III PRN 96/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zdzisława S. przeciwko Spółdzielni Gospodarczej - Wytwórni Wyrobów Szklanych (Spółdzielni Pracy w K.) o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 14 lutego 1969 r., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił rewizję pozwanej spółdzielni od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Krakowa w Krakowie z dnia 22 października 1968 r. Uzasadnienie faktycznePowód w dniu 13 lipca 1967 r. wystąpił przed Sądem Powiatowym dla m. Krakowa z żądaniem zasądzenia od pozwanej Spółdzielni sumy 13.200 zł, na którą składają się: 2.200 zł z tytułu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy w 1967 r. oraz 11.000 zł z tytułu odszkodowania za utratę zarobków w okresie pozostawania bez pracy od dnia 1 lutego 1967 r. do dnia 30 czerwca 1967 r. Powód twierdził, że od 1961 r. był członkiem pozwanej Spółdzielni i w tym charakterze pracował ostatnio na stanowisku kierownika zakładu galwanizacyjnego z wynagrodzeniem w przeciętnej wysokości 2.200 zł miesięcznie. W dniu 1 stycznia 1967 r. pozwana Spółdzielnia bez zgody powoda przekazała zakład galwanizacyjny wraz z personelem Spółdzielni Pracy "E." w W. Powód w dniu 30 grudnia 1966 r. zwrócił się do pozwanej Spółdzielni o udzielenie mu urlopu wypoczynkowego za 1967 r. od dnia 2 stycznia 1967 r. Pozwana Spółdzielnia nie uwzględniła tego wniosku, natomiast pismem z dnia 4 stycznia 1967 r. zawiadomiła powoda, że nie jest już on jej pracownikiem, gdyż jest już pracownikiem Spółdzielni "E". Powód twierdzi, że w dniu 30 grudnia 1966 r. bezpośredni jego przełożony - kierownik techniczny pozwanej Spółdzielni - wyraził zgodę na wykorzystanie przez powoda tego urlopu w styczniu 1967 r., jeżeli powód w dniu 3 stycznia 1967 r. weźmie udział w spisie inwentaryzacyjnym. Powód uczestniczył w tym spisie. Po powrocie z urlopu powód zgłosił się do pozwanej Spółdzielni, lecz nie został zatrudniony, gdyż skierowano go do Spółdzielni "E" ta zaś zaproponowała mu gorsze warunki pracy. Wówczas powód zgłosił się ponownie do pozwanej Spółdzielni, żądając ewentualnie wypowiedzenia mu "członkostwa" i stosunku pracy oraz zgłaszając swą gotowość do pracy; jednocześnie powód zażądał wypłacenia mu stosownego odszkodowania w razie niemożności zatrudnienia go w okresie wypowiedzenia. Powód twierdził też, że pozwana Spółdzielnia nie rozwiązała z nim stosunku pracy i nie wydała mu świadectwa pracy, uniemożliwiając mu w ten sposób uzyskania nowego zatrudnienia. Pozwana Spółdzielnia zarzuciła, że zakład, w którym powód był zatrudniony, został przekazany Spółdzielni "E" na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, w związku z czym - zdaniem pozwanej Spółdzielni - wszelkie prawa i obowiązki ze stosunku pracy po dniu 1 stycznia 1967 r. przeszły na wymienioną Spółdzielnię "E". Ponadto pozwana Spółdzielnia podniosła zarzut prekluzji roszczeń powoda z art. 127 § 5 ustawy o spółdzielniach i ich związkach.Natomiast Spółdzielnia Pracy "E", przystąpiwszy do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego po stronie pozwanej, wniosła o oddalenie powództwa, powołując się na to, że powód - mimo wezwania go - do pracy się nie zgłosił.Sąd Powiatowy dla m. Krakowa wyrokiem z dnia 22 października 1968 r. zasądził od pozwanej Spółdzielni na rzecz powoda 11.148,96 zł, w pozostałej zaś części powództwo oddalił. Sąd Powiatowy ustalił, że w dniu 22 grudnia 1966 r. walne zgromadzenie członków pozwanej Spółdzielni podjęło większością głosów