III URN 18/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński. Sędziowie SN: S. Perestaj (sprawozdawca), M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, K. Dłużniewskiej, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Władysława K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w W. o podstawę wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od orzeczenia Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 25 lutego 1977 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu do ponownego rozpatrzenia. Uzasadnienie faktyczneWładysław K., urodzony 14.IX.1935 r., uległ wypadkowi przy pracy w dniu 8.III.1970 r. w Zakładach Górniczych "P", w których był zatrudniony od dnia 1.VI.1968 r. W kwestionariuszu dotyczącym okresów zatrudnienia wnioskodawca wskazał, że w latach 1963-1968 studiował zaocznie w Politechnice Wrocławskiej.Orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 18.X.1970 r. ustalono, że inwalidztwo wnioskodawcy istnieje od dnia 8 marca 1970 r. bez przerwy do tej pory.Z tytułu następstw tego wypadku przyznano wnioskodawcy rentę inwalidzką na zasadach ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy (Dz. U. Nr 3, poz. 8 z późn. zm.), ustalając podstawę wymiaru renty według zasad określonych w art. 4 ust. 3 tej ustawy.Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. decyzją z dnia 17.I.1976 r., wydaną w trybie i na zasadach określonych w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 kwietnia 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 20, poz. 105) z urzędu, przyznał wnioskodawcy od 1.I.1976 r. w zamian za rentę przysługującą na podstawie powołanej wyżej ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. rentę inwalidzką według III grupy inwalidów przewidzianą w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r., nie zmieniając podstawy wymiaru renty. Decyzją zaś z dnia 25.VIII.1976 r. pozwany Oddział ZUS w wykonaniu wyroku Sądu z dnia 5.V.1976 r. przyznał wnioskodawcy rentę inwalidzką według II grupy inwalidów od dnia 15.II.1976 r. Od tej decyzji wnioskodawca odwołał się do Rady Nadzorczej Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W., domagając się zastosowania kryterium przewidzianego w art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych i § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 38, poz. 179 z późn. zm.).Rada Nadzorcza orzeczeniem z dnia 23.XII.1976 r. zatwierdziła decyzję organu rentowego, wyrażając pogląd, że przepis art. 20 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. nie ma zastosowania do rent przyznanych na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. Od orzeczenia Rady Nadzorczej wnioskodawca odwołał się do Sądu, który zaskarżonym wyrokiem oddalił odwołanie, podzielając stanowisko Rady Nadzorczej. Sąd w uzasadnieniu wskazał, że żaden z przepisów rozporządzenia z dnia 3 października 1975 r. nie przewiduje możliwości stosowania § 3 rozporządzenia do rent przyznanych przed dniem 1.I.1976 r., a ponadto wnioskodawca nie odpowiada warunkom określonym w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, ponieważ zatrudnienie jego w Kopalni "P" nie było pierwszą pracą wnioskodawcy, gdyż był on zatrudniony już od 1955 r., a przepis ust. 1 pkt 2 § 3 rozporządzenia - zdaniem Sądu - może mieć zastosowanie do tych osób, które w ogóle po raz pierwszy podjęły pracę po ukończeniu nauki i wskutek wypadku w ciągu 5 lat od ukończenia nauki stały się inwalidami.Minister Sprawiedliwości w rewizji nadzwyczajnej zarzuca powyższemu wyrokowi rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 20 ust. 2 i art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami, jak również naruszenie art. 55 ustawy z dnia 24 października 1974 r. o okręgowych sądach pracy i ubezpieczeń społecznych, oraz wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Pogląd Sądu co do zasięgu ograniczenia zakresu przewidzianego w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, podwyższenia rent przyznanych na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących w razie wypadków przy pracy nie znajduje uzasadnienia w treści tego przepisu, gdyż nie zawiera on żadnych wyłączeń co do zasad wymiaru świadczeń określonych w ustawie z dnia 12 czerwca 1975 r., a w szczególności w art. 20 tej ustawy. Upoważnienie Rady Ministrów w art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. do określenia w drodze rozporządzenia najniższej podstawy wymiaru renty inwalidzkiej, gdy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej zmniejszyła się w znacznym stopniu możliwość uzyskania przez pracownika wyższego wynagrodzenia w przyszłości, nie może być uznana za ograniczenie zastosowania tych zasad do osób odpowiadających