III K 740/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Kubec.Sędziowie: A. Żylewicz, W. Dąbrowski (sprawozdawca).Prokurator Generalnej Prokuratury: J. Sztumpf.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Krystyny P., Alfonsa Z., Zygfryda S. i Haliny S., oskarżonych z art. 262 § 2, 269 i 286 § 1 i 2 k.k. oraz art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu założonych przez prokuratora rewizji co do Krystyny P., Alfonsa Z. i Zygfrydy S., oraz przez oskarżonych Krystynę P., Alfonsa Z. i Halinę S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 1 marca 1962 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 384 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.1) uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonej Haliny S. i uniewinnił ją od popełnienia zarzuconego czynu (...); 2) zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej Alfonsa Z. w ten sposób, że wymierzoną mu karę podwyższył z jednego roku i sześciu miesięcy więzienia do dwóch lat i sześciu miesięcy więzienia; 3) utrzymał tenże wyrok w mocy co do Krystyny P. i Zygfryda S. (...).I. Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 1 marca 1962 r.A. skazał:1) Krystynę P.:a) na podstawie art. 286 § 1 k.k. - na karę 9 miesięcy więzienia za to, że w czasie od maja 1960 r. do końca grudnia 1960 r. w D., jako kierownik sklepu Nr 3 należącego do Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w K., działała na szkodą tejże Spółdzielni przez to, iż przekraczając swe uprawnienia, sprzedawała towary nie tylko za gotówkę, lecz również na kredyt, a nadto nie dopełniając obowiązku dokładnego kontrolowania zgodności i prawidłowości każdej dostawy towarów, nie zawsze sprawdzała ilość bądź wagę oraz jakość przyjmowanych do sklepu towarów, wskutek czego przyczyniła się do powstania w wymienionym sklepie niedoboru w wysokości około 7.000 zł, orazb) na podstawie art. 286 § 2 k.k. - na karę 1 roku i 8 miesięcy więzienia za to, że w czasie od maja 1960 r., do połowy grudnia 1960 r. w D., jako kierownik wymienionego wyżej sklepu Nr 3, przekraczając swą władzę, przekazywała z tegoż sklepu, z powierzonego jej mienia społecznego, do prowadzonego przez jej ojca, Alfonsa Z., kiosku Nr 73 PSS w P. - przed każdą mającą być przeprowadzoną w nim inwenturą - gotówkę z utargów dziennych i różne towary bez jakiejkolwiek dokumentacji, lecz z zastrzeżeniem ich zwrotu po zakończonej inwenturze, aby w ten sposób ukryć powstały i narastający w tym kiosku niedobór i tym samym uniemożliwić swemu ojcu uniknięcie odpowiedzialności materialnej i karnej za spowodowanie tego niedoboru, przez co działała systematycznie na szkodę Gminnej Spółdzielni w K. a zarazem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz osobistej przez Alfonsa Z.Jako karę łączną Sąd wymierzył oskarżonej Krystynie P.- 2 lata więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 17 stycznia 1961 r. do dnia 1 marca 1962 r.;2) Alfonsa Z.:na podstawie art. 269 k.k. - na karę 1 roku i 6 miesięcy więzienia za to, że w czasie od 8 marca 1960 r. do 16 grudnia 1960 r. w P., zajmując się na podstawie umowy agencyjnej prowadzeniem kiosku Nr 73 Powszechnej Spółdzielni Spożywców w P., działał na szkodę tejże Spółdzielni w ten sposób, że systematycznie sprzedawał towary na kredyt oraz nie troszczył się należycie o zabezpieczenie zapłaty i o ściągnięcie powstałych z tego tytułu należności, wskutek czego przyczynił się do powstania w powierzonym mu kiosku znacznego niedoboru (przekraczającego w dniu 16 grudnia 1960 r. 66.000 zł), który systematycznie - z pomocą swej córki Krystyny - ukrywał przez sprowadzenie do kiosku, bezpośrednio przed każdą inwenturą, obcych towarów i pożyczonych pieniędzy;3) Halinę S.:na podstawie art. 262 § 2 k.k. - na karę 1 miesiąca aresztu, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat, za to, że w czerwcu 1961 r. w K. przywłaszczyła sobie kwotę 200 zł otrzymaną w listopadzie 1960 r. od