uchwałę o przekazaniu zakładu, którego kierownikiem był powód, Spółdzielni "E", a ta zobowiązała się zatrudnić wszystkich pracowników pozwanej Spółdzielni, jeśli wyrażą na to zgodę, z zachowaniem ciągłości pracy i warunków wynagrodzenia. Powód, zapytany o zgodę na przejście do Spółdzielni "E", nie udzielił odpowiedzi, co pozwana Spółdzielnia uznała za wyrażenie zgody. Zakład, w którym powód pracował, został zlikwidowany i maszyny z tego zakładu przeniesiono do W., a Spółdzielnia "E" zaproponowała powodowi objęcie kierownictwa zakładu, który miał być dopiero w przyszłości uruchomiony. Warunki pracy powoda uległy więc zmianie. Nie oświadczył on wyraźnie, że godzi się na przejście do Spółdzielni "E" i oponował od początku przeciwko przekazaniu zakładu. Z tych względów Sąd Powiatowy uznał, że pozwana Spółdzielnia powinna była wypowiedzieć powodowi stosunek pracy, czego jednak nie uczyniła i nie wydała mu również, mimo żądań, świadectwa pracy, wskutek czego obowiązana jest do zapłaty odszkodowania za cały czas pozostawania powoda bez pracy. Wysokość tego odszkodowania Sąd Powiatowy obliczył według wykazanych przez pozwaną Spółdzielnię zarobków powoda, przy czym nie uwzględnił zarzutu prekluzji roszczeń powoda, gdyż uznał, że wynikają one z czynu niedozwolonego pozwanej Spółdzielni, która dopuściła się naruszenia art. 24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych.Sąd Wojewódzki w Krakowie na skutek rewizji pozwanej Spółdzielni wyrokiem z dnia 14 lutego 1969 r. wyrok Sądu Powiatowego dla m. Krakowa zmienił i powództwo oddalił.Sąd Wojewódzki uznał za trafne ustalenia dokonane przez Sąd Powiatowy, lecz ocenił zachowanie się powoda przy rozmowie o ewentualnym jego przejściu do pracy w Spółdzielni "E" jako wyrażające zgodę na przejście do pracy do tej Spółdzielni. Gdyby bowiem powód złożył wtedy wyraźne oświadczenie, że nie zgadza się na zatrudnienie w Spółdzielni przejmującej, to wówczas, podobnie jak innym pracownikom odmawiającym zgody, wypowiedziano by mu pracę. Z tych względów Sąd Wojewódzki uznał, że rozwiązanie stosunku pracy pomiędzy powodem a pozwaną Spółdzielnią nastąpiło - na skutek wzajemnego porozumienia zgodnie z art. 25 pkt 6 rozporządzenia o umowie o pracę pracowników umysłowych - z dniem 31 grudnia 1966 r. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, na skutek tego rozwiązania stosunku pracy nastąpiło wypowiedzenie przez powoda członkostwa pozwanej Spółdzielni i powód stosownie do § 29 instrukcji stanowiącej załącznik do uchwały Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy Nr 203 z dnia 12 listopada 1963 r. mógł przejść do Spółdzielni Pracy "E", jako przejmującej zakład galwanizacyjny.Ponadto Sąd Wojewódzki zaznaczył, że powód ani w pozwie, ani w zeznaniach swych nie twierdził, by domagał się wydania mu świadectwa pracy i na tej podstawie nie dochodził roszczenia.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej żąda uchylenia obu wymienionych wyżej wyroków i przekazania sprawy Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania zarzucając, że Sąd Wojewódzki rażąco naruszył art. 123, 126 i 127 ustawy z dnia 17.II.