warunkom rozporządzenia, a pobierających renty na podstawie ustawy z dnia 23 stycznia 1968 r. Stosownie bowiem do treści art. 49 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. renty tych osób podlegają podwyższeniu wynikającemu z zastosowania wszystkich przepisów pociągających za sobą podwyższenie świadczeń rentowych w stosunku do wysokości świadczeń ustalonych według zasad określonych w ustawie z dnia 23 stycznia 1968 r. Również przyjęta przez sąd wykładnia przepisu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 1975 r. nie znajduje potwierdzenia w brzmieniu tego przepisu. W myśl bowiem powołanego przepisu "podstawę wymiaru renty inwalidzkiej dla pracownika, który stał się inwalidą wskutek wypadku przy pracy albo na skutek choroby zawodowej w okresie pięciu lat od podjęcia pierwszej pracy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej lub wyższej, stanowi kwota odpowiadająca półtorakrotnemu przeciętnemu wynagrodzeniu osiąganemu przez pracownika w okresie ostatnich dwunastu miesięcy zatrudnienia przed dniem, w którym zdarzył się wypadek (...)".Z treści przytoczonego przepisu nie wynika, ażeby podjęcie pierwszej pracy po ukończeniu nauki w szkole wyższej miało oznaczać pracę podjętą przez pracownika jako pierwszą w ogóle - dopiero po ukończeniu wyższych studiów. Taki pogląd nie znajduje oparcia ani w słownej, ani w logicznej wykładni omawianego przepisu.Przeciwnie, treść omawianego przepisu uzasadnia pogląd, że chodzi o każdą pracę podjętą przez pracownika po ukończeniu nauki lub studiów wyższych.Przepis ten nie zawiera rozróżnienia w przedmiocie systemu odbywanych studiów wyższych (stacjonarnie lub zaocznie) i nie ogranicza uprawnień w zależności od rodzaju odbytych studiów. Studia zaoczne zgodnie z obowiązującymi przepisami mogą być odbywane z reguły przy równoczesnym wykonywaniu pracy. Studia wyższe stacjonarne można natomiast podjąć również po uprzednim wykonywaniu pracy przez nie ograniczony z góry okres.Dla zastosowania przepisu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 3 października 1975 r. obojętna jest nawet okoliczność zachowania przez pracownika ciągłości pracy w tym zakładzie, w którym był zatrudniony w okresie studiów zaocznych.Ukończenie bowiem studiów wyższych przez pracownika stwarza perspektywy uzyskania przez niego w przyszłości wyższego wynagrodzenia. Jedynym ograniczeniem w stosowaniu zasad wynikających z przepisu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 3 października 1975 r. jest to, aby pracownik w chwili powstania inwalidztwa wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej nie przekroczył wieku 40 lat (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).Wymienione rozważania więc prowadzą do wniosku, że przez pierwszą pracę podjętą po ukończeniu nauki w szkole wyższej stosownie do § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 października 1975 r. w sprawie podstawy wymiaru renty z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczeń dla pracowników, którzy ulegli wypadkom w szczególnych okolicznościach, oraz świadczeń dla osób nie będących pracownikami (Dz. U. Nr 33, poz. 179) należy rozumieć każdą pracę wykonywaną w okresie pięciu lat bezpośrednio po ukończeniu tej nauki.W stosunku do wnioskodawcy, jeżeli ukończył on naukę w szkole wyższej w 1968 r., okres pięcioletni od podjęcia pierwszej pracy po ukończeniu tej nauki należy liczyć od daty ukończenia nauki, jeżeli jednocześnie pracował on i studiował. Nie wpływa przy tym na uprawnienie wnioskodawcy przejście do pracy w innym zakładzie pracy, skoro wymieniony przepis nie uzależnia zastosowania go od pozostania w zatrudnieniu przez cały okres 5 lat w jednym zakładzie pracy. Przejście wnioskodawcy z pracy w Kopalni "V" do pracy w Kopalni "P" nastąpiło w drodze porozumienia stron.Jak wynika z akt rentowych i sądowych, dotychczas nie został złożony do tych akt dowód ukończenia przez wnioskodawcę studiów wyższych. Ze względu bowiem na błędny pogląd wyrażony przez organy rozpoznające niniejszą sprawę nie żądano od wnioskodawcy takiego dowodu, którego dostarczenie stanowić może dopiero podstawę do oceny, czy wnioskodawca spełnia wszystkie warunki uzasadniające zastosowanie do niego zasad określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 3 października 1975 r. w związku z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. w związku z art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. Brak tego dowodu nie pozwala na rozstrzygnięcie co do istoty sporu w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej. Uzasadnia to uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu uzupełnienia materiału dowodowego.Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.