III K 646/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Kafarski (sprawozdawca). Sędziowie: A. Bachrach, Fr. Korzeń. Prokurator: L. Chmielewski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa G., oskarżonego z art. 23 § 1 k.k. w zw. z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 14 września 1956 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i oskarżonego Józefa G. uznał za winnego, że działając pod wpływem silnego wzruszenia w zamiarze pozbawienia życia uderzył kilkakrotnie nożem kuchennym w okolicę klatki piersiowej, skroni, brzucha i lewego pośladka swą byłą żonę Anielę G., lecz zamierzonego celu nie osiągnął, gdyż przeszkodzili mu sąsiedzi, i za ten czyn na podstawie art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 2 k.k. skazał oskarżonego Józefa G. na pięć lat więzienia.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 14 września 1956 r. oskarżony Józef G. został uznany za winnego, że w zamiarze pozbawienia życia uderzył kilkakrotnie nożem kuchennym w okolice klatki piersiowej, skroni, brzucha i lewego pośladka swą byłą żonę Anielę G., lecz zamierzonego celu nie osiągnął, gdyż został powstrzymany przez sąsiadów, i za ten czyn na podstawie art. 23 § 1 k.k. w związku z art. 225 § 1 k.k. został skazany na osiem lat więzienia oraz na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat pięciu. Wyrok ten zaskarżył oskarżony, zarzucając w rewizji:1.błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych za podstawę wyroku, która doprowadziła do przypisania oskarżonemu usiłowania dokonania zabójstwa, gdy zgodnie z jego wyjaśnieniami należało przyjąć, że działał on w zamiarze zadania żonie lekkiego uszkodzenia ciała,2.obrazę art. 111 i 117 k.p.k. przez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodu z opinii biegłych psychiatrów,3.błędną ocenę okoliczności faktycznych przez ustalenie, że oskarżony nie działał w stanie silnego wzruszenia psychicznego w rozumieniu art. 225 § 2 k.k.,4.wymierzenie oskarżonemu kary nadmiernie surowej.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku, uznanie oskarżonego za winnego popełnienia występku określonego w art. 237 § 1 k.k. i wymierzenie mu odpowiedniej kary lub o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny.I.Oskarżony przed zadaniem ciosów swej b. żonie Anieli G. powiedział do niej: "przeżegnaj się, zmów pacierz, ostatnia twoja godzina", a następnie gdy nadbiegła na jej ratunek Władysława T., odchodząc od pokrzywdzonej oświadczył, że Anieli G. już nic nie trzeba, że on "już z nią skończył". Te zeznania stanowiły wystarczającą podstawę do przypisania oskarżonemu zamiaru dokonania zabójstwa i odrzucenia jako niewiarogodnych jego wyjaśnień, że zamierzał jedynie spowodować u pokrzywdzonej uszkodzenie ciała.II.Rewizja oskarżonego, formułując zarzut obrazy art. 111 i 117 k.p.k., uzasadnia go tym, że z zeznań świadków Władysławy i Stanisława T., Heleny P. i M. wynika, iż oskarżony działał w stanie silnego wzruszenia psychicznego, a zatem konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych psychiatrów dla ustalenia, że stan tego wzruszenia doprowadził do tego, iż możność pokierowania przez oskarżonego swoim postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona (art. 18 § 1 k.k.). Ten pogląd prawny jest błędny. Obowiązek określony w art. 117 § 1 k.p.k. poddania badaniu przez biegłych psychiatrów sprawcy czynu zabronionego pod groźbą kary istnieje wówczas, gdy zaburzenia życia psychicznego sprawcy mają charakter patologiczny, natomiast badanie takie nie jest konieczne dla ustalenia, czy sprawca działał w stanie silnego wzruszenia, o którym mowa w art. 225 § 2 k.k., gdyż wzruszenie takie stanowi jedynie afekt fizjologiczny.Oceny, czy sprawca dokonał zabójstwa pod wpływem silnego wzruszenia, dokonuje z reguły sam sąd na podstawie wniosków wyciągniętych z zachowania się sprawcy przed, w czasie i po dokonaniu zabójstwa.Również błędny jest pogląd rewizji, że w wypadku dokonania zabójstwa pod wpływem silnego wzruszenia możliwe jest zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 18 § 1 k.k. po ustaleniu, że stopień tego wzruszenia ze względu na jego natężenie spowodował, iż sprawca w chwili dokonania zabójstwa miał w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swym postępowaniem. Błędność tego poglądu wynika z tego, że art. 18 § 1 k.k., tak samo jak art. 17 § 1 k.k., ma na względzie patologiczny stan psychiczny. W tych warunkach zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. 