Krystyny P. na zapłacenie rachunku za rozmowy telefoniczne;B) uniewinnił:4) oskarżonego Zygfryda S. od dokonania zarzucanych mu przestępstw polegających na tym:a) że w okresie od maja do końca grudnia 1960 r. w K., jako prezes Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", przekraczał swe uprawnienia ze szkodą dla interesu publicznego przez to, iż informował kierowniczkę sklepu Nr 3 GS "Samopomoc Chłopska" w D. Krystynę P. o mających nastąpić remanentach, wskutek czego umożliwił jej dokonywanie przerzutów różnych towarów do sklepu z kiosku PSS jej ojca w P. i z innych niewiadomych źródeł oraz wpłacenie większych utargów w dniach poprzedzających remanent, by w ten sposób ukryć spowodowane przez nią manko powstałe na skutek zabierania przez nią pieniędzy z utargów i towarów, przy czym w listopadzie 1960 r. zabronił inwentaryzatorowi M. przeprowadzenia zaplanowanego remanentu, przesuwając go na grudzień 1960 r., przez co umożliwił dokonanie w dniach 2 i 5 grudnia 1960 r. większych wpłat, a to umożliwiło Krystynie P. ukrycie manka ze szkodą dla Spółdzielni, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 286 § 2 k.k.;b) że w miesiącu czerwcu 1960 r. w tym samym charakterze i miejscu, ze szkodą dla interesu publicznego, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku ponownego przeprowadzenia remanentu w sklepie w D. prowadzonym przez Krystynę P., gdzie ujawniono manko w wysokości około 1.000 zł, przyjął zaś bezkrytycznie oświadczenie Krystyny P., że nie zostały wpisane do inwentarza papierosy "Giewont", i polecił to sprawdzić wiceprezesowi S. bez sporządzenia odpowiedniego protokołu i przyjął za wystarczające jego oświadczenie ustne, gdy w czerwcu 1960 r. Krystyna P. posiadała już papierosy "Giewont" bez pokrycia, co umożliwiało jej dokonywanie przestępstw w późniejszym okresie, przy czym manko to polecił jej spłacić z rzekomej nie spisanej nadwyżki papierosów, tj. popełnienia przestępstwa z art. 286 § 2 k.k.;c) że w lipcu 1960 r., jako prezes GS "Samopomoc Chłopska" w K., nie dopełnił ze szkodą dla interesu publicznego ciążącego na nim obowiązku wyjaśnienia meldunku złożonego przez inwentaryzatora i wręczonego mu osobiście w specjalnym sprawozdaniu dotyczącym dokonania przez Krystynę P. wpłaty w dniu 14 lipca 1960 r. 9.500 zł na dzień 11 lipca 1960 r., gdy utarg częściowy z dnia 11 lipca 1960 r. w kwocie 4.000 zł wpłaciła, a sklep od dnia 12 do 14 lipca 1960 r. włącznie był zamknięty na skutek choroby Krystyny P., która w chwili rozpoczęcia remanentu w dniu 15 lipca 1960 r. po chorobie przedstawiła spisującym resztę utargu z dnia 11 lipca 1960 r. w kwocie 4.665,25 zł, z czego wynikało, że na dzień 11 lipca 1960 r. Krystyna P. dokonała 3 wpłat na ogólną kwotę 18.165 zł, takiego zaś obrotu nigdy nie miała, a kwota 9.500 zł wpłacona przez nią w okresie choroby była kwotą wpłaconą na pokrycie istniejącego manka, przez co działał na szkodę Spółdzielni, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k.;d) że w miesiącu grudniu 1960 r., w tym samym charakterze i miejscu, nie dopełnił ze szkodą dla interesu publicznego ciążącego na nim obowiązku przez to, że mimo zgłoszenia mu przez referentkę finansową o tym, iż utargi w okresie zbliżających się świąt w sklepie w D. maleją, nie starał się tej sprawy wyjaśnić i dopilnować należytej dostawy całej gotówki, wskutek czego umożliwił Krystynie P. przywłaszczenie pieniędzy z kasy sklepu, przez co działał na szkodę Spółdzielni, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 286 § 2 k.k.;e) że we wrześniu 1960 r., w tym samym miejscu i charakterze jak w punkcie I aktu oskarżenia, wyłudził od kierowniczki sklepu Nr 3 w D. Krystyny P. pieniądze w kwocie 18.000 zł pochodzące z utargów sklepowych, rzekomo na potrzeby Spółdzielni, które to pieniądze przywłaszczył sobie na szkodę tej Spółdzielni, tj. popełnienia przestępstwa przewidzianego w art. 2 § 2 ustawy z dn. 18. VI. 