III PR 40/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: J. Szczerski (sprawozdawca), W. Glabisz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ignacego S. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji w W. o zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. st. Warszawy z dnia 12 grudnia 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej rewizję powoda o zapłatę oraz w tych samych granicach i w części orzekającej o kosztach wyrok Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy z dnia 29 maja 1962 r. XI C 1760/61 i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePo sprecyzowaniu żądań powód domagał się ustalenia, że strony pozostają nadal w stosunku pracy, oraz nakazania dopuszczenia go do pracy i zasądzenia wynagrodzenia za okres od 1 sierpnia 1960 r. do 1 czerwca 1961 r. w sumie 19.290 zł.Sąd Powiatowy oddalił powództwo w całości. Według poczynionych przez ten Sąd ustaleń powód zatrudniony był w pozwanym Przedsiębiorstwie na stanowisku st. maszynisty Oddziału Pomp z wynagrodzeniem 2.466 zł 80 gr miesięcznie. Dnia 31 marca 1960 r. doręczono powodowi pismo o rozwiązaniu umowy o pracę przy jednoczesnej wypłacie 3-miesięcznego wynagrodzenia oraz ekwiwalentu za nie wykorzystany urlop. W dniu doręczenia pisma o rozwiązaniu umowy powód nie pracował i, jak wynika z pisma Wydziału Zdrowia DRN w W., korzystał on ze zwolnienia lekarskiego od 31 marca do 1 kwietnia 1960 r. Powód otrzymał rentę starczą i od 15 sierpnia 1960 r. otrzymał u pozwanego zajęcie półetatowe z wynagrodzeniem 496 zł miesięcznie.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Powiatowy uznał, że pismo doręczone powodowi 31 marca 1960 r. rozwiązało z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia. Rozwiązanie to nastąpiło "bez przewidzianej prawem przyczyny" i w tej sytuacji powodowi przysługiwałoby roszczenie o 3-miesięczne wynagrodzenie zgodnie z art. 10 ust. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późn. zmian.). Powód jednakże wynagrodzenie 3-miesięczne otrzymał i dalsze jego roszczenia są bezzasadne.Sąd Wojewódzki oddalił rewizję powoda. Z motywów wyroku rewizyjnego wynika, że pismo o rozwiązaniu z powodem stosunku pracy uważać należy za wypowiedzenie umowy o pracę. W ostatecznym jednak wyniku wyrok Sądu pierwszej instancji jest zgodny z prawem i nie narusza w szczególności art. 17 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.Wniosek ten Sąd Wojewódzki uzasadnia powołaniem się na złożone podczas rozprawy rewizyjnej oświadczenia pełnomocnika powoda, według którego powód był obecny w pracy dnia 31 marca 1960 r.Minister Sprawiedliwości zaskarża powyższy prawomocny, wyrok Sądu Wojewódzkiego rewizją nadzwyczajną wniesioną z urzędu.Skarżący wnosi o uchylenie wyroków Sądów obu instancji w częściach oddalających roszczenia pieniężne powoda i orzekających o kosztach procesu oraz o przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za usprawiedliwioną.Skuteczny jest przede wszystkim zarzut, że niejasna treść protokołu rozprawy przed Sądem rewizyjnym nie upoważniała Sądu Wojewódzkiego do dokonania ustalenia sprzecznego z ustaleniem Sądu Powiatowego. Protokół nie odtwarza zapewne rzeczywistej treści oświadczenia pełnomocnika powoda. W postaci utrwalonej w protokole jest ono sprzeczne z zeznaniem powoda w charakterze strony i nie da się pogodzić z treścią dokumentów. W szczególności w sprawozdaniu dobowym z działania elektropomp z dnia 31 marca 1960 r. nie figuruje nazwisko powoda. Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że od 30 marca do 1 kwietnia 1960 r. powód był chory. W powyższej sytuacji obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było odebrać odpowiednie oświadczenie faktyczne od powoda, który był na rozprawie obecny i mógł sprostować wyjaśnienie swego pełnomocnika. Należało też wziąć pod uwagę przytoczone dokumenty i zeznania strony.W braku podstaw do podważenia ustalenia Sądu Powiatowego, że powód dnia 31 marca 1960 r., jako chory, nie był w pracy obecny, dokonane wypowiedzenie byłoby nieważne (art. 17 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r.) i roszczenie powoda należałoby rozpoznać w święte art. 455 k.z. Zastosowanie art. 455 k.z. wymaga z kolei ustaleń dotyczących gotowości powoda do pracy i sprawy otrzymania przez powoda renty starczej. Przy ustaleniu i zasądzeniu wynagrodzenie na podstawie art. 455 k.z. należy odjąć od wynikającego z umowy o pracę wynagrodzenia miesięcznego kwoty, które powód otrzymał od pozwanego w spornym okresie tytułem należności za pracę na połowie etatu oraz kwoty pobrane tytułem zaopatrzenia emerytalnego (renty starczej). Nie jest wobec tego słuszne wyrażone na rozprawie stanowisko powoda, że wynagrodzenie z art. 455 k.z. przypada bez względu na pobranie renty starczej.Powód nie ma obowiązku zwrotu tej renty Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (art. 19 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin - Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 87) i co do wynagrodzenia za pracę z art. 455 k.z. nie może być w lepszej sytuacji niż wówczas, gdyby rzeczywiście pracował na poprzednich warunkach. W tym ostatnim bowiem wypadku renta uległaby zawieszeniu. Jednocześnie trzeba dodać, że nie jest trafny pogląd zawarty w motywach rewizji nadzwyczajnej, że wynagrodzenie z art. 455 k.z. należałoby się tylko do daty uzyskania renty starczej, albowiem "powód nie mógłby już otrzymać wynagrodzenia za pracę". Osiągnięcie wieku starczego i uzyskanie renty starczej nie powoduje wygaśnięcia umowy o pracę i tym samym nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu art. 455 k.z., jeżeli umowa o pracę nie została rozwiązana, a pracownik był gotów do pracy.Przesłanka "gotowości do pracy" nie istniałaby tylko wówczas, gdyby z powodu upadku sił fizycznych lub umysłowych pracownik pobierający rentę starczą nie był już zdolny do realnego podjęcia czynności wynikających z umowy o pracę.Wracając do motywów wyroku Sądu Wojewódzkiego, należy stwierdzić, że Sąd ten słusznie potraktował pismo z dnia 30 marca 1960 r. jako wypowiedzenie umowy o pracę, a nie jako jej rozwiązanie bez wypowiedzenia. Świadczy o tym wypłata wynagrodzenia za okres wypowiedzenia wraz z ekwiwalentem za urlop oraz powołanie w piśmie § 7 ust. 3 układu zbiorowego pracy z dnia 25 kwietnia 1959 r. dla pracowników zatrudnionych w przedsiębiorstwach (zakładach) gospodarki komunalnej. Powołane postanowienie układu zbiorowego pracy ustanawia 3-miesięczny okres wypowiedzenia umowy o pracę robotnikom-jubilatom.Ostatecznie Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną zgodnie z jej wnioskiem. Zakres zaskarżenia rewizją nadzwyczajną jest dla Sądu wiążący i już z tej tylko przyczyny nie mogą być uwzględnione dalej idące wnioski powoda zgłaszane na rozprawie przed Sądem Najwyższym.