III PR 38/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Meszorer (sprawozdawca). Sędziowie: J. Tyszka, T. Witkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Konrada J. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Remontowo-Budowlanemu w L. o dopuszczenie do pracy i odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 12 kwietnia 1960 roku,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Lęborku z dnia 19 października 1959 r. w częściach dotyczących oddalenia powództwa o zasądzenie odszkodowania za miesiąc sierpień 1959 r. i o zasądzenie kwoty 1.600 zł i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Lęborku do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneWe wniosku skierowanym do Zakładowej Komisji Rozjemczej przy Miejskim Przedsiębiorstwie Remontowo-Budowlanym w L. Konrad J. wniósł o dopuszczenie go do pracy w tym Przedsiębiorstwie i o zasądzenie mu odszkodowania - z tytułu bezpodstawnego wypowiedzenia mu pracy - za sierpień 1959 roku i kwoty 1.600 zł odszkodowania w związku z poniesionymi wydatkami. Wniosek ten wpłynął do Zakładowej Komisji Rozjemczej w dniu 31 sierpnia 1959 r., a uchwałą z dnia 14 września 1959 r. Zakładowa Komisja Rozjemcza stwierdziła, iż sprawa nie została rozstrzygnięta w postępowaniu przed Komisją Rozjemczą.Na żądanie powoda sprawa została przekazana do postępowania sądowego, w którym powód sprecyzował swe żądanie w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od pozwanego odszkodowania w wysokości 2.200 zł miesięcznie, o anulowanie wypowiedzenia umowy o pracę i o niezwłoczne dopuszczenie powoda do pracy na dotychczas zajmowanym stanowisku starszego majstra.Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 19 października 1959 r. powództwo oddalił, przy czym wyszedł z założeń następujących:Zgodnie z § 8 Układu Zbiorowego Pracy w Budownictwie z dnia 15 marca 1958 r. rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest nieważne, jeżeli zostało dokonane bez ważnych przyczyn w okresie, gdy pracownikowi brak do nabycia pełnych praw emerytalnych 2 lat lub mniej.Powód nie twierdził, że ma uprawnienia wymienione w taryfikatorze kwalifikacyjnym dla przedsiębiorstw remontowo-budowlanych, stanowiących załącznik nr 1 do zarządzenia nr 101 Ministra Gospodarki Komunalnej Nr ZHM - I-3289/52 z dnia 2 grudnia 1958 r., natomiast powoływał się tylko na swą ośmioletnią praktykę na stanowisku starszego majstra. Wezwany celem poddania się egzaminowi, nie przybył w ogóle na wyznaczony termin, nie złożył wniosku o zwolnienie go z obowiązku złożenia świadectw przewidzianych w taryfikatorze i nie przyjął zaofiarowanego mu stanowiska rachmistrza, wobec czego Sąd uznał, że zachodzą ważne przyczyny do rozwiązania z powodem umowy o pracę w rozumieniu § 8 pkt f Układu Zbiorowego Pracy w Budownictwie i dlatego na podstawie art. 25 pkt 4 rozporządzenia o umowie o pracę prac. umysł. powództwo oddalił. Sąd przyjął, że wobec zachowania powoda pozwany został zmuszony do zaproponowania powodowi stanowiska rachmistrza, po czym pozwany zwolnił powoda, gdy ten nie zgodził się na zmianę stanowiska.Na skutek rewizji powoda Sąd Wojewódzki w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 kwietnia 1960 r. III CR 285/60 rewizję oddalił, przy czym podniósł, co następuje:Sąd Powiatowy trafnie ocenił, że brak przepisanych kwalifikacji i nieuzyskanie przez powoda zwolnienia od obowiązku ich posiadania stanowi ważną przyczynę rozwiązania umowy o pracę w rozumieniu § 2 Układu Zbiorowego Pracy w Budownictwie, tym bardziej że pozwany pracodawca proponował powodowi objęcie - po upływie okresu wypowiedzenia - pracy odpowiadającej kwalifikacjom powoda.Wprawdzie Sąd I instancji nie rozważył treści § 5 ust. 1 Układu Zbiorowego, jak to trafnie zarzuca skarżący, lecz uchybienie to nie miało wpływu na treść wyroku. Przepis bowiem § 5 ust. 1 stanowiący, że zwolnienie pracownika należy do kierownictwa po uprzednim uzgodnieniu na piśmie z radą zakładową, a w wypadku braku