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228).II. Od powyższego wyroku założyli rewizję Prokurator Wojewódzki na niekorzyść Krystyny P., Alfonsa Z. i Zygfryda S oraz obrońcy oskarżonych Krystyny P., Alfonsa Z. i Haliny S.1) Prokurator, wnosząc o wymierzenie Krystynie P. i Alfonsowi Z. surowszych kar, zarzucił:- rażącą niewspółmierność kar wymierzonych w zaskarżonym wyroku przez niedostateczne uwzględnienie stopnia szkodliwości społecznej czynów tych oskarżonych, a jeśli chodzi o Zygfryda S., to wnosząc "o uchylenie w tym zakresie powyższego wyroku, uznanie oskarżonego za winnego dokonania zarzuconych mu czynów i wymierzenie mu stosownej kary", zarzucił- błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych w tej mierze za podstawę zaskarżonego wyroku przez ustalenie, że nie było podstaw do uznania winy oskarżonego za udowodnioną, chociaż zebrany materiał dowodowy wskazywał, że wina oskarżonego została wykazana.2) Obrońca oskarżonej Krystyny P. zaskarżył jedynie czyn opisany w punkcie 2 sentencji zaskarżonego wyroku, stanowiący przestępstwo określone w art. 286 § 2 k.k., zarzucając obrazę przepisów prawa procesowego, mianowicie art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a k.p.k., na skutek nierozważenia, że oskarżona "przez dostarczanie ojcu swemu Alfonsowi Z. pieniędzy i towaru zacierała ślady przestępstwa ojca i przerabiała środki dowodowe braków". Z tego powodu obrońca oskarżonej, powołując się na przepis art. 148 § 2 k.k., wniósł o uniewinnienie Krystyny P., ewentualnie - o złagodzenie wymierzonej jej kary z jednoczesnym zastosowaniem warunkowego zawieszenia wykonania kary.3) Obrońca oskarżonego Alfonsa Z. zarzucił rażąco niewspółmierny wymiar kary i wniósł o jej złagodzenie.4) Obrońca oskarżonej Haliny S., wnosząc o uniewinnienie oskarżonej, zarzucił obrazę przepisów prawa procesowego, tj. art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a k.p.k., mającą wpływ na treść zaskarżonego w tej mierze wyroku, przez nierozważenie tych okoliczności ujawnionych na przewodzie sądowym, które wskazywały na to, że oskarżona nie miała zamiaru przywłaszczenia kwoty 200 zł.III. W Sądzie Najwyższym przedstawiciel Prokuratury Generalnej, popierając rewizję Prokuratora Wojewódzkiego z powołaniem się na przepis art. 388 § 4 k.p.k., zmienił wniosek założonej rewizji na niekorzyść Zygfryda S. w ten sposób, że wnosił o uchylenie zaskarżonego w tym zakresie wyroku i przekazanie sprawy Zygfryda S. temu samemu Sądowi do ponownego rozpoznania w innym składzie.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:1. Co do rewizji prokuratora:a) w stosunku do oskarżonej Krystyny P.:Rewizja prokuratora w tej części nie jest zasadna. Wymierzone oskarżonej kary poszczególne, jak również kara łączna nie mogą być uznane za rażąco łagodne, jeśli się zważy, że oskarżona przypisanych jej czynów, a zwłaszcza określonego w art. 286 § 2 k.k., dopuściła się w związku z chęcią dopomożenia swemu ojcu, który będąc agentem Powszechnej Spółdzielni Spożywców spowodował braki w powierzonym mu kiosku. Okoliczność powyższa wskazuje, że stopień napięcia złej woli oskarżonej nie był stosunkowo duży, i dlatego przy uwzględnieniu nienagannej do tego czasu opinii oskarżonej należało przyjąć, że wymierzone jej kary są współmierne do stopnia jej zawinienia;b) w stosunku do oskarżonego Alfonsa Z.:W tej zaś części rewizja prokuratora jest słuszna.Oskarżony Alfons Z., jak to wynika z trafnych ustaleń faktycznych zaskarżonego wyroku, działał na szkodę swego kontrahenta z pełną premedytacją i świadomością, powiększając stopniowo braki do dość dużej kwoty (66.000 zł). Ponadto oskarżony Alfons Z. swymi machinacjami nakłonił córkę swoją Krystynę P., kierowniczkę sklepu w K. do poważnego przestępstwa polegającego na przekazywaniu w okresach spodziewanych inwentur do jego kiosku w P. pieniędzy z utargów dziennych i towarów sklepowych w celu ukrycia powstałych tam braków towarowo-kasowych. Szkodliwość