18 § 1 k.k. za przestępstwo określone w art. 225 § 2 k.k. mogłoby zastąpić tylko w tym wypadku, gdyby sprawca popełnienia zabójstwa miał z przyczyn natury patologicznej w chwili jego dokonania ograniczoną w znacznym stopniu zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania postępowaniem, a nadto gdyby zabójstwa tego dokonał pod wpływem silnego wzruszenia.III.Natomiast zarzut rewizji oskarżonego, że czyn popełniony przez niego należało zakwalifikować z art. 23 § 1 k.k. w związku. z art. 225 § 2 k.k., jest zasadny.Ustalając stan faktyczny, Sąd Wojewódzki uznał wyjaśnienia oskarżonego co do motywów usiłowanego zabójstwa za niewiarygodne dlatego, że stały one w sprzeczności z zeznaniami jego byłej żony. Stanowisko to jest niesłuszne, gdyż uznanie tych wyjaśnień za niewiarygodne prowadziłoby do konieczności dokonania ustalenia, że oskarżony usiłował dokonać zabójstwa żony bez żadnych przyczyn. Tego rodzaju ustalenie byłoby możliwe w tym wypadku, gdyby oskarżony był anormalny pod względem psychicznym, a tę ewentualność wyłączyli w sposób stanowczy biegli psychiatrzy, którzy dokonali badania oskarżonego w toku śledztwa, wskazując jedynie, że oskarżony działał w stanie "silnego afektu".Ponadto za prawdziwością wyjaśnień oskarżonego przemawiają zeznania jego byłej żony o przebiegu wydarzeń w przeddzień usiłowania dokonania zabójstwa, gdyż różnią się one od wyjaśnień oskarżonego tylko w części przedstawiającej zachowanie się jej w stosunku do Jerzego J., gdy przebywali w zamkniętym pokoju. Zaprzeczenie pokrzywdzonej, by odbywała wówczas stosunek z Jerzym J. jest zrozumiałe, bo nie chciała siebie przedstawić w ujemnym świetle. Za prawdziwością tego wniosku przemawiają również zeznania świadka P., która stwierdziła, że ów mężczyzna odwiedzał pokrzywdzoną w czasie nieobecności oskarżonego, a nadto że obecnie z nią zamieszkuje.Opierając się na wyjaśnieniach oskarżonego, należy stwierdzić, że oskarżony usiłował dokonać zabójstwa swej byłej żony, z którą mimo rozwodu nadal współżył, na tle zazdrości, jaka zrodziła się u niego w związku z jej stosunkiem do Jerzego J. Oskarżony w przeddzień zabójstwa wywołał z Jerzym J. awanturę w tramwaju w związku z tym, że Jerzy J. wraz z byłą żoną oskarżonego udawali się wspólnie do kina. Następnie oskarżony podglądał przez okno pokrzywdzoną i Jerzego J., gdy zamknęli się w jej pokoju, i widział ich wówczas, jak odbywali stosunek. Oskarżony za wszelką cenę usiłował utrzymać swój związek z byłą żoną. Na tle opisanym wyżej następnego dnia usiłował dokonać jej zabójstwa w takich warunkach, że nie miał najmniejszych szans uniknięcia odpowiedzialności. Te wszystkie okoliczności pozwalają przyjąć (nie jest tu również bez znaczenia opinia biegłych psychiatrów, że oskarżony działał w stanie "silnego afektu"), że oskarżony dopuścił się usiłowania zabójstwa pod wpływem silnego wzruszenia, a więc w takim stanie psychicznym, w którym procesy emocjonalne zyskały przewagę nad intelektem, wskutek czego oskarżony działał pod wpływem dominujących emocji przy wyraźnym ograniczeniu kontrolującej działalności rozumu, zatem czyn jego należało zakwalifikować jako przestępstwo z art. 225 § 2 k.k. Okoliczność, że oskarżony działał pod wpływem zazdrości, nie wyłącza możliwości zakwalifikowania jego czynu z tego przepisu, gdyż zabójstwo dokonane pod wpływem silnego wzruszenia powinno być kwalifikowane z art. 225 § 2 k.k. niezależnie od rodzaju uczucia, które doprowadziło do wybuchu afektu, albowiem przepis art. 225 § 2 k.k. nie wprowadza pod tym względem żadnych ograniczeń. W tych warunkach rodzaj uczucia (zazdrość, gniew, rozpacz) stanowi jedynie okoliczność mogącą mieć wpływ na wymiar kary.IV.Uwzględniając okoliczności podniesione w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego, Sąd Najwyższy uznał za słuszne wymierzyć oskarżonemu karę orzeczoną w sentencji.