tej zgody - po uzgodnieniu przez władze nadrzędne Przedsiębiorstwa i rady zakładowej, jest przepisem instrukcyjnym nie powodującym nieważności rozwiązania umowy i nie rodzącym ujemnych skutków dla pracodawcy, a w szczególności - obowiązku zapłaty odszkodowania i obowiązku przywrócenia pracownika do pracy w warunkach, gdy rozwiązanie umowy nastąpiło z zachowaniem okresu wypowiedzenia.Wykładnia taka znajduje uzasadnienie w dalszych postanowieniach Układu Zbiorowego, a w szczególności w § 4 i 8. Według § 4 również przyjęcie pracownika do pracy następuje po uzgodnieniu z radą zakładową, a nie ulega wątpliwości, że w razie nie przyjęcia pracownika do pracy, i to bez uzgodnienia z radą zakładową, pracownik nie miałby również żadnych roszczeń do przedsiębiorstwa.Natomiast § 8 ust. 1 wyraźnie stanowi, iż rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas nie określony jest nieważne, jeżeli zostało dokonane bez ważnej przyczyny w warunkach, które ten przepis szczegółowo wymienia. Zaznaczenie w tym przepisie, że rozwiązanie umowy jest nieważne, jeżeli nastąpi w warunkach tam opisanych, wskazuje na to, że skoro nie zastrzeżono w § 5 nieważności rozwiązania umowy o pracę, to nieuzgodnienie na piśmie z radą zakładową zwolnienia pracownika nie może stanowić o nieważności rozwiązania umowy, jeżeli to rozwiązanie nastąpiło z zachowaniem wypowiedzenia, i to z ważnej przyczyny w rozumieniu § 8 ust. 1 Układu Zbiorowego.Powyższy wyrok zaskarżył rewizją nadzwyczajną w dniu 7 sierpnia 1962 r. Prokurator Generalny, wnosząc o uchylenie tego wyroku oraz wyroku Sądu Powiatowego.Skarżący zarzuca pogwałcenie interesu Państwa Ludowego przez naruszenie uprawnień pracownika, wynikających ze stosunku pracy oraz przez naruszenie istotnych przepisów prawa, w szczególności art. 2 i 207 k.p.c., art. 218 § 1, 236 § 1, 242 i 326 k.p.c., art. 41 p.o.p.c. w związku z art. 25 rozporządzenia z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę prac. umysłowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki w związku z zarzutem powoda, że Rada Zakładowa nie wyraziła zgody na wypowiedzenie powodowi stosunku pracy i pismem z dnia 30 czerwca 1959 r. wniosła o anulowanie wypowiedzenia, wobec czego wypowiedzenie bez uzgodnienia uprzedniego na piśmie z radą zakładową jest niedopuszczalne - podniósł, że przepis § 5 ust. 1 Układu Zbiorowego jest przepisem instrukcyjnym, nie rodzącym ujemnych skutków prawnych dla pracodawcy, jeżeli rozwiązanie umowy nastąpiło z zachowaniem okresu wypowiedzenia.Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy zachodziła potrzeba oceny, czy fakt braku zgody Rady Zakładowej na zwolnienie pracownika wywołuje skutki w razie dokonania wypowiedzenia bez uzyskania takiej zgody tylko w stosunku między kierownictwem zakładu pracy a radą zakładową, czy też także w stosunku między zakładem pracy a powodem.Rozstrzygnięcie tego zagadnienia było zbędne, albowiem rozwiązanie z powodem - wbrew przepisowi § 8 Układu Zbiorowego Pracy w Budownictwie - stosunku pracy nastąpiło bez ważnej przyczyny i dlatego było nieważne, gdyż dokonane zostało w okresie, w którym powodowi brak było do nabycia pełnych praw emerytalnych mniej niż dwóch lat, mianowicie 9 miesięcy.Nieważność rozwiązania w takim wypadku umowy o pracę wyraźnie stwierdza powołany przepis § 8 ust. 1 Układu Zbiorowego, wobec zaś niewyjaśnienia w samym powołanym przepisie pojęcia "ważnych przyczyn", należy uznać, że ważnymi przyczynami są wyłącznie te okoliczności, które zgodnie z art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11) uprawniają zakład pracy do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.Przytoczone przez Sąd Powiatowy w uzasadnieniu wyroku okoliczności, w których ten Sąd dopatrzył się ważnych przyczyn do rozwiązania z powodem stosunku pracy i które Sąd Wojewódzki zakwalifikował jako brak przepisanych kwalifikacji i nieuzyskania zwolnienia o obowiązku ich posiadania - nie stanowią przyczyn uzasadniających rozwiązanie stosunku