III PR 37/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marii K. przeciwko Spółdzielni Inwalidów im. Powstańców Wielkopolskich w P. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 19.XII.1963 r.,rewizję nadzwyczajną oddalił.Uzasadnienie faktycznePowódka jako członek pozwanej Spółdzielni Pracy zatrudniona była na stanowisku kierownika zakładu przetwórstwa szkła. Protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 2 stycznia 1963 r. zakład ten przekazany został Spółdzielni "J" wraz z pracownikami, wśród których wymieniono powódkę. Przekazanie zakładu nastąpiło w wykonaniu planu koncentracji i specjalizacji produkcji na podstawie decyzji jednostki nadrzędnej, tj. Okręgowego Związku Spółdzielni Inwalidów oraz na podstawie uchwał walnego zgromadzenia każdej z zainteresowanych jednostek (przekazującej i przejmującej). W szczególności walne zgromadzenie członków pozwanej Spółdzielni z dnia 28 listopada 1962 r. upoważniło zarząd Spółdzielni do sfinalizowania sprawy przekazania zakładu.Spółdzielnia "J" wezwała powódkę do podjęcia pracy w przekazanym zakładzie, jednakże powódka udzieliła odpowiedzi odmownej wyjaśniając, że nigdy nie wyraziła i nie wyraża zgody na zmianę pracodawcy i na przejście do nowej spółdzielni. Pozwana Spółdzielnia nie zgodziła się na dalsze zatrudnienie powódki, zasłaniając się tym, że powódka powinna stanąć do pracy w Spółdzielni "J" zgodnie z aktem przekazania.W niniejszym sporze powódka domagała się przywrócenia jej do pracy w dotychczasowej Spółdzielni oraz wynagrodzenia za trzymiesięczny okres wypowiedzenia.Sąd Powiatowy uwzględnił roszczenie pieniężne i oddalił żądanie przywrócenia do pracy. Według motywów wyroku Sądu I instancji strona pozwana powinna była wypowiedzieć umowę o pracę wiedząc, że powódka nie zgodziła się na przejście do spółdzielni "J". Wprawdzie zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym pracownicy przejętego zakładu pozostać mieli na dotychczasowych stanowiskach przy nie zmienionych warunkach pracy i płacy, jednakże powódka nie mogła mieć pewności, że istotnie tak będzie. W szczególności było dwóch kandydatów na stanowisko kierownika zakładu. Oprócz powódki bowiem w grę wchodził kierownik analogicznego zakładu prowadzonego przez spółdzielnię "J". Powódka podnosiła też zarzuty dotyczące niedociągnięć organizacyjnych i finansowych w spółdzielni przejmującej. W rezultacie zasądzono na rzecz powódki, pozostającej bez pracy do kwietnia 1963 r., wynagrodzenia za okres trzymiesięczny. Oddalenie żądania przywrócenia do pracy uzasadnione zostało tym, że do pozwanej nie należy już zakład przetwórstwa szkła i wskutek tego nie ma ona możliwości zatrudnienia powódki na dotychczasowym stanowisku.Powyższy wyrok zaskarżony został rewizją tylko przez stronę pozwaną. Sąd Wojewódzki zmienił zaskarżony wyrok tylko w części dotyczącej odsetek zwłoki, a poza tym rewizję oddalił. Sąd Wojewódzki nie podzielił zarzutu, że powódka miała obowiązek przystąpić do pracy w Spółdzielni "J". Pozwana nie mogła przekazać powódki jako pracownika łącznie z przekazaniem zakładu pracy. Wbrew woli powódki pozwana Spółdzielnia nie była uprawniona do przekazywania jej jako członka spółdzielni do innej spółdzielni pracy. Uchwała walnego zgromadzenia dotycząca przekazania zakładu przetwórstwa szkła nie odnosiła się do członkostwa. Przekazanie mogło dotyczyć tylko pracowników nie będących członkami pozwanej Spółdzielni. Powódka nie utraciła członkostwa pozwanej Spółdzielni i wiążący ją stosunek pracy nie został rozwiązany. Strona pozwana mogła jedynie wypowiedzieć stosunek pracy lub rozwiązać go bez wypowiedzenia. Do rozwiązania bez wypowiedzenia nie byłoby jednak podstaw, wypowiedzenie zaś nie zostało dokonane.Minister Sprawiedliwości zaskarżył rewizją nadzwyczajną powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego. Rewizja, wniesiona na skutek podania strony pozwanej, zawiera wniosek o uchylenie wyroków Sądów obu instancji lub o ich zmianę przez oddalenie powództwa.Sąd Najwyższy nie podzielił zasadności zarzutów i wniosków rewizji nadzwyczajnej.Punktem wyjścia i zasadniczym założeniem rewizji nadzwyczajnej jest przyjęcie, że powódka nie utraciła wprawdzie członkostwa pozwanej Spółdzielni, ale jednocześnie stała się także członkiem Spółdzielni "J". W sprawie tej decydujące znaczenie miałaby więc odpowiedź na pytanie, czy osoba będąca jednocześnie członkiem dwóch spółdzielni powinna przystąpić do pracy na wezwanie jednej z nich, jeżeli nie istnieją realne możliwości wykonywania pracy na rzecz drugiej spółdzielni. Rewizja nadzwyczajna sugeruje pogląd, że w powyższej sytuacji druga spółdzielnia (tj. strona pozwana) nie