III PRN 26/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: S. Rejman, K. Piasecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Kazimiery Z. przeciwko Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w K. o przywrócenie do pracy i zapłatę, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 14 listopada 1967 r.,uchylił zaskarżony wyrok i oddalił rewizję strony pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w Zamościu z dnia 28 sierpnia 1967 r.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 28 sierpnia 1967 r. Sąd Powiatowy w Zamościu przywrócił powódkę do pracy u pozwanej na poprzednich warunkach oraz zasądził kwotę 3.364,30 zł tytułem wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy. Powódka pracowała w charakterze bufetowej. Po powrocie z urlopu wypoczynkowego w dniu 16 maja 1966 r. zaproponowano jej zmianę stanowiska na gorszych warunkach pracy. Powódka nie zgodziła się na taką zmianę. W tym czasie stanowisko bufetowej objęła inna osoba. Powódka zgłaszała się do pracy w dniach 16 i 17 maja 1966 r. W dniu 18 maja prezes nie pozwolił jej podpisać listy obecności. Dalsza nieobecność w pracy stanowiła podstawę do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Z zeznań jednak świadka H.D. wynika, że podstawę rozwiązania umowy stanowiły skargi na powódkę. Zdaniem Sądu Powiatowego nie było podstaw do przyjęcia ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych. Gdy wyłonił się problem przeniesienia powódki na inne stanowisko ze zmienionymi warunkami pracy i płacy, Spółdzielnia miała obowiązek wypowiedzieć umowę o pracę z powódką na nowych warunkach. Z zaświadczeń lekarskich wynika, że odmowa objęcia pracy na proponowanych jej stanowiskach była w pełni uzasadniona, powódka bowiem cierpiała na zapalenie zatok, w związku z czym zachodziła potrzeba leczenia klinicznego. Ta okoliczność nie była brana pod uwagę przy proponowaniu powódce pracy w innych sklepach.Na skutek rewizji strony pozwanej Sąd Wojewódzki (wyrok z dnia 14 listopada 1967 r.) zmienił wyrok Sądu Powiatowego i powództwo oddalił. Rozwiązanie umowy nastąpiło w dniu 21 maja 1966 r., powódka zaś dopiero w dniu 2 grudnia 1966 r. wystąpiła z wnioskiem do komisji rozjemczej. Żądanie zatem powódki o odszkodowanie zostało wniesione po upływie terminu określonego w art. 14 § 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 wraz ze zmianami). Co się zaś tyczy żądania przywrócenia do pracy, to pozwana miała uzasadnione powody rozwiązania umowy o pracę wobec ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (opuszczenie trzech kolejnych dni pracy).W rewizji nadzwyczajnej od tego wyroku Minister Sprawiedliwości wnosi o jego uchylenie i oddalenie rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w Zamościu z dnia 21 czerwca 1967 r. Rewizja nadzwyczajna opiera się na zarzucie naruszenia art. 387 i 390 § 1 k.p.c., art. 2 ust. 2 pkt 2, art. 7 ust. 1, art. 10 ust. 1 i 2, art. 14 ust. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 wraz ze zmianami) oraz na naruszeniu interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na skutek rewizji nadzwyczajnej, zważył, co następuje:Za słuszny należy uznać wyrażony w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że sześciomiesięczny termin z art. 14 ust. 