III PU 24/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: J. Szczerski, W. Glabisz, S. Graban (sprawozdawca), T. Witkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 1963 r. sprawy ze skargi Feliksa B. na decyzję b. Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej - Biuro Rent Zagranicznych o górniczą rentę inwalidzką, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 23 czerwca 1961 r.,zmienił zaskarżony wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych i wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 marca 1960 r. oraz decyzję organu rentowego z dnia 15 grudnia 1959 r. i przyznał Feliksowi B. inwalidzką rentę górniczą od 23 czerwca 1959 r. w II grupie inwalidów z tytułu choroby zawodowej.Uzasadnienie faktyczneFeliks B. pobierał od 26.III.1954 r. 30% rentę inwalidzką z powodu choroby zawodowej, a od 21.VIII.1954 r. rentę z Karty Górnika, zamienioną mu od 1.IV.1957 r. na górniczą rentę inwalidzką z innych przyczyn niż wypadek w zatrudnieniu lub choroba zawodowa.Według orzeczenia lekarskiego z 30.III.1954 r. wymieniony został uznany za niezdolnego do pracy zarobkowej, przy czym stopień utraty zdolności do pracy z powodu pylicy płuc wynosi 40%. Lekarz zaś orzekający Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że ograniczenie zdolności zarobkowej z powodu krzemicy wynosi 30%.Feliks B. nie pracuje od 1954 r. Kontrolne badanie lekarskie przeprowadzone 8.IX.1956 r. wykazało, że wymieniony jest w 100% niezdolny do pracy górniczej w głębi, a w 85% na powierzchni z powodu stanu po resekcji żołądka, pylicy krzemowej płuc II°, rozedmy płuc i rwy kulszowej lewostronnej.Dalsze kontrolne badanie lekarskie z 25.V.1959 r. wykazało, że wymieniony jest inwalidą II grupy ze względu na pylicę płuc II° z niewydolnością oddechową oraz chorobą wrzodową żołądka.Organ rentowy decyzją z 15.XII.1959 r. oddalił żądanie Feliksa B. o podwyższenie mu renty do wysokości renty z tytułu choroby zawodowej, motywując swe stanowisko tym, że skutki tej choroby uległy pogorszeniu i uczyniły go inwalidą już po zaprzestaniu pracy górniczej.Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem z 13.VI.1960 r. decyzję tę zatwierdził, a Trybunał Ubezpieczeń Społecznych zaskarżonym orzeczeniem oddalił skargę rewizyjną Feliksa B. od tego wyroku.Trybunał powołał się na przepisy art. 12 i 32 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz art. 40 i 43 dekretu o p.z.e., wypowiadając w uzasadnieniu pogląd, że gdy skutki wypadku lub choroby zawodowej uległy pogorszeniu i uczyniły same przez się górnika inwalidą już po zaprzestaniu pracy górniczej, to górnicza renta inwalidzka, przyznana z innych przyczyn, nie może być podwyższona do wysokości renty z tytułu wypadku w zatrudnieniu lub choroby zawodowej.Od wyroku Trybunału Ubezpieczeń Społecznych założył rewizję nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając temu wyrokowi naruszenie interesu Państwa Ludowego oraz art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 12 i 15 ustawy z 28.V.1957 r. o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 99) w związku z art. 40 i 43 dekretu o p.z.e. oraz art. 225 i 354 § 1 pr. o s.u.s. i na zasadzie art. 354 § 3, 376 i 3781 tegoż prawa w związku z art. 398 k.p.c. wniósł o zmianę wydanych w sprawie wyroków i przyznanie Feliksowi B. prawa do pobierania górniczej renty inwalidzkiej podwyższonej o 30% renty.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy uznał, że zarzuty i wniosek nadzwyczajnej rewizji są uzasadnione.Według art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników zasadniczym warunkiem prawa do górniczej renty inwalidzkiej jest m. in. to, żeby inwalidztwo powstało w czasie pracy górniczej. W przepisie tym nie ma wzmianki o przyczynie inwalidztwa. Należy więc przyjąć, że jeśli górnik stał się inwalidą w czasie pracy górniczej, to spełnia warunek z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy bez względu na przyczynę inwalidztwa. Skoro więc przyczyna inwalidztwa jest dla oceny spełnienia wspomnianego warunku obojętna, to należy konsekwentnie uznać, że inwalidztwo zapoczątkowane w czasie pracy górniczej jest nadal inwalidztwem powstałym w czasie pracy górniczej, chociażby później zmieniła się przyczyna inwalidztwa, byleby inwalidztwo trwało nieprzerwanie. A więc górnik, który wskutek cierpień wewnętrznych stał się inwalidą III grupy w czasie pracy górniczej i otrzymał inwalidzką rentę górniczą, jeżeli następnie w czasie pobierania renty stracił wzrok obu oczu i stał się inwalidą I grupy, otrzyma świadczenie inwalidów I grupy. Temu więc, by uwzględnić żądanie zmiany wysokości renty, nie stoi na przeszkodzie przepis art. 40 dekretu o p.z.e. w powiązaniu z art. 32 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników. Przeciwnie, przepisy te nakazują ustalić na nowo prawo do renty i jej wysokość - w razie istotnej zmiany w stanie inwalidztwa.Zasady te odnoszą się do inwalidztwa wywołanego chorobami samoistnymi. W konkretnym jednak wypadku chodzi o rentę inwalidzką uprzywilejowaną, przysługującą w razie wypadku lub choroby zawodowej. Zmiana wysokości takiej renty - bez ponownego zatrudnienia - uzależniona jest od pogorszenia się stanu zdrowia i zwiększenia utraty zdolności, wywołanych chorobą zawodową lub skutkami wypadku powodującymi inwalidztwo w czasie pracy. Skoro u skarżącego już w 1954 r. (jak to wynika z orzeczeń lekarskich), a więc w czasie zatrudnienia, rozpoznano krzemicę płuc, która już wtedy w 30- bądź 40% czyniła go inwalidą, a następnie przy wzmożonym nasileniu stała się główną przyczyną inwalidztwa wyższej grupy (jak na to wskazują badania lekarskie z 1956 r., a zwłaszcza z 1959 r.) i skarżący został uznany za inwalidę II grupy na trwałe - to przysługuje mu górnicza renta inwalidzka z tytułu choroby zawodowej, a więc podwyższona zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin. Zachodzi bowiem w tej sprawie nie tylko inwalidztwo, ale również ta sama przyczyna potęgująca inwalidztwo.Odmienny zatem wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych podlega stosownej zmianie, czemu nie stoi na przeszkodzie upływ terminu przewidzianego w art. 399 k.p.c. w związku z art. 3781 pr. o s.u.s., gdyż w tym wypadku pozbawienie obywatela należnych mu świadczeń rentowych, mających istotny wpływ na jego sytuację życiową, godzi nie tylko w interes osoby uprawnionej, lecz również w interes Państwa Ludowego.Powoływanie się T.U.S. na art. 43 dekretu o p.z.e. jest chybione, bo przepis ten odnosi się do osób zatrudnionych w czasie pobierania renty, co w niniejszej sprawie nie zachodzi.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy, opierając się na art. 354 § 1 i § 3 i art. 376 pr. o s.u.s. oraz art. 398 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok Trybunału Ubezpieczeń Społecznych i wyrok Okręgowego Sądu Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 13 marca 1960 r. oraz decyzję organu rentowego z dnia 15.XII.1959 r. i przyznał Feliksowi B. inwalidzką rentę górniczą od dnia 23 czerwca 1959 r. w II grupie inwalidów z tytułu choroby zawodowej.