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach oraz art. 25 pkt 6 cyt. rozp. o umowie o pracę pracowników umysłowych, tudzież rażąco uchybił art. 316 § 1 i 390 § 1 k.p.c., dopuszczając się naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.W rewizji nadzwyczajnej słusznie zaznaczono, że jeszcze na walnym zgromadzeniu w dniu 22.XII.1966 r. powód wypowiedział się przeciwko przekazaniu zakładu Spółdzielni "E" oraz przeciwko przejściu do niej osób zatrudnionych w tym zakładzie. Wprawdzie powód zeznał, że prosił prezesa zarządu pozwanej Spółdzielni o zwolnienie go, było to jednak konsekwencją zaproponowania powodowi przez Spółdzielnię "E" gorszych warunków pracy. Z tej przyczyny Minister Sprawiedliwości słusznie stwierdził, że Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do ustalenia, że strony rozwiązały stosunek pracy na skutek porozumienia. Pozwana Spółdzielnia nie wypowiedziała powodowi stosunku pracy dlatego, że uważała, iż od dnia 1 stycznia 1967 r. nie jest już on jej pracownikiem. Słusznie także w rewizji nadzwyczajnej zaznaczono, że uchwała walnego zgromadzenia członków pozwanej Spółdzielni z dnia 22 grudnia 1966 r. oraz powołane w niej porozumienie obu Spółdzielni nie stwierdzały przyjęcia do pracy przez Spółdzielnię "E" członków pozwanej Spółdzielni poprzednio zatrudnionych w podlegającym przekazaniu zakładzie, lecz stwierdzała jedynie, że Spółdzielnia przejmująca zobowiązuje się ich zaangażować "przy zachowaniu ciągłości pracy i warunków wynagrodzenia".Oba Sądy orzekające oceniły żądanie powoda w świetle przepisów prawa pracy bez wzięcia pod uwagę członkostwa powoda w pozwanej Spółdzielni. Sądy orzekające przeoczyły też, że powołana wyżej uchwała walnego zgromadzenia członków pozwanej Spółdzielni z dnia 22 grudnia 1966 r. - wbrew wymaganiom zawartym w § 28 pkt 4 instrukcji (stanowiącej załącznik do uchwały Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy nr 203 z dnia 12 listopada 1963 r.) w sprawie łączenia się spółdzielni oraz zbywania i nabywania zakładów lub punktów usługowych pomiędzy spółdzielniami (Biuletyn Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy Nr 23-24, poz. 82) - nie stwierdza, by walne zgromadzenie Spółdzielni "E" uchwaliło przyjęcie członków i pracowników zatrudnionych w ulegającym przekazaniu zakładzie do Spółdzielni przejmującej ten zakład oraz by zwolniła przyjmowanych do tej Spółdzielni członków od obowiązku odbycia okresu kandydackiego.Wprawdzie Sąd Wojewódzki trafnie wskazał, że powód mógł przejść do Spółdzielni przejmującej zgodnie z § 29 powołanej wyżej instrukcji, jednakże nie dostrzegł tego, że przejście takie wymagało złożenia przez powoda deklaracji i wyrażenia zgody na przekazanie Spółdzielni przejmującej wpłaconych w pozwanej Spółdzielni udziałów, a ponadto wymagało wypowiedzenia członkostwa w pozwanej Spółdzielni. Sąd Wojewódzki nie ustalił, czy wymagania powyższe zostały spełnione, treść oświadczeń zaś powoda wskazywała na to, że powyższych czynności nie dokonał.Gdyby przekazanie zakładu, w którym powód pracował, stanowiło gospodarczą konieczność zmniejszenia stanu zatrudnienia pracowników pozwanej Spółdzielni (art. 127 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach), to pozwana Spółdzielnia obowiązana była wypowiedzieć stosunek pracy z zachowaniem ustawowego terminu i takie rozwiązanie stosunku pracy nie pociągałoby za sobą ustania członkostwa powoda w pozwanej Spółdzielni. Ponadto Sąd Wojewódzki sprzecznie z danymi zawartymi w aktach sprawy ustalił, że powód nie żądał wydania mu świadectwa pracy. Oświadczenie bowiem o zgłoszeniu tych żądań jest zawarte w pozwie i w zeznaniach powoda. Dodać należy, że P. zeznał jako przedstawiciel pozwanej Spółdzielni, iż powód kilka razy zwracał się do niego jako do prezesa zarządu tej Spółdzielni o urlop i o wydanie świadectwa odejścia, lecz P. uznał, że nie może wydać powodowi