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. należy stosować wyłącznie do roszczeń odszkodowawczych pracownika z powodu nieprawidłowego rozwiązania umowy, o których mowa w art. 11 dekretu, a nie do roszczeń o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy. Do tych ostatnich roszczeń stosuje się termin z art. 14 ust. 1 dekretu. Przytoczona wykładnia jest uzasadniona, mimo że samo brzmienie art. 14 ust. 1 dekretu uzasadniałoby wniosek, iż przepis ten odnosi się wyłącznie do roszczenia o przywrócenie do pracy, a nie również do związanego z nim roszczenia o wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy (art. 10 ust. 2 i 3 dekretu). Do tego ostatnio wymienionego roszczenia nie może być w żadnym bądź razie stosowany art. 14 ust. 2 dekretu, ma on bowiem na względzie wyłącznie roszczenie pracownika o odszkodowanie określone w art. 11 dekretu. Gdyby zatem ograniczyć się jedynie do wykładni gramatycznej przepisu art. 14 dekretu, to nieuchronnie narzucałby się wniosek, że dekret nie ustanawia terminu dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy. zagadnienie jednak nie przedstawia się w ten sposób. Roszczenie o przywrócenie i roszczenie o wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy są ze sobą ściśle związane. Wyraża się to w tym, że jeżeli pracownik nie żąda przywrócenia do pracy, przysługuje mu odszkodowanie (art. 11 dekretu). Przesłanką zaś żądania wspomnianego wynagrodzenia (art. 10 dekretu) jest wystąpienie z roszczeniem o przywrócenie do pracy. W ten sposób związane ze sobą oba te roszczenia z istoty powinny być dochodzone w tym samym przewidzianym w ustawie terminie (art. 14 ust. 1 dekretu).W sprawie niniejszej - ze względu na dochodzone przez powódkę roszczenia - ma zastosowanie wyłącznie termin przewidziany w art. 14 ust. 1 dekretu. Zgodnie z tym przepisem komisja rozjemcza lub sąd mogą uwzględnić spóźnienie zgłoszenia roszczenia, co jednak nie dotyczy roszczenia o odszkodowanie z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę. Wywód ten zmierza do nawiązania do zawartego w rewizji nadzwyczajnej stwierdzenia, że zakładowa komisja rozjemcza uwzględniła spóźnienie i wniosek przyjęła do rozpoznania, powołując się na art. 6 dekretu z dnia 24 lutego 1954 r. o zakładowych komisjach rozjemczych.Z tych przyczyn Sąd Wojewódzki nie miał podstaw do zmiany wyroku w części dotyczącej roszczeń odszkodowawczych (według właściwej kwalifikacji prawnej - "wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy") i do oddalenia powództwa z przyczyn dotyczących terminu dochodzenia roszczeń.Takiego rozstrzygnięcia nie uzasadniały również względy merytoryczne. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu Sądu Wojewódzkiego nieuzasadniona jest ocena, że powódka dopuściła się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Prawidłowo ustalił Sąd Powiatowy, że powódki nie dopuszczono do umówionej pracy na stanowisku bufetowej i że bez zachowania niezbędnego okresu wypowiedzenia skierowano ją do pracy w sklepie papierniczym. Zmiana stanowiska pracy wymaga wypowiedzenia dotychczasowej umowy, chyba że pracownik wyrazi zgodę na taką zmianę. Odmowa świadczenia pracy na innym stanowisku nie może być uważana za naruszenie umownego obowiązku pracy i nie może stanowić podstawy do rozwiązania umowy (stosunek pracy) bez wypowiedzenia z winy pracownika. Fakt, że powódka była gotowa do pracy na stanowisku bufetowej, wyłącza zasadność zarzutu, że naruszyła ona podstawowe obowiązki pracownika.W związku z uzasadnieniem wyroku Sądu Powiatowego należy zwrócić uwagę na to, że przedmiotem rozpoznania w sporze niniejszym mogą być jedynie przyczyną (podstawy) rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika, przytoczone zgodnie z treścią art. 9 dekretu z dnia 16 stycznia 1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 wraz ze zmianami). Nie ujawnione przyczyny nie mogą być brane pod uwagę. Z tego też względu należało je wyłączyć poza zakres rozpoznania sprawy.Z tych wszystkich względów należało uchylić zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego i oddalić - co powinien był uczynić już Sąd Wojewódzki - rewizję strony pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w Zamościu z dnia 28 sierpnia 1967 r.