pracy z mocy art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. W szczególności w przytoczonych przez Sąd Wojewódzki okolicznościach brak znamion ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych i brak znamion zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.Już z tej przyczyny zaskarżony wyrok, wobec naruszenia § 8 ust. 1 Układu Zbiorowego Pracy w Budownictwie i art. 336 § 2 k.p.c., ulega uchyleniu na podstawie art. 396 i 384 k.p.c., skoro skarżący trafnie zarzuca, że zaskarżony wyrok został wydany z pogwałceniem interesu Państwa Ludowego związanego z ochroną uprawnień pracownika wynikających ze stosunku pracy.Skarżący słusznie zarzuca, że jeśli Sąd dopatrzył się takiej ważnej przyczyny w okoliczności, że powód nie posiadał (według oceny pozwanego) odpowiednich kwalifikacji wymaganych na stanowisku starszego majstra, to stwierdzenie powyższe było nietrafne.Za ważną przyczynę w rozumieniu wymienionego wyżej Układu Zbiorowego Pracy można by uznać tylko takie przyczyny, które uzasadniałyby uprawnienie zakładu pracy do rozwiązania umowy o pracę z pracownikiem ze skutkiem natychmiastowym.Sądy nie rozważyły ponadto, że jakkolwiek powód z wykształcenia jest leśnikiem, to jednak przez okres około 8 lat pracował w różnych przedsiębiorstwach uspołecznionych, m.in. w pozwanym przedsiębiorstwie, jako starszy majster budowlany oraz że stan przygotowania do pełnienia funkcji majstra budowlanego znany był pozwanemu w chwili przyjęcia Konrada J. do pracy oraz zatrudnienia go bez zastrzeżeń na tym stanowisku.Sąd nie rozważył też, że zgodnie z § 3 instrukcji w sprawie zasad i trybu wprowadzenia w życie taryfikatora kwalifikacyjnego pracowników umysłowych, stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 101 Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia 2 grudnia 1958 r. (str. 114 i nast. wydawnictwa pt. "Płaca w przedsiębiorstwach gospodarki komunalnej objętych postanowieniami UZP w Budownictwie z dnia 15.VIII.1958 r."), sprawdzenie posiadania przez pracowników kwalifikacji wymaganych taryfikatorem na stanowiska przewidziane w Przedsiębiorstwie należy do komisji kwalifikacyjnej. Od wniosków tejże komisji zainteresowanemu przysługuje prawo wniesienia w ciągu 10 dni na piśmie zarzutów do dyrektora przedsiębiorstwa, a od decyzji dyrektora zainteresowany pracownik może odwołać się w ciągu 14 dni do komisji kwalifikacyjnej przy Wydziale Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej właściwego Prezydium WRN.Pozwany nie wykazał, żeby przed wypowiedzeniem powodowi umowy o pracę ten ostatni został zakwalifikowany prawidłowo na inne stanowisko w Przedsiębiorstwie i żeby decyzja taka co do zakwalifikowania powoda została wydana.W tych warunkach, wobec braku dowodów, że powołane do tego organy stwierdziły we właściwym trybie brak posiadania przez powoda kwalifikacji na stanowisko st. majstra, Sąd nie miał dostatecznych przesłanek do uznania, iż powód istotnie nie miał wystarczających kwalifikacji na stanowisko st. majstra budowlanego.Okoliczność, że powód mimo wezwania nie przybył na posiedzenie komisji kwalifikacyjnej, wyznaczone w celu sprawdzenia jego kwalifikacji, nie miała - wbrew poglądowi Sądu - istotnego znaczenia, ponieważ posiedzenie to wyznaczone zostało w dniu 7.IX.1959 r., a więc w czasie, gdy powód na skutek wypowiedzenia umowy o pracę i niedopuszczenia go do pracy nie był już pracownikiem zatrudnionym w pozwanym Przedsiębiorstwie.Nie mogła mieć również ujemnego znaczenia dla oceny roszczeń powoda ta okoliczność, że powód nie przyjął proponowanego mu stanowiska rachmistrza.W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji, mając na uwadze, że na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciel Generalnej Prokuratury wyjaśnił, iż popiera rewizję nadzwyczajną tylko co do roszczeń zgłoszonych przez powoda przed Zakładową Komisją Rozjemczą - z wyjątkiem jednak roszczeń związanych z dopuszczeniem do pracy, których powód zrzekł się przed Sądem Wojewódzkim.