tego świadectwa, gdyż powód nie jest pracownikiem pozwanej Spółdzielni, natomiast stał się pracownikiem Spółdzielni "E", powód zaś twierdził, że nadal jest pracownikiem pozwanej Spółdzielni.Z powyższego wynika, że zaskarżone rewizją nadzwyczajną orzeczenie Sądu Wojewódzkiego zostało wydane z pominięciem uprawnień powoda wynikających z członkostwa pozwanej Spółdzielni i rażąco narusza wymienione powyżej przepisy prawa. Ponadto - ze względu na znaczenie spółdzielczości w gospodarce narodowej - zaskarżone orzeczenie Sądu Wojewódzkiego narusza również interes Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, co uzasadnia uwzględnienie rewizji nadzwyczajnej mimo upływu terminu określonego w art. 421 § 2 k.p.c. Dodać należy, że Sąd Wojewódzki uchybił także art. 385 § 4 k.p.c. Z mocy bowiem tego przepisu sąd rewizyjny nie może dokonać na podstawie zeznań świadków lub przesłuchania stron nowego ustalenia, odmiennego od dokonanego przez sąd pierwszej instancji. Sąd zaś Wojewódzki na takiej właśnie podstawie oparł swe odmienne niż dokonane przez Sąd Powiatowy ustalenie o zgodnym rozwiązaniu przez strony stosunku pracy, przy czym naruszył także art. 60 k.c. W świetle tego przepisu, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, która ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, tylko wtedy, gdy ustawa nie stawia dalej idących wymagań co do oświadczenia woli dotyczącego danej czynności prawnej. Otóż takie dalej idące wymagania co do oświadczeń woli dotyczących ustania członkostwa w związku z przejęciem zakładu pracy przez inną spółdzielnię zawierają omówione wyżej przepisy prawa spółdzielczego, czego Sąd Wojewódzki nie dostrzegł. Ponadto w myśl art. 60 k.c. milczenie może być uznane za przejaw oświadczenia woli wyrażającego zgodę tylko w takiej sytuacji, w której osoba nie zaprzeczająca mogła i powinna była zająć merytoryczne stanowisko w danej kwestii. Sytuacja zaś powoda była inna, gdyż nie zapewniono mu pozostawienia go na dotychczasowym stanowisku kierowniczym w danym miejscu zatrudnienia w K. w chwili, gdy zwrócono się do niego o wyrażenie zgody na przejście do pracy w Spółdzielni "E", mającej siedzibę w W., dokąd też w niedługim czasie przeniesiono zakład pracy, w którym powód poprzednio był kierownikiem (co potwierdzili świadkowie S. i M.). W tych okolicznościach w momencie poprzedzającym podjęcie przez walne zgromadzenie pozwanej Spółdzielni uchwały dotyczącej przekazania wymienionego zakładu Spółdzielni "E" powód nie miał przesłanek wystarczających do natychmiastowego zdecydowania się na wyrażenie zgody na przejście do pracy w ostatnio wymienionej Spółdzielni, a w konsekwencji nie można było wymagać od powoda i oczekiwać natychmiastowej jego decyzji w tej kwestii, wobec czego nieudzielenie przez powoda wyraźnej odpowiedzi nie można było uznać za milczące wyrażenie zgody. Odmienna ocena Sądu Wojewódzkiego nie może się ostać, jako niezgodna z art. 60 k.c.W odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną pozwana Spółdzielnia niesłusznie powołała się na to, że powód z mocy art. 35 rozp. z dnia 16.III.1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych stał się pracownikiem Spółdzielni "E" na skutek przejęcia przez nią zakładu, w którym był zatrudniony. Wymieniony przepis (podobnie jak dotyczący przejścia zakładu pracy na inną osobę - art. 476 k.z.) dotyczy wprawdzie także przekazania zakładu pracy w świetle orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 24.VIII.1964 r. III PR 37/64 (OSNCP 