więc społeczna czynu oskarżonego Alfonsa Z. jest dość znaczna i dlatego wymierzona mu kara w wysokości 1 roku i 6 miesięcy, jako niewspółmierna - zdaniem Sądu Najwyższego - do stopnia tej szkodliwości, powinna być podwyższona do wysokości 2 lat i 6 miesięcy więzienia;c) w stosunku do oskarżonego Zygfryda S.:Rewizja prokuratora co do tego oskarżonego nie jest zasadna.Przede wszystkim zauważyć należy, że zachodzi sprzeczność pomiędzy wnioskiem rewizji prokuratora żądającego uchylenia zaskarżonego wyroku co do oskarżonego Zygfryda S. w całości i przekazania w tym zakresie sprawy tego oskarżonego do ponownego rozpoznania a treścią uzasadnienia tejże rewizji, w której Prokurator Wojewódzki sam stwierdza, że uniewinnienie Zygfryda S. od zarzutów popełnienia przestępstw opisanych w punktach VII i IX sentencji zaskarżonego wyroku jest słuszne.W świetle zebranego materiału dowodowego istotnie nie było danych do uznania winy oskarżonego w zakresie tych zarzutów za udowodnioną i dlatego zasadność uniewinnienia oskarżonego w tej mierze nie wymaga szczegółowego rozważenia.Uniewinnienie zaś od popełnienia pozostałych zarzutów aktu oskarżenia skierowanych przeciwko temu oskarżonemu, opisanych w punktach VI, VIII i X sentencji zaskarżonego wyroku, jest słuszne z przyczyn szczegółowo przytoczonych w uzasadnieniu wyroku Sądu Wojewódzkiego.Sąd Najwyższy w całości podziela stanowisko Sądu Wojewódzkiego w tym zakresie podkreślając, że zarzuty rewizji prokuratora nie przytaczają, opierając się na przewodzie sądowym, żadnych argumentów, które mogłyby ustalenia Sądu pierwszej instancji podważyć lub obalić.2. Co do rewizji oskarżonej Krystyny P.:Rewizja tej oskarżonej nie jest słuszna.Stanowisko oskarżonej sprowadza się do twierdzenia, że udzielała ona swemu ojcu, a więc osobie najbliższej w rozumieniu ustawy, pomocy przez zacieranie śladów jego przestępstwa i dlatego w myśl art. 148 § 2 k.k. nie podlega ona karze.Taki pogląd prawny jest błędny, albowiem przepis art. 148 § 2 k.k. wyłącza odpowiedzialność sprawcy za czyny określone w § 1 tegoż artykułu, lecz nie wyłącza odpowiedzialności z innego przepisu ustawy karnej, pod który czyn sprawcy podpada.Skoro więc działanie oskarżonej Krystyny P. podpada pod inny przepis, a mianowicie pod art. 286 § 2 k.k., to ponosi ona odpowiedzialność z tego przepisu ustawy.Kary wymierzonej oskarżonej, jak to wynika z rozważań rewizji prokuratora założonej na jej niekorzyść, nie można uznać za zbyt surową.Nie było też podstawy do uznania, że zachodzi celowość zastosowania wzglądem oskarżonej warunkowego zawieszenia wykonania wymierzonej jej kary pozbawienia wolności.3. Co do rewizji oskarżonego Alfonsa Z.:Oskarżony Alfons Z. w swej rewizji wnosił o złagodzenie wymierzonej mu kary.Ponieważ w związku z rewizją prokuratora założoną na niekorzyść tego oskarżonego Sąd Najwyższy uznał, że karę wymierzoną temu oskarżonemu należy zaostrzyć, przeto rewizja oskarżonego w tej sytuacji jest bezzasadna.4. Co do rewizji oskarżonej Haliny S.:Rewizja oskarżonej Haliny S. jest słuszna.Ustalony stan faktyczny co do oskarżonej Haliny S. nie dostarczył, zdaniem Sądu Najwyższego, przekonujących dowodów, że w pewnej chwili powzięła ona zamiar przywłaszczenia kwoty 200 zł wręczonej jej przez Krystynę P. na opłacenie należności za rozmowy telefoniczne. Sama bowiem okoliczność zabrania przez Halinę S. tej kwoty z szuflady biurka w dniu rozwiązania z nią umowy o pracę i zaniesienia tych pieniędzy do swego mieszkania nie daje dostatecznej podstawy do uznania, że działała ona w zamiarze ich przywłaszczenia.Halina S. ową kwotę 200 zł zwróciła Krystynie P., jak to wynika z dowodu nadania pocztowego złożonego w Sądzie Najwyższym w trybie art. 389 § 3 k.p.k.W tej sytuacji Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok co do Haliny S. i uniewinnił ją od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 262 § 2 k.k.Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.