może ponosić odpowiedzialności za zatrudnienie powódki.Motywy wyroku Sądu Powiatowego zawierają rzeczywiście wzmiankę, że powódka do chwili obecnej jest członkiem Spółdzielni Inwalidów "J". Wzmianki tej nie należy jednak uważać za ustalenie, lecz za wniosek płynący z poprzedniego ustalenia o przekazaniu udziału powódki do Spółdzielni "J" w marcu 1963 r. Jednakże przypisanie faktowi przekazania udziału tego skutku prawnego (nabycie "członkostwa" w nowej spółdzielni) nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach. Nabycie członkostwa następuje w sposób ściśle określony w ustawie (art. 13 i n.) i nie może nastąpić wbrew woli osoby zainteresowanej z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 69, tj. w razie połączenia się spółdzielni. Przekazanie jednak zakładu produkcyjnego bez względu na podstawę i sposób przekazania nie pociąga za sobą takich skutków jak połączenie spółdzielni. Trzeba jeszcze dodać, że materiał sprawy nie daje podstawy do wniosku, jakoby powódka godziła się na przejście do Spółdzielni "J". Przeciwnie, wszystkie wypowiedzi powódki, zeznania świadków i załączone dokumenty wskazują, że powódka protestowała przeciwko jakiemukolwiek związaniu się z nową spółdzielnią i przystąpieniu w niej do pracy. W tym stanie sprawy Sąd Wojewódzki nie przypisał żadnego znaczenia wzmiance o członkostwie powódki w spółdzielni przejmującej i wzmianką tą zupełnie się nie zajmował.W świetle powyższego odpada podstawowe założenie zarzutów rewizji nadzwyczajnej o członkostwie powódki w Spółdzielni "J" i tym samym bezskuteczne stają się dalsze zarzuty rewizyjne sformułowane w sumie jako naruszenie art. 123 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.Z kolei wymagają zajęcia stanowiska zarzuty podtrzymywane w toku procesu przez stronę pozwaną i oparte na treści art. 35 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych. Przepis ten stanowi, że przejście majątku lub przedsiębiorstwa w czasie trwania stosunku pracy w posiadanie innej osoby nie ma wpływu na dalsze (bez zmiany) trwanie tego stosunku. Wprawdzie wymieniony art. 35 odnosi się nie tylko do przejścia całego majątku lub przedsiębiorstwa, lecz także do przekazania zakładu pracy (odrębnej placówki, oddziału, warsztatu itp.), jednakże art. 35 przytoczonego rozporządzenia nie ma zastosowania do spółdzielczego stosunku pracy z zastrzeżeniem odpowiedniego stosowania tego przepisu w razie połączenia się spółdzielni (art. 69 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Zgodzić się natomiast należy z poglądem wyrażonym już w istocie przez Sąd Wojewódzki, że przekazanie samego tylko zakładu produkcyjnego z jednej spółdzielni pracy do innej takiej samej spółdzielni nie pozbawia członków spółdzielni przekazującej ich dotychczasowego członkostwa w istniejącej nadal spółdzielni ani też nie prowadzi samo przez się do nabycia nowego członkostwa w spółdzielni przejmującej. Spółdzielczy stosunek pracy nie istnieje bez stosunku członkostwa i dlatego art. 35 rozp. o umowie o pracę prac. umysł. nie da się odpowiednio zastosować do spółdzielczego stosunku pracy w razie przekazania zakładu produkcyjnego. Bezskuteczne jest więc powołanie się strony pozwanej na art. 130 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Przepis art. 35 rozp. o umowie o pracę prac. umysł. miałby zastosowanie tylko do pracowników nie będących członkami spółdzielni przekazującej.Narzucenie powódce członkostwa spółdzielni przejmującej stawiałoby ją w nowej sytuacji nie tylko jako pracownika, ale również jako członka nowego kolektywu spółdzielczego o określonych i ukształtowanych prawach natury organizacyjnej, o uprawnieniach do udziału w czystej nadwyżce przeznaczonej do podziału itd. Daleko idące zmiany następują oczywiście również w razie połączenia spółdzielni, jednakże istnieje wówczas sytuacja odmienna o skutkach wyraźnie przez ustawę określonych. Nie można skutków tych, w szczególności w zakresie członkostwa, rozciągać na sytuacje inne.Przedstawiona wyżej wykładnia aktualnych przepisów nie hamuje możliwości kroków reorganizacyjnych, w szczególności w zakresie koncentracji i specjalizacji produkcji przez przekazywanie zakładów produkcyjnych. Zmniejszenie stanu zatrudnienia w spółdzielni przejmującej uzasadnione jest (lub może być) wówczas gospodarczą koniecznością, usprawiedliwiającą wypowiedzenie zatrudnienia na podstawie art. 127 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Przekazanie zakładu wymaga szeregu czynności przygotowawczych, pozostawiających wystarczający czas na dokonanie stosownych wypowiedzeń.Ostatecznie zatem rewizję nadzwyczajną należało oddalić (art. 383, 398 k.p.c.).