1965, poz. 51), jednakże Sąd Najwyższy w tymże orzeczeniu wyjaśnił, że przekazanie samego tylko zakładu produkcyjnego lub usługowego z jednej spółdzielni pracy do innej spółdzielni tego typu nie pozbawia członków spółdzielni przekazującej ich dotychczasowego członkostwa w istniejącej nadal Spółdzielni i nie powoduje samo przez się uzyskania członkostwa w przejmującej spółdzielni. Nie można bowiem wbrew woli osoby zainteresowanej zaliczyć jej w poczet członków innej spółdzielni, jeżeli nie następuje połączenie się spółdzielni (art. 69 cyt. ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Przepisy utrzymujące w mocy stosunek pracy w razie przejścia majątku przedsiębiorstwa lub zakładu pracy (odrębnej placówki, oddziału, warsztatu itp.) w czasie trwania tego stosunku na inną osobę mają odpowiednie zastosowanie do spółdzielczego stosunku pracy w razie połączenia się spółdzielni oraz chronią pracowników nie będących członkami spółdzielni, nie wyłączają jednak dalej idącej ochrony prawnej przysługującej członkom spółdzielni pracy z tytułu członkostwa spółdzielni pracy.Z tych przyczyn przepisy te - wbrew twierdzeniu zawartemu w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajną - nie uzasadniają oddalenia roszczeń powoda, słusznie uwzględnionych przez Sąd Powiatowy. Dodać też należy, że gdyby nawet - jak twierdzi pozwana Spółdzielnia - powód z chwilą przejęcia zakładu, w którym był zatrudniony, przez Spółdzielnię "E" stał się pracownikiem tej Spółdzielni, to nie usprawiedliwiałoby to odmowy wydania mu przez pozwaną Spółdzielnię świadectwa pracy, którego żądał za okres zatrudnienia w pozwanej Spółdzielni.Wreszcie pozwana Spółdzielnia niesłusznie zarzuciła, że roszczenia powoda uległy sześciomiesięcznej prekluzji przewidzianej w art. 127 § 5 cyt. ustawy o spółdzielniach i ich związkach. Z mocy tego przepisu członek spółdzielni pracy nie może dochodzić po upływie tego terminu roszczeń o odszkodowanie w razie rozwiązania przez spółdzielnię pracy spółdzielczego stosunku pracy mimo braku gospodarczej konieczności. Otóż przekazanie zakładu pracy innej spółdzielni w świetle wyżej powołanego orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 24.VIII.1964 r. III PR 37/64 (OSNCP 1965, poz. 51) może być uznane za gospodarczą konieczność, usprawiedliwiającą przewidziane w art. 127 § 1 cyt. ustawy wypowiedzenie spółdzielczego stosunku pracy. Jednakże pozwana Spółdzielnia nie wypowiedziała powodowi tego stosunku, wobec czego nie nastąpiło jego rozwiązanie i dlatego zasądzona przez Sąd Powiatowy na rzecz powoda kwota należy mu się tytułem wynagrodzenia za pracę nie spełnioną z przyczyn dotyczących pozwanej Spółdzielni (art. 455 k.z. w związku z art. XII § 2 przep. wprow. k.c. i art. 130 ustawy o spółdzielniach i ich związkach) i za urlop, jaki mu przysługiwał w tej Spółdzielni z tytułu długotrwałego zatrudnienia w jej przedsiębiorstwie.Z tych względów roszczenie odszkodowawcze przewidziane w art. 127 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach nie powstało, wobec czego bieg sześciomiesięcznej prekluzji przewidzianej w § 5 tego przepisu od daty powstania takiego roszczenia się nie rozpoczął, tym samym więc nie mógł on stać na przeszkodzie zasądzenia przez Sąd Powiatowy 11.148,96 zł z odsetkami stosownie do obliczenia wykazanych przez pozwaną Spółdzielnię poprzednich zarobków powoda osiąganych w przedsiębiorstwie tej Spółdzielni.Z przytoczonych przyczyn wyrok Sądu Powiatowego - mimo błędnego uzasadnienia - odpowiada prawu.