa i obowiązki wynikające ze stosunku najmu, powstałego z decyzji administracyjnej o przydziale, na rzecz tego najemcy. Aktualny "użytkownik" lokalu więc nie ma obowiązku uzyskania - na swoją rzecz - "nowej" decyzji administracyjnej o przydziale przyjętego w drodze reorganizacji, lokalu użytkowego. Takie stanowisko, zaznacza Sąd Wojewódzki, jest "uznane" i akceptowane przez właściwe w sprawach lokalowych organy administracji państwowej województwa (...).Uzasadnienie prawneRozstrzygając przedstawione zagadnienie prawne - jak w sentencji uchwały - Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Niesporne jest w sprawie, że uchwałą nr 103 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. (nr RM 120-95/76), podjętą na podstawie art. 19 i 25 dekretu o przedsiębiorstwach państwowych (jedn. tekst: Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111), utworzona została Centrala Państwowego Handlu Wewnętrznego z siedzibą w W., w drodze połączenia szeregu central handlowych, w tym również Centrali Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi w Ł. Sklep papierniczy nr 28 w Z. wchodził - najpierw w skład Przedsiębiorstwa Miejskiego Handlu Detalicznego w Z., a po reorganizacji handlu w 1973 r. stanowił placówkę Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi w K., podległego wspomnianej Centrali w Ł.Utworzona zaś w 1976 r. - z mocy powołanej uchwały nr 103 Rady Ministrów - Centrala przejęła majątek oraz prawa i obowiązki połączonych jednostek organizacyjnych, wymienionych w § 1 (§ 9 uchwały). Na bazie majątku Centrali Państwowego Handlu Wewnętrznego - Minister Handlu Wewnętrznego i Usług zarządzeniem nr 55 z dnia 9 czerwca 1976 r. (OR-II-O 133/76) utworzył z dniem 1 lipca 1976 r. Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Handlu Wewnętrznego w N. S., w skład którego wchodzi sklep papierniczy, zlokalizowany w Z. przy ul. (...). Z treści zatem przytoczonych aktów prawnych i okoliczności faktycznych sprawy wynika, że pozwane przedsiębiorstwo powstało przez połączenie agend terenowych niektórych central handlowych, wymienionych w § 1 uchwały nr 103/76 Rady Ministrów z dnia 21 maja 1976 r. - w tym i Przedsiębiorstwa Handlu Artykułami Papierniczymi i Sportowymi w K., które w 1973 r. przejęło majątek oraz prawa i obowiązki Miejskiego Przedsiębiorstwa Handlu Detalicznego w Z. w odniesieniu do sklepu papierniczego przy ul. (...) w tym mieście. Wykładnia logiczna i funkcjonalna wskazanych przepisów pozwala uznać, że utworzone w drodze reorganizacji (połączenia) pozwane Przedsiębiorstwo przejęło również uprawnienia do lokalu użytkowego, wynikające z decyzji administracyjnej o przydziale; oznacza to, że nie musi ono uzyskać nowej decyzji o przydziale, w procesie zaś o eksmisję z "przejętego" lokalu może się powoływać na ochronę przewidzianą w przepisach art. 45 ust. 1 w związku z art. 69 ust. 1 prawa lokalowego. Analiza przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. - prawo lokalowe (jedn. tekst: Dz. U. z 1987 r. Nr 30, poz. 165 ze zm.) nie prowadzi do odmiennych wniosków. Nie da się bowiem na podstawie tych przepisów przyjąć, że w wypadku utworzenia przedsiębiorstwa - w wyniku połączenia dotychczasowych przedsiębiorstw - traci moc decyzja administracyjna o przydziale, wydana wcześniej na rzecz jednego z łączonych podmiotów. Połączenie ze względu na swą istotę nie oznacza też, że podmiot, któremu przysługiwał dotychczas tytuł do lokalu użytkowego z aktu administracyjnego o przydziale, zrzeka się wskutek tego zdarzenia (połączenie) uprawnień płynących z tego aktu (por. zwłaszcza arg. z art. 10 ust. 1, art. 27 ust. 1, art. 36 ust. 2, art. 40 ust. 7, art. 49 ust. 1, art. 50 i 60 ust. 1 prawa lokalowego). Gdyby w drodze reorganizacji - o jaką chodzi w sprawie - utworzony nowy podmiot miał obowiązek uzyskania decyzji o przydziale lokalu użytkowego, zajmowanego przez jednego z dotychczasowych łączonych podmiotów - na podstawie takiej decyzji - to ustawodawca postanowiłby o tym. Skoro zaś tak nie postąpił, to uznał, że utworzony - przez połączenie - nowy podmiot nie ma obowiązku uzyskania decyzji o przydziale, gdy taki przydział ma już jeden z połączonych podmiotów. Uzyskanie "nowej" decyzji jest natomiast wymagane w razie przekazania lokalu użytkowego (podlegającego szczególnemu trybowi najmu) między jednostkami gospodarki uspołecznionej - w drodze zamiany (por. uchwałę SN z dnia 20 października 1989 r. III CZP 89/89).Z wymienionych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak w sentencji uchwały.